Irena Matuszkiewicz

Agencja złamanych serc

Wydawnictwo Prószyński i S-ka

PAULINA

Muzyka powoli cichła.

– Chciałabym odpocząć – powiedziała Marta, wyplątując się z żelaznego uścisku partnera. Spojrzała niezbyt przychylnie na dwa metry tęgiej, męskiej urody, wilgotne uwodzicielskie oczy i uśmiech superfaceta. – Czy pan trenuje zapasy?

Zaprzeczył, pochylił głowę i szepnął gdzieś w okolice jej ucha:

– Uważam, że piękno wtedy ma sens, gdy jest jak najbliżej nas!

– Powiedział osioł, zjadając różę – mruknęła Marta.

A może nawet nie mruknęła, tylko pomyślała, bo olbrzym nie zareagował ani na osła, ani na różę. Nie wyglądał przy tym na człowieka gotowego darować zniewagę nawet najpiękniejszej kobiecie.

Zeszli z parkietu, nim orkiestra podchwyciła następną melodię. Marta zręcznie wmieszała się w rozgadaną grupkę znajomych, gubiąc po drodze siłacza.

Dochodziła druga. Skromne przyjęcie weselne na sto pięćdziesiąt osób zaczęło dogorywać. Co tam dogorywać: zaczęło zdychać. Ciężkie pieniądze, które jeszcze parę godzin temu miały postać pełnych butelek, półmisków dekorowanych jarmużem i pomidorami, niepostrzeżenie przemieniły się w brudne talerze, wyplamione obrusy i puste szkło. Widać kelnerzy też poczuli zmęczenie... Tylko orkiestra była w formie.

– „Za nami miłość, co się zdarza tylko raz, odloty nagłe i spotkania twarzą w twarz...” – łkała refrenistka.

– ...i kółeczko, wszyscy do kółeczka – darł się Jerzyk, prezentując na parkiecie najwymyślniejsze układy taneczne własnego pomysłu. – I panie wybierają panów...

Towarzystwo weselne porozłaziło się po kątach, podzieliło na grupki zainteresowań. Tylko ci najbardziej żwawi kręcili się po bokach parkietu, uciekając przed Jerzykiem, który szalał w środku.

Nad salą, niczym gruba czapa, unosiło się ogólne paplanie, wymieszane z muzyką.

Marta poddała się znużeniu i tkwiła przy stole, wśród odpoczywającej większości. Była zmęczona i taka jakaś... podobna do balonika, z którego uszło powietrze. Bezmyślnie łowiła szumy i plątaninę padających wokół słów.

– Sama suknia, proszę panią, to kosztowała trzydzieści dwa miliony.

– W starych czy w nowych?

– A nawet nie pamięt...

– A takie przyjęcie, proszę panią, to w grubych tysiącach się liczy!

– W starych czy w nowych?

– Dobrze się bawisz? – Podniosła głowę.

Stał przed nią główny bohater uroczystości i zupełnie, ale to zupełnie nie przypominał eleganckiego na co dzień Ada-ma. Koszula rozpięta, włosy na czole zlepione... i radości w nim było tyle, co nic.

– Świetnie! Nawet nie wiedziałam, że masz tylu znajomych?

– Ja też nie! – Pogładził Martę po gołym ramieniu i odszedł zabawiać innych gości.

– W moich obrazach, człowieku, nie treść jest ważna, tylko...

– I nie truj mi, że lekarze zarabiają kokosy... gówno zarabiają...

– Nie tańczysz? – spytał Gacek.

– Wyglądam, jakbym tańczyła? – uśmiechnęła się Marta.

– Wyglądasz jak podcięty kwiat. Mam dla was dwie rzeźby, weźmiecie?

– Gacek! O interesach na weselu?

– O interesach można wszędzie. Popatrz tylko na Adama!

– Trzy komplety srebrnych sztućców dostali, zastawę stołową na...

W momencie gdy matka panny młodej doszła do żmudnego wyliczania bielizny pościelowej, Marta zauważyła wbite w siebie oczy tancerza-siłacza. Złościła się na człowieka, że mruk i dusiciel, gdyby jednak chciała być absolutnie szczera, sama wobec siebie, to kto wie, czy pod warstewką niechęci nie odkryłaby drobnego zauroczenia? Drobniutkie było, ledwie tycie, tycie... ale nikt nie potrafi przewidzieć, co z takiego maciupeństwa wykiełkuje, gdy kobieta – zakochana wprawdzie w innym, lecz chwilowo samotna – straci kontrolę nad sobą. Nie od dziś wiadomo, że chwilowa samotność to połowa drogi do grzechu. Obiektywnie patrząc, mężczyzna prezentował się znakomicie, ale subiektywnie... coś w nim było odpychającego. Może zbyt dużo pewności siebie? Może nadmiar powodzenia? Zresztą, obiektywnie czy subiektywnie, Marta była zaręczona, a facet zbyt demonstracyjnie okazywał jej zainteresowanie. Przezornie skorzystała z okazji, że ktoś na moment zasłonił potężną postać supermana, i wróciła na swoje stare miejsce za filar. Czekała na zakończenie tanecznego maratonu, żeby zmyć się po angielsku. Jedyna droga prowadziła przez parkiet.

– Co tak siedzisz, gdzie Jul? – spytał Rafał, rzucając się na krzesło obok.

– Sama przyszłam, sama siedzę, takie jest życie, kolego!

– Jul cię rzucił i od razu malkontencisz? – zaśmiał się przyjaciel.

– Jeszcze nie rzucił. Pojechał do Ciechocinka pracować nad książką. Zwichnął nogę i został.

Rafał pokiwał głową. Z całą pewnością nie był wielbicielem literackiego talentu Jula ani samego autora. Można by nawet powiedzieć, że obydwaj panowie, ku utrapieniu Marty, z trudem się tolerowali.

– To mówisz, że on wreszcie kończy tę swoją książkę?

– Nie wiem, czy kończy, wiem, że nad nią pracuje.

– O czym pisze tym razem?

– Od roku o tym samym, o Diego Maradonie.

– A Maradona przynajmniej wie, że niejaki Juliusz Brzeszczyk, w dalekiej Polsce, szyje mu buty? Bo wiesz, kopnięcie ten facet wciąż ma znakomite, jak się zakałapućka przy „uszbrzeszcz”, z pana redaktora zostanie mokry placek.

– Wszystkiego się dowiesz, jak przeczytasz – ucięła Marta.

Ją również dręczyły wątpliwości – tej i innej natury – ale uznała, że dla autora wybór tematu jest sprawą wręcz intymną i nikt nie ma prawa mu przeszkadzać.

– Jasne! Na pewno przeczytam. – Patrzył na nią z jakimś zasępionym zachwytem. – Masz ochotę na wódkę, to poszukam kelnera?

– Jeśli chodzi o mnie, koniec z piciem. Tak sobie myślę, że rano pojadę do Jula, zrobię mu niespodziankę!

– Dziewczyno – zgorszył się Rafał – nigdy nie rób takich głupich niespodzianek. Chcesz potem żałować?

– Ludziom trzeba ufać. Zapomniałeś, czego cię mama uczyła?

Nie zdążył odpowiedzieć. Wiedziony instynktem spragnionego człowieka poderwał się na widok kelnera. Osamotniona chwilowo Marta śledziła bez specjalnego zapału konwulsje na parkiecie. Orkiestra z bólem wydobywała ostatnie rytmy, tłumek wił się i szalał w przeczuciu końca melodii, błyskały spocone czoła i nosy... szczerym złotem jarzyła się kamizelka jednego z tancerzy. Trudno go było nie zauważyć z racji owego złota i dziwnego koloru muchy. Dreptał znudzony obok pięknej, szczupłej blondynki, a jego włochata łapa na plecach dziewczyny wyglądała jak pająk na atłasie.

– Herbata dla pięknej pani! – zawołał radośnie Rafał. Muzyka ucichła.

– „Mój sekret zna biały kwiat...”. – Spocony i purpurowy Jerzyk, z resztką refrenu na ustach, rozdzielił ich i przypiął się do szklanki z herbatą. – Dawno już tak nie tańczyłem – wysapał między jednym łykiem a drugim. – Czemu siedzicie jak dwa smutasy? Wreszcie mamy prawdziwe weselisko! Kto wie, kiedy trafi się następne? Marta, wy z Julem też tak... na tyle osób?

– Szalony jesteś? Nie mamy aż tak wielu przyjaciół.

– Dużego wesela nie robi się dla przyjaciół! Interesy, moja droga, interesy! Wiesz, ile tu ludzi, którzy normalnie plują na siebie? Głowa mała!

– Jerzyk, znasz tę żarówkę na krzywych nóżkach? Kto to jest? – Wskazała nieznacznie głową na towarzysza pięknej blondynki.

Jerzyk nawet się nie odwrócił.

– Za stara jesteś, złotko, o całą dychę! Przykro to mówić pięknej kobiecie, ale pan Kazio Dominik nie sięga powyżej dziewiętnastki – stwierdził kategorycznie.

– Znasz go?

– Jasne!... To znaczy znam ze słyszenia. Wielka figura!

– Raczej gruba – uściśliła Marta. – Co ten Kazio, czy tam Dominik, robi?

– Kazio to jest, rozumiesz, imię, a Dominik to nazwisko. Bogol potężny! Łeb też potężny!

– Pytam, co robi? Narkotyki, szantaż? Na oko można mu przypisać każde świństwo.

– Tak konkretnie, to musisz spytać pana młodego, znaczy Adama. Kręcą coś razem... jakaś apteka, leczenie ziołami... masaże... Tak mi się zdaje. Ale dziewczynę ma przebojową, co? Idę po picie, chcecie też? – Zerwał się i pobiegł.

– Adam i masaże? – Marta popatrzyła ze zdziwieniem na Rafała. – Słyszałeś coś?

– Adam, proszę ja ciebie, pasuje do interesów jak cebula do deseru, żeby już zostać przy nomenklaturze teścia, przemysłowca spożywczego! Bug z Narwią... i z nim! Można cię odwiedzić jutro po południu?

– Byle nie za wcześnie, bo jednak skoczę do Ciechocinka.

– Nie rób głupstw!

– Dobra, marudo! Będę pamiętała, że byłeś przeciw. Nie widziałeś czasem mojej torebki?

– „To była blondynka, ten kolor włosów tak zwą...” – ciągnęła refrenistka.

Marta wstała, żeby poszukać swojej zguby. Przez całą noc kręciła się to tu, to tam i sama nie pamiętała, gdzie była jeszcze z torebką, a gdzie już bez. Szerokim łukiem próbowała ominąć parkiet, kiedy Jerzyk niechcący lub chcący, podszedł za blisko do blondynki, wtulonej w Kazia Dominika. Może chciał jej zanucić do ucha, kto to wie, dość że pierwszy upadł Jerzyk, na niego zwalił się Dominik, a dziewczyna na obydwóch. Zakotłowało się na parkiecie sumiennie, po czym pierwsza zerwała się blondynka, za nią niezgrabnie Dominik, a Jerzyk został. Leżał bez ruchu. Ktoś zawołał, żeby dzwonić po lekarza... Na szczęście ktoś inny przypomniał sobie, że na sali jest kilku lekarzy. Cudze nieszczęście bardzo ludzi mobilizuje i Jerzyk z miejsca został otoczony gęstym kordonem. Obstąpili go nie tylko ci z parkietu, poderwali się też ci od stołów i wspólnymi siłami odcięli leżącemu dostęp powietrza, a lekarzom możliwość przeciśnięcia się do poszkodowanego.

– Nie żyje! – krzyknął ktoś histerycznie.

Na szczęście Jerzyk żył, miał tylko solidnie rozwaloną głowę i to bynajmniej nie z tyłu, choć upadł na wznak, lecz z przodu, od strony zderzenia z Kazimierzem Dominikiem.

Marta tak była przerażona wypadkiem, że nawet nie zdążyła się ucieszyć z odnalezienia torebki. Podała w szatni żeton i dopiero szatniarka zwróciła jej uwagę na karteczkę dopiętą do metalowego kółka. Z całą pewnością była to elegancka wizytówka, wydrukowana na czerpanym papierze: „Lech Zawieniecki, doktor nauk paramedycznych”. Adres gabinetu, telefon... i odręczny liścik na odwrocie: „Nie myśl, Marto Wilani, że mi umkniesz”. Pod spodem widniał jakiś zawijas. Królika doświadczalnego ten paramedyk szuka, czy co? – zastanowiła się, wsuwając kartonik do kieszeni. Nie miała żadnych wątpliwości, czyją wizytówkę chowa.

– Poczekaj, idę z tobą! – Rafał wyrósł tuż obok i wywracał kieszenie w poszukiwaniu żetonu.

– Nie musisz!

– Jerzyk już się pozbierał – powiedział, nie reagując zupełnie na jej obojętne „nie musisz”. Widać uznał, że musi. – Ładna noc, może się przejdziemy?

– Pod warunkiem, że oddasz mi własne buty. – Marta wzruszyła ramionami.

Miała wysokie szpilki i długą, wąską suknię. Tylko mężczyzna tak praktyczny jak Rafał mógł uznać, że to odpowiedni strój do nocnych spacerów i to z jednego krańca miasta na drugi.

Zatrzymali taksówkę.

– Psiakrew, jak szybko ci ludzie znikają – mruknął Rafał, rozsiadając się w miarę wygodnie. – Dzisiaj straciliśmy Ada-ma... I kto nam porwał prawdziwego artystę? Lekarka? Żeby to jeszcze sama lekarka. Czarno widzę przyszłość naszego geniusza! Za pół roku teść zatrudni chłopaka przy siekaniu fasoli i utrupi jego talent. Marta, czy ty pamiętasz jego kolaże? Facet miał genialne wyczucie koloru i faktury. Łączył, czego nikt nie złączył przed nim, i wychodziły cuda. A teraz utknie między warzywami i co? Za parę lat może narysuje dzieciakowi tasiemca w zeszycie, a może i nie?

– Tasiemca na pewno narysuje – stwierdziła z przekonaniem Marta.

– Znowu kurczy się nasza paczka. Na początku wszyscy obiecują, że z żonami, z mężami będą przychodzić, rozumiesz, a potem myk, gonią za chałturą, rozmnażają się, tracą serce dla przyjaciół. Smutne, nie uważasz?

– Pan to ma rację – wtrącił nieoczekiwanie taksówkarz. – Ja też mam kumpli, panie, i widuję ich dwa, trzy razy w roku, na imieninach. Ludziom się nie chce z domów ruszać. Kablówka, panie, ta... no... o, magnetowid, panie... Aż żal patrzeć, co ta cywilizacja z nami wyprawia?! Na naszych oczach świat się rozlatuje, panie!

– Właśnie o tym mówię – zgodził się Rafał. – O ludziach trzeba pamiętać! Wie pan, żeniliśmy dzisiaj świetnego kumpla. Na weselu, choć to niby we-se-le, smutno było. Sto pięćdziesiąt osób, a przyjaciół ledwie garstka! Cała reszta to biznes, interesy, powiązania. Średni biznes, ma się rozumieć, średniutki...

– Nie szkoda to grosza? – zdziwił się taksówkarz. – I powiedzcie państwo, kogo to stać na takie wesela?

– Tych, co mają pieniądze – wyjaśniła sennie Marta.

– Ale po co tak się wypinać? Ja jak żeniłem córkę, to przyjęcie było tylko na sto ludzi... I dość!

Marta stłumiła za jednym zamachem chichot i cichutkie ziewnięcie. Rafał, wychylony w stronę kierowcy, perorował o przyjaźni, kierowca nawracał do wesela córki i tak sobie pletli, każdy na swój temat, zadowoleni, że dorwali słuchacza. A i Marta była zadowolona, że mogła sobie pomilczeć. Patrzyła na oświetlone ulice, myśląc o prysznicu i poduszce.

– Marta! Pamiętasz tę twoją żarówkę? – Rafał tak gwałtownie zmienił temat i rozmówcę, że drgnęła przestraszona.

– Mojej nie pamiętam!

– No tego, jak mu tam, Karola, czy jakoś tak? Paskudny, niegustownie ubrany, a dziewczynę miał prima sort. Kiedy tak patrzysz, z kim niektóre dziewczyny się zadają, to dopiero wtedy dostrzegasz, jak bardzo muszą kochać pieniądze i luksusy! Wszystko to magia pieniędzy, rozumiesz? Gdzie myśmy byli, Marta, jak ludzie robili pieniądze? Znowu zostaliśmy za burtą, możemy sobie tylko popatrzeć, jak inni żyją. Grecja, Tunezja, rozumiesz, rowerem po Majorce... Jak to jest, Marta? Co niby nam przeszkadza? Uczciwość?

– Wysoko mierzysz, facet! Majorka, uczciwość... A kto, kurczę, umawia się ze mną o jedenastej w galerii, a jak dzwonię o dwunastej, to wyręczam budzik? Kto zarywa terminy? Może ja?

– No widzisz! Wstajesz rano, terminów nie zarywasz i też ledwie wiążesz koniec z końcem! Taksówka zatrzymała się przed domem Marty.

– Zaprosisz mnie na herbatę? – spytał Rafał.

– Kotku, kto dzisiaj stłukł główkę: Jerzyk czy ty?

Wysiadła z ulgą. Była zmęczona i nie miała nastroju ani do mądrych, ani do zwykłych rozmów.

*

Suchy język i podniebienie, suche zęby i wargi... oto typowe objawy kaca wielogatunkowego. Marta już parę lat wcześniej poznała prostą zależność, że czym energiczniej człowiek nasącza organizm przez noc, tym bardziej go suszy rano. Wyciągnęła więc odpowiednie wnioski i nauczyła się pić z umiarem, a nawet udawać tylko, że pije, co wbrew pozorom wcale nie jest takie trudne. Na weselu Adama trzymała formę: kieliszek szampana, parę wódek, dwie lampki koniaku, ale do tego doszło kilka wypalonych papierosów, zarwana noc... i obudziła się koło jedenastej z paskudnym uczuciem nadmiernego pragnienia. Jedno, co w takich przypadkach niezawodnie pomagało, to gorzka herbata. Nastawiła wodę i zniknęła w łazience.

Spod prysznica wyrwał ją dzwonek telefonu. Głos Jula brzmiał rześko i radośnie. Ponarzekał odrobinę na ból nogi, a potem już tylko wypytywał o weselisko i dziwił się, że Marta mówi basem.

– To od papierosów i przyśpiewek. Urządziliśmy pannie młodej takie oczepiny, że te ludowe mogą się schować. To były międzyregionalne oczepiny, łooj! Ale muszę cię zmartwić, nie ja złapałam welon! Potem były tańce z jajkiem, z butelką, nowomodny rytuał rodem z zadupia, czyli jak mówi Rafał: zadupny rytuał.

– Martusiu, na wszelki wypadek nie siadaj dzisiaj za kierownicą – poradził troskliwie.

Uśmiechnęła się tylko do słuchawki z miną: „Gadaj sobie, chłopcze, zdrów!” i niewykluczone, że nawet przytaknęła.

– Rozmawiałam z Jerzykiem, jeżeli się uda, to w środę przyjedziemy po ciebie. Wrócisz ze mną, a Jerzyk przyprowadzi twój samochód. Dobry pomysł?

Julowi pomysł się nie spodobał. Zaczął tłumaczyć, że sam nie wie, bo jeszcze prześwietlenie, zdjęcie gipsu i coś tam, a jak będzie wiedział, to zadzwoni... i żeby wcześniej nie przyjeżdżać. Z Julem zawsze tak było: jak miał zdecydować o czymkolwiek, o deserze czy wyjeździe do Rabki, zawsze najpierw musiał się wygadać, pozastanawiać, spiętrzyć trudności, by w końcu zdać się na Martę. Znosiła to ze stoickim spokojem, należała bowiem do kobiet, które lubią matkować mężczyznom.

Telefon nastroił ją lirycznie. Zatęskniła nagle za Julem tak mocno, że chapnęła w biegu jakąś kanapkę, makijaż ograniczyła do podkładu z odrobiną różu i w samo południe, całkiem już rześka, wybiegła z domu. Za niecałe pół godziny powinna parzyć herbatę w swym ciechocińskim domu. Pięknie to brzmi: „swój dom”, ale tak naprawdę była tylko współwłaścicielką jednej trzeciej. Prawdziwym właścicielem był Grześ, kolega po fachu, zwany powszechnie Gackiem. Gacek odziedziczył ów dom po rodzicach i zaproponował Marcie oraz Pusiom, też przyjaciołom, żeby współuczestniczyli w kosztach utrzymania, a w zamian korzystali do woli z adresu, dachu nad głową i uroków Ciechocinka. Jak dotąd godzili się z niepolską zupełnie przykładnością. Tydzień wcześniej zarezerwowała dom dla Jula, który pojechał pracować nad nową książką. Nową – to nie znaczy, by istniała jakaś stara. Jul zapalał się wyłącznie do tematów, mniej do samego pisania. Wymyślił sobie, że stworzy dzieło o Maradonie, podobno znalazł już wydawcę i podpisał umowę...

Marta, gdy tylko poczuła pod nogą pedał gazu, a pod ręką kierownicę, stawała się nad podziw zrównoważona. Jazda była dla niej przyjemnością i relaksem, a już jazda w piękne, niedzielne południe była przyjemnością podwójną, a może nawet potrójną.

Od tego trzeba zacząć, że niedziele w mieście nie są podobne do innych dni. Odświętność wisi w powietrzu, widać ją w sposobie poruszania się ludzi, w ich miłym rozleniwieniu. Nawet drzewa wyglądają inaczej, ba, nawet samochody jeżdżą jakoś dostojniej. Marta bardzo lubiła miejskie niedziele. Spokój nastrajał ją optymistycznie... czuła święto w sobie i pewnie dlatego wszystko wydawało się inne.

Minęła most na Wiśle, minęła tunel pod torami i skręciła w kierunku Łodzi. Miała teraz przed sobą niecałe pół godziny prostej, spokojnej drogi, mogła więc posadzić obok drugą Martę, którą osobiście powołała do życia w zamierzchłej przeszłości jako lekarstwo na samotność jedynaczki. To nie był wcale zły pomysł. Rodzice w pracy, w domu przyszywana ciocia, która uznawała tylko konkretne tematy, na przykład o wyższości owoców nad lizakami lub korzystnym wpływie twarożku na zdrowie dziecka... natomiast mała Marta łaknęła odrobiny abstrakcji. Siostra, nawet taka wymyślona, gwarantowała długie rozmowy na różne fantastyczne tematy, poza tym można ją było hojnie wyposażyć w dowolne wady. I tak Martusia była grzeczna, ładnie jadła, chętnie myła ręce, a ta druga psociła, grymasiła przy kaszce i zostawiała na lustrze tłuste odciski paluszków. To bardzo wygodnie mieć kogoś, na kogo zawsze można złożyć winę. Życie z siostrą, pomyślaną jako własne przeciwieństwo, stało się szczęśliwsze i o wiele bogatsze. Tak bardzo zżyła się z tą drugą, że pozwoliła jej dorastać obok. Jedna Marta była nastawiona do świata radośnie, tryskała optymizmem i humorem, druga występowała jako poważna pesymistka... realistka i maruda.

Jadąc prostą drogą do Jula, pierwsza Marta mówiła:

– Wiesz, czuję się jak dziecko szczęścia. Do czego się w życiu wezmę, wszystko mi wychodzi. Mam mieszkanie, samochód, własną galerię, dom w Ciechocinku i chłopaka. Niezły dorobek jak na trzydziestolatkę, nie uważasz?

– Phi! – wykrzywiła się ta druga. – Na moje oko tylko Jul należy wyłącznie do ciebie, jeżeli można wierzyć mężczyźnie. Czy znalezienie sobie chłopaka przed trzydziestką jest aż takim wielkim sukcesem?

Marta uśmiechnęła się na wspomnienie Jula. Nie był bez wad... W ciągu trzech lat wspólnego życia przestała się łudzić, że ten facet zawojuje świat pracowitością czy talentem i obsypie ją brylantami, ale ceniła w nim czułość, wrażliwość i to, że potrafił kochać. Kiedy zachorowała w zimie na grypę, znosił miód i cytryny, pilnował zażywania leków... Wprawdzie przed Bożym Narodzeniem, kiedy on z kolei zaniemógł, czyli zaciął się w palec, to przez tydzień nosił rękę na temblaku, aż Marta potrzepała dywany i uporała się z porządkami... Ale takie jest życie, nie można mieć wszystkiego jednocześnie. Jak się trafi na niezaradnego życiowo humanistę, trudno od niego wymagać, żeby założył bank lub kierował stocznią! Wczoraj na weselu miała przegląd zamożnych mężczyzn i na żadnego z nich nie zamieniłaby Jula. Nie i już!

On pewnie zechce wiedzieć, jak się bawiła, z kim tańczyła... Powie mu tak: „Wiesz, Jul, nasze wesele będzie całkiem inne. Przede wszystkim skromne: tylko my, najbliższa rodzina i przyjaciele! Nie można dzielić prywatnego szczęścia z kompletnie obcymi ludźmi. Poza tym ten kabriolet, ozdoby z laleczek i wstążeczek, jakież to żałośnie kiczowate! Zalewa nas fala wielkoświatowej brzydy, niestety! Adam musiał to czuć i pewnie dlatego wyglądał, jakby go zęby bolały... Poza tym tak sobie myślę, że weselny huk wcale nie gwarantuje późniejszego szczęścia... bo chyba nie gwarantuje?”.

– O paradoktorze Zawienieckim i jego bileciku nie wspomnisz? – spytała złośliwie ta druga Marta.

Pierwsza pokręciła głową. Byłoby nietaktem wspominać choremu człowiekowi, że jego dziewczyna nie została uduszona tylko dlatego, że uciekła za filar. Takich rzeczy po prostu się nie mówi. Paramedyk o wyglądzie gladiatora burzył dotychczasowe wyobrażenia Marty o tego typu ludziach. Sądziła, że ziółkami i wahadełkami zajmują się chucherka, takie co to wrzody na dwunastnicy, to wycięte, tamto chore... Prawdę mówiąc, niewiele wiedziała o medycynie niekonwencjonalnej poza tym, że sama nazwa ją śmieszyła. Doktor nauk już mniej ją śmieszył. Grzebał w jej torebce, mógł nawet zrobić odcisk klucza...

– Kurczę! Skicham się ze szczęścia, jeżeli wlezie nocą i zacznie odprawiać egzorcyzmy. Uniesie nagle łapska i zawyje: „Nie myśl, Marto, że mi umkniesz”! – przeraziła się realistka.

– Apage, Satana! Jeszcze raz tak zażartujesz i wysadzę cię pod pierwszym drzewem – odpowiedziała ta łagodniejsza, która wierzyła w ludzi. Ale ciarki na plecach poczuła.

– Za torami skręcamy w lewo, uważaj! – przypomniała dla pewności realistka.

– Zaraz skręcamy, uważaj! – wrzeszczała optymistka dokładnie godzinę później, gdy pesymistka minęła jak szalona stację benzynową, wyprzedziła tych, co jechali przed nią i z prędkością huraganu zbliżała się do zakrętu. Wracały z Ciechocinka. – Hamuj, wariatko! Deszcz leje, wpadniesz w poślizg!

W ostatniej chwili, dosłownie w ostatniej, Marta zmieniła pedał i zaczęła cisnąć na hamulec. Nie padał żaden deszcz. To ona płakała. Prowadziła samochód i lała łzy jak ciechociński grzyb latem. W mokrych strugach prawie nie widziała drogi. Własna rozpacz podpowiadała jej, że ma pierwszeństwo przejazdu, ponieważ cierpi i musi jak najszybciej wrócić do domu. Spróbowała dostać się na drogę przed żukiem, jadącym również w kierunku Torunia. Potem świadkowie przyznali, że chciała wymusić pierwszeństwo przejazdu.

Zgrzyt, huk, trzask i obydwa samochody stanęły.

Z żuka wyskoczyło dwóch mężczyzn, dopadli do „cienkusza” i gdyby Marta była na przykład tęgim chłopem, to... kto wie, co by się dalej działo?

– Jak jedziesz, ty fiucie złama... Michał, to baba! – wrzasnął zaskoczony kierowca furgonetki. Marta płakała.

– Czy coś się pani stało? Może pani mówić, ruszać się, wstać! – krzyczeli na przemian.

Nadal płakała.

Ten nazwany Michałem otworzył drzwi od jej strony. Wziął Martę pod ręce, postawił na drodze i oparł o jej własny samochód.

– Niechże pani przestanie! Stuknęła nas pani, ale nie wygląda to groźnie. Dogadamy się jakoś... na mechaników samochodowych pani trafiła...

Marta wciąż płakała.

– Podpisze pani przy świadkach, że to z pani winy? – zaczął dociekać kierowca żuka.

Niemal w tym samym momencie grono świadków zaczęło topnieć w oczach. Wypadek nie wyglądał specjalnie interesująco: trupów nie było, żuk nie ucierpiał, jedynie cinquecento Marty wyglądało dość żałośnie, choć i tak lepiej od niej samej, zapłakanej jak nieboskie stworzenie.

Oględziny obu samochodów uspokoiły mężczyzn na tyle, że zrezygnowali z zawiadamiania policji. Kłopot był z Martą.

– Proszę pani, samochód jest sprawny, tylko co z panią? – spytał pasażer, czyli Michał. – Na moje oko daleko pani nie zajedzie...

– Muszę natychmiast do Torunia! – załkała Marta. – Muszę jechać!

– Życie pani niemiłe czy co?

– Niemiłe! – jęknęła.

– Gadanie! W takim stanie nie może pani prowadzić!

– Mogę.

Zaczęła wsiadać do „cienkusza” od strony kierowcy i gdyby nie kategoryczna reakcja Michała, pewnie by wsiadła. Usadził ją na miejscu dla pasażera, odszukał w skrytce dowód rejestracyjny i nawet niewiele przy tym marudził.

– Jedź, Rychu, ja odwiozę kobitkę.

Marta-pesymistka usiadła obok mężczyzny, który sam przemianował się z pasażera żuka na kierowcę cinquecento. Optymistki już nie było. Wyskoczyła jeszcze przed skrzyżowaniem, a kto wie czy nie została w ciechocińskim domu? Michał uruchomił silnik i ruszyli.

– Szczęście w nieszczęściu, że przywaliła pani krajanom. Gdyby tak na innych trafiło, to lepiej nie myśleć! Naprawdę chciała pani jechać dalej sama?

– Aha! – przytaknęła Marta, ocierając oczy nie wiadomo który raz. – Albo niech pan zawróci, chcę do Warszawy, do mamy...

– Kochana, mnie Warszawa nie po drodze. Bez fochów, proszę!

Ostry, kategoryczny ton podziałał na nią uspokajająco. Wytarła oczy i nos.

– Nie lubię włazić z buciorami, ale jak pani chce, to może się pani wygadać. Jakby miało ulżyć, to bez skrępowania... Pogrzeb w rodzinie czy co?

– Nic mi się w życiu nie udaje! – wyznała Marta w powodzi nowych łez. – Do czego ja doszłam? Co osiągnęłam? Mieszkanie należy do spółdzielni, dom w Ciechocinku do Gacka, galeria tylko w połowie moja, samochód niespłacony... Nawet nie mogę sobie powiedzieć, że coś jest dobrze, bo zaraz się popieprzy... Rozumie pan? Myślałam, że jedno, co mi w życiu wyszło, to Jul... miał pisać o Maradonie, zwichnął nogę, w gipsie, jak przyjechałam, był bez, ale z rzeźniczką... z tą parszywą babą z osiedla... Rozumie pan? No, rozumie pan? Na kąpiele przyjechała, a on za nią.

– Tę nogę to co? Amputowali komuś?

– Nikomu.

– Mówiła pani, że był bez nogi, więc pytam, kto?

– Mówiłam, że był bez gipsu na nodze, a rano mówił przez telefon, że w gipsie leży.

– Kto konkretnie?

– Cholerny Jul, kłamca, zdrajca, ostatnie ścierwo... Normalnie to ja nigdy nie klnę... wszystko przez tego pasożyta, przez tę kanalię...

– Niech pani klnie, ile dusza zapragnie!

– Pan żonaty?

– Wdowiec.

– Mnie też nie chce się żyć...

– To znaczy, że mogę panią wywieźć w las, zgwałcić i obrabować, tak?

– O czym pan mówi? – Przerażona zaczęła szarpać pas.

– No widzi pani! Jak panią postraszyć, to i chęć do życia się znajdzie! I po co gadać takie głupoty? Nie chcę żyć... ja się zabiję... Jak przyjdzie ta ostateczna chwila, to każdy trzyma się życia rękami i zębami. Co ma, to już wie... a skąd może wiedzieć, co go tam czeka? Niechże się pani uspokoi! Wyglądam na bandytę?

– Chyba nie – odpowiedziała niepewnie, obserwując z boku mężczyznę, który przed chwilą napędził jej solidnego strachu. Wyglądał dobrodusznie: okrągła, gładko wygolona twarz, gęste, ciemne włosy... i bardzo jasne oczy w czarnej oprawie.

– Już się pani napatrzyła? – spytał z uśmiechem, pokazując sympatyczne dołki w policzkach.

– Niech mnie pan więcej nie straszy. Poczucie humoru zostawiłam w Ciechocinku i sama nie wiem, na co mnie teraz stać. Myślałam, że jestem odporna psychicznie, że trudno mnie złamać... gówno prawda!

– Miała pani szczęście, że przejazd był zamknięty i Rychu dużo wcześniej zwalniał. Tak się tylko mówi: żuk! Ten żuk ma silnik volkswagena, czuje pani? Jakby tak dwieście metrów dalej, to grób mogiła i wyrzuty sumienia do końca życia!

– Przynajmniej miałabym święty spokój! – Marta zaczęła mówić ze złością, lecz zanim skończyła zdanie, zaniosła się takim szlochem, że „święty spokój” utonął w chusteczce do nosa. Znów zaczęła polewać łzami swój smutek. – Wszystkie moje przyjaciółki są same... teraz jeszcze ja... do nich... On był moją podporą...

– A tak naprawdę to co się stało?

Milczała przez dłuższą chwilę, łapiąc powietrze jak ryba wyjęta z wody albo jak zapłakana kobieta. Kiedy już się nałykała i nawzdychała dostatecznie, zaczęła mówić. To, co się naprawdę stało, można było streścić w trzech zdaniach. Po pierwsze: Rafał miał rację; po drugie: mężczyźni nie lubią być zaskakiwani, i po trzecie: zastała Jula z obcą kobietą w sytuacji absolutnie jednoznacznej.

Szerokiego rozwinięcia wymagało jedynie zdanie trzecie. Co mianowicie w rozumieniu Marty znaczyło sformułowanie „sytuacja absolutnie jednoznaczna”? Gdyby Jul leżał zbolały w łóżku, a obok krzątała się obca kobieta w stroju kompletnym – sytuacja byłaby zaledwie dwuznaczna. Sąsiadka, znajoma, samarytanka, obojętnie jak ją nazwać, przyniosła zakupy, chciała pomóc, napoić... Każde tłumaczenie, przy odrobinie dobrej woli, można by uznać za prawdopodobne. Jeżeli jednak Marta zastała drzwi pootwierane, jeżeli w przedpokoju potknęła się o męskie spodnie i damski stanik, jeżeli wreszcie w saloniku, na dywanie, odnalazła bohaterów dramatu spowitych jedynie we własny wstyd, trudno wymagać, by uwierzyła, że tych dwoje spotkało się w celu podyskutowania o Maradonie. Sytuacja była więc absolutnie jednoznaczna. Na domiar wszystkiego Jul zerwał się z podłogi z chyżością jelonka i – szukając gwałtownie jakiejkolwiek części garderoby – przestępował z jednej zdrowej nogi na drugą – także zdrową. Marta poczuła się zdradzona i perfidnie oszukana. Czy w tej sytuacji mogła zachować spokój? Może i mogła... tylko po co? Wykrzyczała tej pani, co o niej myśli, wykrzyczała niewiernemu, co myśli o nim, i kazała się obojgu natychmiast wynosić. Jul próbował się bronić. Ni w pięć, ni w dziewięć zaczął bełkotać, że odda wszystkie pieniądze, które wybrał z konta Marty, nadużywając swych pełnomocnictw. Naiwnie sądził, że ona po to przyjechała do Ciechocinka! Miał wyrzuty sumienia z powodu pieniędzy – nie miał zaś z powodu gołej obcej kobiety! I to już Martę rozwścieczyło do białości. Odebrała ukochanemu klucze od obydwu domów i poleciła niewiernego opiece i wiktowi rywalki.

– A ta rzeźniczka to kto? Zna ją pani? – spytał Michał, gdy Marta, przejęta swoim nieszczęściem, próbowała znowu utonąć w łzach.

– Właścicielka sklepu mięsnego z naszej ulicy... natapirowany koczkodan z fioletowym okiem... i tyłkiem jak szafa... i właśnie z nią Jul... – Nie mogła mówić w ponownym przypływie żalu.

Michał gwizdnął cichutko, ale nie odezwał się słowem. Dał Marcie czas na uspokojenie. Dojeżdżali do Torunia. Zwykle tak w połowie mostu, gdy już widać było mury starego miasta, czuła się porażona pięknem panoramy. Tym razem nawet nie zauważyła, kiedy minęli rzekę.

– Gdzie panią zawieźć?

– Na Mokre... wysiądę przy Grudziądzkiej...

– Jakby pani chciała z tym samochodem coś zrobić, to ja mam warsztat... dam pani wizytówkę. Wyklepiemy wgniecenia, reflektor się wymieni i będzie dobrze.

Marta bezmyślnie obracała sztywny kartonik w palcach.

– Pan się nazywa Michał Kosz? A Paulina ma na imię Grzyb – powiedziała kompletnie bez sensu.

*

Marta lubiła schody. Pokonując leciutko podest za podestem, miała wrażenie, że unosi się w górę, zdobywa szczyty... Wbiegała na trzecie piętro bez cienia zadyszki, z radosnym stukaniem obcasów. Kiedy jednak późnym popołudniem wróciła z Ciechocinka, czuła się tak, jakby choroba duszy padła jej na nogi. Pięła się na górę ociężale, niczym staruszka obładowana torbami. Na półpiętrze, przy zsypie, zatoczyła się wprost na Paulinę.

– Marta? Już myślałam, że to Ptak Piwniczny znowu człapie do ciebie. Zapomniałaś o nim czy co?

– Zapomniałam – odrzekła obojętnie.

– Czy coś się stało? – przeraziła się dziewczyna.

Marta chciała powiedzieć, że nic, że wszystko w porządku, a nawet świetnie, ale tylko pokręciła głową i zaczęła płakać.

– Marta, Martuniu... – Wiaderko potoczyło się ze schodów. Paulina objęła szlochającą przyjaciółkę. – Chodź do nas, bo zrobimy zbiegowisko. Herbatki ci zaparzę...

Marta uparła się jednak, że musi iść do siebie. Grzebała niemrawo w torebce w poszukiwaniu kluczy, gdy niechcący natrafiła na te odebrane Julowi i zapłakała ze zdwojoną siłą. Bez pomocy Pauliny chyba nie otworzyłaby drzwi.

– Chcesz, żebyśmy przyszły do ciebie? Źle się płacze w samotności... wiem coś o tym!

– Uhu, weźcie jeszcze Kasię... za godzinę, dobrze? Muszę uporać się z eksmisją... spakować tego skunksa... Juu...

Paulina, Agata i Kasia były najbliższymi sąsiadkami i przyjaciółkami Marty. Można powiedzieć, że połączył je wspólny dach. Ale nie tylko. Pod tym samym kawałkiem dachu, który przykrywał dziesiątki małych i jeszcze mniejszych mieszkań, żyło wielu ludzi, znanych na przykład Marcie ledwie z widzenia. Dziewczyny polubiły się, bo były mniej więcej w tym samym wieku i mniej więcej samotne. Agata Socha, wizażystka, sama wychowywała synka Kosmę. Paulina Grzyb, jej kuzynka, dwa lata temu przyjechała z Błażejewa do Torunia za narzeczonym, który okazał się ostatnim draniem. Zamieszkała u Agaty, pracowała w prywatnej firmie krawieckiej i w wolnych chwilach pomagała zająć się małym Kosmą. Kasia Malec, lektorka niemieckiego, miała męża tylko teoretycznie, bo w praktyce nie widziała go od czterech lat. Najszczęśliwsza z dziewczyn, Marta Wilani, jeszcze rano była narzeczoną Jula, uroczego chłopaka, który czasem robił zakupy w sklepie mięsnym na osiedlu. Wieczorem nie miała już nikogo. Zamknęła za sobą drzwi mieszkania. Na wieszaku, w przedpokoju, smętnie dyndał skafander zdrajcy. Marta jęknęła, a potem całkiem bez powodu chwyciła kurtkę w objęcia i przycisnęła do piersi. W tym momencie ktoś zadzwonił. Serce Marty wykonało salto, skok absolutnie śmiertelny w przypadku nadciśnieniowców, ale ryzykowny także dla osób zdrowych. Z wrażenia oparła się o futrynę, myśląc, że to... Za drzwiami stał Rafał.

– Czy mi się zdaje, czy twoje autko ma wgnieciony przód... Hej, Marta, miałaś wypadek? Nic ci nie jest?

Złapał ją za ramiona. Pognieciony męski skafander upadł na podłogę. Rafał spojrzał na dziewczynę, potem zaś na zmiętoszony ciuch i pokiwał głową.

– Czekaj, czekaj! Jeżeli zgadnę, nie pytaj, skąd wiem, zgoda? Uważaj, strzelam! Zastałaś Juliusza z obcą babą?!!!

– Drwij, ile chcesz, zniosę nawet najokropniejsze: „A nie mówiłem!”, tylko powiedz, co ja mam teraz zrobić?

Rafał delikatnie oderwał chlipiącą Martę od drzwi i starannie omijając porzucony na podłodze skafander – nieszczęsny symbol czegoś, co było już tylko strzępem przeszłości – poprowadził do pokoju. Usiedli, objął ją ramieniem i przez chwilę kołysał jak małą dziewczynkę. Marta w milczeniu przytuliła policzek do szorstkiego swetra Rafała, zbierając siły do drugiej tego dnia opowieści. Trochę chaotycznie, choć z grubsza dokładnie, odtworzyła wydarzenia minionej niedzieli: od słonecznego południa po deszczowy wieczór.

– Och, Marta, Marta! Powiedz sobie głośno: „Panie Boże, wybacz mi moją krótkowzroczność i racz Juliusza zostawić przy rzeźniczce na wieki wieków. Amen!”. Ten bęcwał nie zasługiwał na taką dziewczynę jak ty!

– A jaka ja jestem, no jaka?!!!

– Piękna jesteś... zdolna, a po odjęciu redaktora Brzeszczyka myślę, że nawet można nazwać cię mądrą...

– Wygłupiasz się jak zwykle! Jestem tak przeciętna, że aż zęby bolą, aż się rzygać chce! Tysiące takich przeciętniaczek błąka się po świecie... Marzą o miłości, pieniądzach, o karierze, windują się pracowicie do góry, ale tak naprawdę wciąż stoją w tym samym miejscu, coraz brzydsze, coraz starsze! Mam trzydzieści lat i popatrz, do czego w życiu doszłam? Swój dorobek zmieszczę w jednej walizce... i na domiar wszystkiego, samochód rozwaliłam!

– Słuchaj, ten mężczyzna, który cię przywiózł, to kto?

– To nie był mężczyzna, to był człowiek, Michał Kosz. Jak takiego spotkasz, to zaczynasz wierzyć, że świat jest mniej parszywy... niż jest! Pieniędzy nie chciał, samochód obiecał mi naprawić i nawet mnie nie podrywał, głupot nie opowiadał!

– Nie podrywał, mówisz? To pewnie dlatego, że nie byłaś w swej szczytowej formie. Obok ciebie nie sposób przejść obojętnie, pani Marto!

– Błaznuj, błaznuj... Nigdy nie lubiłeś Jula... trudno teraz wymagać, żebyś mi współczuł.

– Za to ciebie lubię... i to bardzo. Nie mogę patrzeć, jak brzydniesz w oczach przez tego trutnia. Skończył chociaż książkę?

Marta zerwała się i zaczęła energicznie grzebać w torbie podróżnej. Wyjęła cieniutki zeszyt, taki sam, jak te, które uczniom młodszych klas służą do odrabiania rachunków, i wręczyła go Rafałowi. Na pierwszej stronie czyjaś ręka pracowicie wykaligrafowała: „Rozdział 1”, dalej zaś widniały słowa: „Argentyńczyk Diego Maradona był największym sportowcem świata w dwudziestym stuleciu”. Zdanie oczywiście kończyło się kropką, po której nic więcej już nie napisano. Rafał trzymał w rękach plon rocznej pracy Juliusza Brzeszczyka. Nie padł z wrażenia tylko dlatego, że wciąż siedział. Marta zapaliła papierosa.

– I pomyśleć, kurczę, że dla tego jednego zdania przestał pisać do gazet, bo chciał mieć czas na pracę twórczą. Przecież ktoś, kto tak zaczyna, nie ma najmniejszego zamiaru nic kończyć. Mam rację?

– Nie pokazywał ci notatek, nie rozmawiał z tobą o mękach twórczych?

– Pisał, kiedy byłam w pracy, notatki chował... biurko miał zawalone lekturą, jak wracałam, wychodził do biblioteki...

– To się nazywa robić kogoś w konia, wiesz?

– Wiem. – Marta bohatersko zapanowała nad łzami.

– Powiedz, dlaczego byłam taka głupia? Dlaczego pozwoliłam się oszukiwać?

– Wy, kobiety, ogromnie lubicie bajki!

– A wy, mężczyźni, lubicie je opowiadać?

– Czasami... Jadłaś coś od rana?

– Zaraz przyjdą dziewczyny, na pewno coś mi przyniosą...

Rafał, choć wydawało się, że nie zamierza tak szybko wyjść, na wiadomość o wizycie dziewczyn podniósł z kanapy swe długie, chude ciało. Ucałował Martę w czoło i wyznał, że nie przepada za sabatami. Znowu był sobą, to jest ironicznym facetem, który o płci pięknej – traktowanej globalnie, jako całość – nie miał wygórowanej opinii. Lubił powtarzać, że u kobiet nigdy nie wiadomo, gdzie anioł się kończy, a zaczyna diabeł. Znał też i inne maksymy, kto wie, może je nawet kolekcjonował, żeby potem brylować w towarzystwie pań. Marta od wielu lat znała tylko Rafała ironicznego, a ten opiekuńczy nie zdążył jej zaskoczyć, ponieważ głowę miała zaprzątniętą innymi sprawami. Stojąc już w drzwiach, przyjaciel gwałtownie się zatrzymał:

– Na śmierć bym zapomniał! Popatrz, jak człowiek pod wpływem jednych nieszczęść odsuwa inne. Pewnie nie wiesz, że z naszym Jerzykiem jest kiepsko? Ogólne obrażenia plus wstrząśnienie mózgu. Leży na neurochirurgii...

– O czym ty mówisz? – Oczy Marty przypominały dwa wielkie guziki. – Przecież to wyglądało na niewinne zderzenie. Pozbierał się, sam widziałeś! A ten Dominik co?

– Jerzyk po wyjściu z przyjęcia został pobity. Dzwoniła do mnie pani Ludka, siostra znaczy... Policja sprawdza, kto i dlaczego.

Marta w obecności Pauliny, Agaty i Kasi po raz trzeci odtworzyła wydarzenia minionej niedzieli. Coraz bardziej oswajała się z myślą, że „kochany, uczuciowy Jul” to w gruncie rzeczy kabotyn, truteń i zdrajca. Chlipnęła tylko ze dwa razy, w momentach szczególnie dramatycznych.

– Nie płacz! – pocieszała ją Agata. – Nie ma takiego chłopa, którego zdrada warta jest kobiecych łez.

– Jasne – przytaknęła Kasia. – Ciekawe, jak Jul sobie poradzi bez pracy i bez mieszkania? Ta babka z mięsnego to ho, ho!

– Zdzira! – Stosunek Marty do rzeźniczki nadal pozostał nieżyczliwy. – Klucha i sikawka!

– Ee, ona jest w typie mężczyzn – zaprzeczyła nieoczekiwanie Kasia. – Sporo pieniędzy, jeszcze więcej okrągłości, a rozumu w sam raz tyle, żeby kręcić interes mięsny. Idealny materiał na... czy ona jest mężatką?

Żadna z dziewczyn nie wiedziała, czy rzeźniczka jest mężatką, czy nie, jednak sympatia wszystkich trzech była po stronie Marty. Osamotnione kobiety nie lubią przedsiębiorczych rywalek, nawet jeżeli te wyciągają ręce tylko po przyjaciół przyjaciółek. Rzeźniczka została odsądzona od czci i wiary, choć mówiąc szczerze, to nie ona mieszkała z Martą przez trzy lata, nie ona zapewniała o swych uczuciach, a także nie ona pisała książkę, żyjąc na koszt narzeczonej. Wielkie współczucie nie musi być uczuciem obiektywnym... jak widać.

– Że też zawsze trafi się jakaś pipa grochowa zdolna do wszystkiego, żeby tylko złapać chłopa! – zdenerwowała się Agata.

– No! A te biedne chłopiny tak się bronią, że od samego patrzenia mróz po kościach chodzi! – parsknęła Kasia. – Popatrzcie! Jak tu siedzimy we cztery, każda ma życie dokładnie spaprane przez mężczyznę. Czy tak musi być? Czy na nich nie ma sposobu?

Pytanie należało do gatunku retorycznych. Kasia popiła smutek herbatą.

– Jest sposób: wystrzelać, wytępić ewentualnie wytruć! – zawołała Paulina.

Pomysł nie chwycił jako zbyt radykalny, wywołał jednak maleńkie piekło. Rozgadały się wszystkie jednocześnie i przestało być wiadomo, która co proponuje, której co w duszy gra. Była to jedna z tych babskich pogawędek, jakie można prowadzić wyłącznie pod nieobecność mężczyzn.

– Ja bym kastrowała zdrajców!

– Wyobrażasz sobie życie wśród eunuchów?

– Głupota jest gorsza od zdrady. Powinno się karać i głupców, i podłych!

– Rujnować finansowo każdego samca, który skrzywdził kobietę...

– No to zostaną nam sami bankruci!

– Myślisz, że uczciwych facetów już nie ma? Takich jak królewicz od Kopciuszka czy głupi Iwan, co carem został?

– Takich już nie ma!

– Mało masz głupich Iwanów na każdym kroku? Tylko popatrz na...

– Ja o mądrych pytam! O uczciwych. Głupich wytłucze się co do jednego!

– Gadacie jak popaprane foki! Uszczęśliwiacie ludzkość, która wcale was o to nie prosiła!

– Ale ja lubię marzyć... I Marta już się uśmiecha od tego gadania...

– Ja tam wolę konkrety. Jak na przykład dorwać takiego Jula i... ukręcić mu to i owo!

– Ładny mi konkret! Pomyśl o wyroku: dwadzieścia pięć lat za... szkoda gadać za co, bo i tak nie warto! A konkretnie, to on jest winien Marcie pieniądze... Martusiu, ile upłynnił z twojego konta?

Marta spochmurniała. Wolałaby nie powtarzać, że Jul przyznał się do zagarnięcia z jej konta tysiąca dwustu złotych, czyli większości tego, co zdołała odłożyć na ich wspólne życie. Facet potraktował dosłownie zapewnienia o wspólnocie, sięgnął jak po swoje i podzielił się z inną kobietą. Rozsądek nakazywał uznać pieniądze za stracone, bo Jul nie zarabiał, nic nie miał i nic nie robił, żeby mieć. Był niewypłacalny i tym się głównie różnił od trzech pozostałych panów, to jest od narzeczonego Pauliny, męża Kasi oraz ojca małego Kosmy. Tamci z całą pewnością należeli do ludzi zamożnych, udzielali się w biznesie, żyli wielkimi interesami, co wcale nie znaczy, że byli hojniejsi od Jula. Ojciec Kosmatka przez pięć lat nie zdążył kupić synowi nawet grzechotki. Mąż Kasi odszedł do innej kobiety, zostawiając żonie swoje długi, złe wspomnienia i kilka garniturów. Narzeczony Pauliny przegrał ją w kości, zbił i zostawił bez środków do życia... Paulina, Kasia i Agata patrzyły na zdradę Jula przez pryzmat własnych przeżyć. W ich oczach cała męska czwórka kwalifikowała się do puszczenia na ulicę, w mróz, bez slipek.

– Dziewczyny, żarty żartami, gdyby jednak wziąć się do nich sposobem, z głową, żeby poczuli na własnej skórze, żeby im w pięty poszło, co? – zamyśliła się Marta.

Umilkły nagle, przygniecione prostotą i logiką pytania. Do tej pory, jeżeli rozmawiały o swoich kłopotach, to po prostu rozmawiały.

– Czyli co? Założyć związek porzuconych... albo coś innego i walczyć o swoje własnymi rękami? – próbowała uściślić Paulina.

I znowu rozpętała się maleńka burza.

– Nie piszę się na żadne „porzucone”! Źle brzmi!

– To co, związek mścicielek?

– Też głupio. Trzeba coś z detektywami, coś z tej branży... bo posłuchajcie tylko: odszukać każdego z nich, ustalić sposób zalezienia mu za skórę i zaleźć... to nie w kij dmuchał!

– Agencja! Coś z agencją!

– Możemy założyć agencję towarzyską dla pań!

– Taki męski burdel? No weź się i puknij w głowę!

– Agencję detektywistyczną, przecież mówię!

– Nazwę można wymyślić później, ważniejsze są zasady działania, jakiś regulamin, bo ja wiem co jeszcze?

– Zasady jak na wojnie: Tłuc wroga! Oszczędzać kobiety i dzieci! Zwyciężać!

– Proponuję nazwę: Agencja Pękniętych Serc. Jak się wyspecjalizujemy, możemy pracować na zamówienie!

– Pęknięte serce z rozpaczy dynda... Bardziej pasuje „złamane”...

– Wsio ryba! Pęknięte, złamane, zranione... Ważne jest agencja i serce. Włożymy całe serce, żeby... No właśnie co? Żeby się zemścić? Żeby wziąć odwet? To brzmi głupio i tak jakoś... niehumanitarnie...

Marta nie brała udziału w przepychankach na temat serca i agencji. Chodziła po pokoju ze zmarszczonym czołem. Kiedy padły groźne słowa „zemsta” i „odwet”, zatrzymała się z palcem uniesionym do góry.

– Kto mówi o zemście? To nie będzie żadna zemsta, tylko zadośćuczynienie finansowe za straty moralne i fizyczne! Na początek wystarczy.

Propozycja została przyjęta jednogłośnie. Kobiety, jeżeli już się do czegoś biorą, lubią wiedzieć wszystko od początku do końca. Początkiem była nazwa. Bez nazwy trudno działać i jeszcze na domiar wszystkiego zwyciężać. Wróciły więc do nazwy. Posypały się różne propozycje, mniej i bardziej udane. Niektóre, jak choćby Korpus Ochrony Pokrzywdzonych czy Damska Unia Przeciwniczek Antyfeministów upadły zdecydowanie, ze względu na niezbyt szczęśliwe skróty. Jak wiadomo, zły skrót ośmieszył już niejedną organizację.

– Dziewczyny, poluzujcie! Wiecie, co mi się w tym pomyśle podoba? Wyraźne zakończenie: triumf dobra nad złem! Uwielbiam bajki dla dorosłych – powiedziała Marta.

Czuła się jak matka chrzestna, ba, nawet przewodnicząca sprzysiężenia, które właśnie się wykluwało. Członkinie były, jasno sformułowany cel też, szczegóły – takie jak nazwa i program – mogły poczekać.

Rozstały się przed północą.

Zanim Marta położyła się do łóżka, spakowała dwie torby Jula i ustawiła je w przedpokoju.

*

Od poniedziałku Marta zaczynała popołudniówki, mogła więc spokojnie odespać dwie zarwane noce. Tak się tylko mówi: „spokojnie”. W jej sytuacji żadna normalna kobieta nie byłaby spokojna ani śpiąca. Leżała z otwartymi oczami i wciąż od nowa przeżywała niedawne upokorzenie. Zdradził to zdradził, powiedzmy, że zagrały hormony; dygotała dopiero na wspomnienie – z kim zdradził?! Z taką „mniamuśną pasztetóweczką”, z „serdeleczkiem pychotą”, z „jedwabniutką mortadelką”. Zaczęła przedrzeźniać minoderyjny sposób mówienia tamtej... słodziutkie tony i zdrobnienia... Cóż, pomogło, ale na krótko!

– Wisisz na haku, w sklepie mięsnym, z etykietką: „Głowizna cielęca”... – mruknęła Marta pesymistka. – Przeceniłaś człowieka!

Ta pierwsza zamyśliła się głęboko. Przecenienie jest bodaj większym błędem niż niedocenienie. Niedocenionemu można w każdej chwili powiedzieć: „Sorry, miły! Pomyliłam się, jesteś mądrzejszy, zaradniejszy, bardziej rozgarnięty, niż myślałam!” – a po takim wyznaniu z miejsca robi się sympatycznie i swojsko. Co jednak zrobić z facetem przecenionym? Marta uważała, że jak chłopak przystojny, po studiach i wygadany, to od razu intelektualista. Ciągnęła biedaka na koncerty, na wystawy, do teatru... „Och, mój Jul ma taki wysublimowany gust, rzadko coś go zachwyca” – mówiła. A on się nudził jak mops w szufladzie. Wszystkie te artystyczne nowinki i wydarzenia guzik go obchodziły! Wolałby zostać w domu, obejrzeć mecz w telewizorze, rzucić okiem na stronę sportową „Nowości” lub zwyczajnie podrzemać. Trzeba było aż zdrady, by Marta uświadomiła sobie, z kim tak naprawdę chciała dzielić życie. Stąd te jej wewnętrzne szarpania, te dyskusje optymistki z pesymistką.

– Jak przyjdzie po swoje rzeczy, to mu wygarnę, co o nim myślę. Powiem tak: „Zawiodłam się na panu, panie Juliuszu Brzeszczyk. Przeceniłam pana i to był mój błąd. Pan mnie nie docenił, i to pański błąd, za który niewątpliwie pan odpokutuje. Żegnam!”. Uważasz, że to będzie odpowiedni tekst? Czy takie straszenie ma sens? Zastanawiam się, straszyć czy nie... Może lepiej powiedzieć tylko jedno słowo: „zjeżdżaj!”. Albo dwa: „zjeżdżaj, trutniu!”. Albo w ogóle bez słowa oddać mu torby i nie słyszeć, nie widzieć... ot, pyłek, źdźbło przywiane przez wiatr. Wystarczy dmuchnąć i zniknie! Chyba jednak w ogóle go zignoruję. Takie zlekceważenie powinno podziałać jak policzek. Co myślisz o policzku?

– Kozakujesz, bo Jul daleko. Staniecie oko w oko i co? Spojrzysz na tę minę psiaka, któremu ktoś nadepnął na ogon i zmiękniesz. Pamiętasz jeszcze minę skrzywdzonego dziecka? Ty pytałaś, czy zrobił coś; na przykład napisał tekst do gazety, umył okno albo odebrał garnitur z pralni, wszystko jedno co, bo i tak wiadomo było, że nie zrobił, a on natychmiast tak ładnie się zasmucał, oczka spuszczał... Wzruszenie ściskało ci gardło i zmieniałaś temat. Jul zawsze wygrywał z tobą minami. Teraz też może wygrać.

– Nie wpuszczę za próg, nie pozwolę niczego sobie wyjaśniać! – zapewniała Marta idealistka.

– Lepiej wstań, bo Ptak Piwniczny poobgryza rury z głodu – mruknęła realistka.

Na wspomnienie Ptaka Piwnicznego Marta poderwała się z łóżka. Dochodziła dziesiąta, a należało jeszcze zrobić zakupy.

Ptak Piwniczny pojawił się w życiu Marty późną jesienią ubiegłego roku. Któregoś dnia, przed wyjściem do pracy zniosła do piwnicy cały karton rzeczy – z tych, które mogą się jeszcze przydać, choć wiadomo, że na pewno się nie przydadzą – i pod drzwiami swojego kojca zobaczyła jakiegoś mężczyznę. Drobny, bardzo chudy człowieczek siedział na kupce gazet i jadł jabłko z miną tak obojętną, że chyba nawet nie zauważył wejścia Marty. Wyciągnął się na całą szerokość niewielkiego korytarzyka. Speszona spytała, czy mógłby ją przepuścić. Jakoś głupio było potraktować człowieka niczym przeszkodę, jak próg. Myślała, że on wstanie, ona przejdzie... I tu się zawiodła.

– Istnieje taka możliwość – odparł intruz – tylko musiałbym się najpierw zastanowić, czy wygodna dla mnie. Jeżeli odpowiedź będzie negatywna, co pani zrobi?

– Chciałabym wejść do własnej piwnicy!

– Człowiekowi wydaje się, droga pani, że czegoś chce, nawet bardzo, a jak się głębiej zastanowi, to wcale tego nie pragnie.

Marta pokonała już pierwszy odruch strachu. Skoro przestała się bać, to mogła pozwolić sobie na odrobinę zainteresowania. Postawiła na posadzce ciężkie pudło i przysiadła na nim. Na pierwszy rzut oka mężczyzna wyglądał jak typowy bezdomny: długa, zmierzwiona broda z nitkami siwizny, brudna kurtka, białe brudne adidasy – jednak to, co mówił i jak mówił, zupełnie nie pasowało do obrazu włóczęgi. Stykała się z różnymi, jedni żebrali po mieszkaniach, inni zaczepiali na ulicy, ten natomiast wyskakiwał z wszelkich ram. O nic nie prosił, zachowywał chłodny dystans i jak mówił! A jakie miał ręce!!! Na punkcie rąk Marta cierpiała na chronicznego bzika. Mogła nie zapamiętać twarzy człowieka, imienia ani nazwiska, ale dłonie zawsze pamiętała. Myślała: „Rafał” – i widziała szczupłe, kościste palce, wiecznie szorstkie od rozpuszczalników. Mówiła: „Kamila” – i przed oczami pojawiały się bardzo ładne dłonie z długimi, wypukłymi paznokciami, zwykle w kolorze ciemnej wiśni... I tak dalej, i tak dalej. Znajomi i przyjaciele zwykle jawili się jako dłonie: ładne, brzydkie, zadbane, zaniedbane. Ten włóczęga, bo chyba był to włóczęga, miał ręce „Marii czytającej” Lorenza Costy: białe, delikatne w kiści, o niesamowicie smukłych palcach... cudowne ręce młodej kobiety! Marta poczuła nagle nieprzepartą chęć namalowania owych rąk, obejmujących jabłko niczym... niczym jabłko, żeby wydobyć z nich całą urodę, pomimo brudu i ciemnych obwódek pod wyjątkowo kształtnymi paznokciami.

– Czeka pan na kogoś? – spytała.

– Nie sądzę, ale miło mi panią poznać.

– Śpieszę się do pracy. Najwyżej schowam ten karton innym razem.

– Źle mnie pani zrozumiała, młoda damo. Dyskusja dyskusją, lecz stare dobre wychowanie wymaga, żeby mężczyzna dostosował się do życzenia kobiety. Już panią przepuszczam.

Po kilku dniach Marta wysprzątała piwnicę, wstawiła do niej wysłużoną wersalkę – w miejsce której kupiła sobie wygodną kanapę – wynalazła stary koc, poduszkę i urządziła sypialnię. Wyłudziła nawet od Kasi stary stolik z przedpokoju i krzesło.

– Chcesz zostać miłosierną samarytanką czy co? – zdziwiła się przyjaciółka.

– Los skierował tego nieszczęśnika pod moje drzwi, widać chciał, żebym się nim zajęła. Gdyby każdy w miarę ustawiony człowiek miał swego biedaka, nie byłoby ubóstwa.

– Prędzej zabrakłoby ludzi w miarę ustawionych – uznała Kasia, machając ręką na stolik i krzesło.

Więcej mebli i tak nie dało się wcisnąć do pomieszczenia dwa na dwa metry. Mężczyzna docenił trud Marty, wprowadził się, ale nie okazywał szczególnej wdzięczności. Wyjaśnił jej mianowicie to, do czego sama również doszła, że bułka, kartonik mleka i kawałek dachu nad głową stanowią minimum, które bogate i zdrowe społeczeństwo powinno zapewnić chorym i niezaradnym. Sam wprawdzie chory nie był, ale w każdej chwili mógł być. Wszelkie dary przyjmował więc jako rzecz absolutnie należną i normalną. Codziennie Marta zbiegała do piwnicy ze skromnym śniadaniem, czasem doniosła kotlet z obiadu lub słoiczek dżemu. Bardzo szybko doceniła nowego lokatora, który potrafił nie tylko kwieciście mówić, lecz także uważnie słuchać. Intrygował ją jako wielka niewiadoma. Nic, dosłownie nic o nim nie wiedziała, poza tym, że był oryginałem. Kiedy miała wolną chwilę, ucinali sobie krótką pogawędkę. Krótką, bo z powodów dość prozaicznych trudno było dłużej wysiedzieć w pobliżu tego – w każdym calu – dżentelmena. Przydomek „Ptak Piwniczny” nadała mu, wychodząc z założenia, że żywa istota powinna mieć jakieś miano. Ponieważ na każdym kroku podkreślał, iż jest wolny niczym ptak, dosłownie kłując tą swoją wolnością w oczy, więc został Ptakiem Piwnicznym. Trudno powiedzieć, co robił po całych dniach. Z rana na pewno czekał na Martę, w nocy pił, a przez resztę doby chyba zdobywał pieniądze na picie. Nigdy nie wypytywała go o szczegóły. Każda inna kobieta, zanosząc codziennie do piwnicy skromne pożywienie, chciałaby w zamian dowiedzieć się jak najwięcej, obrać człowieka ze wszystkich jego tajemnic: jak się nazywa, czy ma rodzinę, co żona, co dzieci, gdzie pracował, jakie odznaczenia, karany, niekarany... Kobiety potrafią zadawać tysiące koszmarnych pytań, całe przeogromne litanie... Ale nie Marta! Była wprawdzie kobietą, lecz z całą pewnością nie miała wszystkich wad swojej płci... nie była wścibska, drobiazgowa i za bardzo nie plotkowała.

Kiedy w poniedziałek zeszła do podziemi budynku, zastała Ptaka Piwnicznego w wyjątkowo złym humorze.

– Proszę pani, jeśli człowiek dobrowolnie przyjmuje na siebie pewne zobowiązania, to powinien je respektować. Od dwóch dni nie zajrzała pani do mnie. Mogłem umrzeć, rozchorować się, paść z głodu! – powiedział ostrym tonem, odbierając z jej rąk śniadanie.

– Nie było mnie w Toruniu!

– Rozumiem, jednak proszę zrozumieć i mnie. Dosyć już w życiu nałykałem się strachu i nie mam zamiaru łykać więcej! A pani mnie zmusza, żebym bał się o panią! To gruba nieuczciwość, to zamach na moją wolność! Trzy razy osobiście wchodziłem na górę, żeby sprawdzić, co z panią... Proszę mnie więcej nie zmuszać do łamania moich własnych zasad!

Marta była zbyt skołowana, by wychwycić nielogiczności, którymi Ptak Piwniczny nafaszerował swą wypowiedź. Bezmyślnie patrzyła na baterię butelek w kącie, na poniewierające się kartony po mleku. Oddała mu to pomieszczenie czyste. Jej lokator najwyraźniej traktował swą wolność również w kategoriach dosłownych, jako całkowite zwolnienie od sprzątania. W maleńkim pomieszczeniu dominował kwaśny zapach skiśniętego mleka... mieszał się z innymi woniami i dosłownie zwalał z nóg.

– Do niczego pana nie zmuszam. Mam swoje kłopoty – powiedziała oschle, zbierając się do wyjścia. – Źle mi się ostatnio wiedzie.

– Zło nie psuje harmonii świata, proszę pani, a wręcz przeciwnie, jest do owej harmonii niezbędne – powiedział, wgryzając się w bułkę.

Marta nie umiała sobie znaleźć miejsca w domu. Próbowała sprzątać i prasować, lecz do czego się wzięła, wszystko leciało jej z rąk. Stłukła szklankę, złamała paznokieć i odłożyła porządki do lepszych czasów. Są przecież takie dni, kiedy nic człowiekowi nie wychodzi! Chwyciła płaszcz i pojechała do galerii. Tam był jej drugi świat, który trwał i na szczęście nie groził zawaleniem. Trudno, pomyślała, moje życie osobiste rozsypało się w popiół, ale na szczęście coś jeszcze mi pozostało! Kamila wróciła od matki i pewnie czeka na nowinki z wesela, może rozmawia z chłopakami, może oglądają nowe obrazy...

Marta nie wyobrażała sobie, że mogłaby pracować na przykład w banku lub jak Paulina tkwić godzinami przy maszynie do szycia. Potrzebowała luzu i komfortu decydowania o sobie, mogła więc być albo szefem, albo artystą. Praca twórcza bardzo ją pociągała, niestety z samej twórczości trudno było żyć, jeżeli nie miało się uznanego nazwiska. Oczywiście żeby mieć nazwisko, należało malować – i kółko się zamykało, bo skąd brać pieniądze na far-by, obiad i mieszkanie? Parę lat temu, szukając dla siebie jakiegoś punktu zaczepienia, wpadła na pomysł otwarcia galerii. Namówiła swoją przyjaciółkę Kamilę i razem spróbowały szczęścia. Na początku głównie marzyły! Marzyły o arcydziełach branych w komis, o bogatych nabywcach i żeby nie zginąć z powierzchni, i nie pójść z torbami, wzięły się do cerowania artystycznego. Ratowały na przykład garnitury ważnych osobistości oraz kreacje ich żon. Mało kto wie, ile zamętu w małżeństwie może wywołać jedna dziurka wypalona papierosem w niewłaściwym miejscu... zwłaszcza w ubraniu osoby niepalącej. Przywracały też świetność domowym pamiątkom, różnym starym kilimom i dywanikom. Praca była żmudna, satysfakcja niewielka, a przecież nie o to chodziło. Chciały zarabiać na sprzedaży dzieł sztuki, kształtować gust odbiorców, organizować wystawy. Przyszedł jednak moment, że galeria „U Plastyczek” wylazła z dołka i zaznaczyła swoje miejsce na rynku. Interes zaczął się kręcić i normalną koleją rzeczy – popyt powodował, że plastycy, głównie ci od biżuterii artystycznej i przedmiotów użytkowych, a także malarze, coraz chętniej dawali w komis swe prace... Dało się z tego żyć, nawet przy narzuceniu umiarkowanej marży, bez śrubowania do pięćdziesięciu czy sześćdziesięciu procent, jak to robiły wielkie galerie, i nawet przy podziale zysków na dwie osoby. Nie zarabiały olśniewająco, raczej przeciętnie, miały za to sporo wolnego czasu.

Kamila siedziała sama. Wysunęła z zaplecza rudy, krótko ostrzyżony łepek:

– Przodownikiem pracy chcesz zostać, Martusiu?

– Wiesz już? – spytała Marta.

– Wiem. Rafał wczoraj telefonował do mnie. Żal mi bardzo biedaka.

– Tylko mnie nie rozklejaj! To kabotyn i oszust.

– Chwileczkę. Ja mówię o Jerzyku, a ty o kim? – spytała przytomnie Kamila.

– Z Jerzykiem fatalna sprawa! Ja mówię o Julu! Nie gadaj, że Rafał ci nie przekablował?

– Nie. Co niby z Julem?

Nie było rady, musiała po raz czwarty opowiedzieć, co stało się z Julem. Ploteczki związane z weselem chwilowo zeszły na dalszy plan; Kamila słuchała ze stoickim spokojem, można powiedzieć, że cała historia zdrady była dla niej tyle warta, co spaprany obraz, i to cudzy. Jedynie na wiadomość o wypadku zareagowała dość gwałtownie, parząc sobie palce wrzątkiem.

– To był taki moment, kiedy życie przestało mieć dla mnie sens – przyznała się Marta. – Jesteś drugą, po Michale Koszu, osobą, której o tym mówię. Inni wiedzą o drobnej kolizji... a ja naprawdę chciałam umrzeć i władowałam się pod tego żuka z rozmysłem... w ostatnich sekundach coś mnie powstrzymało... w ostatnich...

– Właściwie szkoda, że nie wpadłaś – odpowiedziała Kamila. – Mam piękny pomysł na epitafium: „Tu spoczywa nieodżałowanie głupia Marta Wilani, która swoje młode życie oddała za średniej klasy kretyna”... Wiesz, Martusiu, ta cała historia może byłaby smutna, gdyby nie okazała się aż tak bardzo żałosna!

– Co żałosnego widzisz w zdradzie? Agata powiedziała wczoraj, że to postępek najbardziej odrażający... coś jak cywilne morderstwo.

– W wydaniu Jula był to zwykły skok w bok, puszczenie się... nazwij to, jak chcesz, tylko mi nie mów, że ten twój półgłówek i autor książki poczętej zdolny jest do wielkich czynów – dobrych lub złych – choćby i do zdrady! Siedział ci na plecach, karmiony i ubierany, słowa nie dałaś na niego powiedzieć... windowałaś przeciętniaka na piedestał, a teraz płaczesz, że spadł! Nawet nie umiem ci współczuć... bo nigdy nie potrafiłam cię zrozumieć. O co ty masz do niego pretensję? Że wreszcie okazał się sobą?!

Marta milczała. Zdanie Kamili, przynajmniej dla niej, bardzo się liczyło. Przyjaciółka była mądra i to chyba od momentu narodzin. Trafiają się czasem takie osoby, które nie głupieją z wiekiem. Wręcz przeciwnie: w miarę upływu lat doskonalą się w swoim kunszcie, korzystając z doświadczeń własnych i cudzych.

– Definitywnie zrywam z Julem. I wiesz, zakładamy z dziewczynami agencję detektywistyczną. Będziemy uczyć rozumu niewiernych drani.

– Ty, Martusiu, chcesz uczyć rozumu?

– Kamila!

– Ja tylko pytam!

– Przyłącz się do nas, też masz swoje powody, żeby szukać...

– Nie mam. Wyrównałam swoje rachunki i kropka. Ale dzięki za pamięć...

Zaczęły rozmawiać o interesach. Teraz, gdy Marta z Kamilą rozmawiały o interesach, padały konkretne nazwiska, kwoty i w ogóle była to całkiem inna rozmowa niż jeszcze dwa lata temu. Przy takich sprawach można było zapomnieć nawet o zdradzie niewiernego mężczyzny. Kiedy wspólniczka zniknęła na zapleczu, by uporządkować papiery, do sklepu wszedł ni mniej, ni więcej tylko pan Kazimierz Dominik w towarzystwie wyjątkowo ślicznej brunetki. Z całą pewnością nie była to jego partnerka z przyjęcia weselnego. Życzyli sobie obejrzeć srebrną biżuterię, konkretnie naszyjniki. Panienka kaprysiła, napomykała o wyrobach ze złota, na co jej towarzysz żywo się obruszył.

– Nie truj! Rękodzieło artystyczne jest tera w cenie. – A zwracając się do Marty, spytał: – Da pani głowę, że to wszystko ręczna robota?

Marta przytaknęła, pokazała srebrne naszyjniki, zachwalała, że piękne, że niepowtarzalne wzory, Kazimierzowi Dominikowi wszakże wszystko wydawało się za drogie. Klientom często nie podobają się ceny, bo co w nich do podobania, jednak on indyczył się w sposób specjalny, tak żeby Marta nie miała cienia wątpliwości, kto tu jest panem, a kto tylko ekspedientką. Kiedy ona mówiła: „Przepiękna robota”, on nadymał się i pytał, ile na godzinę artysta trzaśnie takich blaszek? Sztancą oczywiście. I znowu Marta tłumaczyła, że nie sztancą, że absolutnie... i coraz bardziej zafascynowana patrzyła na głowę Kazimierza Dominika. Była to głowa do złudzenia przypominająca wydmuszkę, osadzoną na szyi tą szerszą stroną. Marta pomyślała sobie nawet, że pan Dominik głównie pracuje szczękami, bo ta część jego twarzy była szczególnie rozrośnięta. Zwężała się wyraźnie powyżej brwi, tworząc coś w rodzaju ostrego stożka, porośniętego rzadkim włosem. Był osobnikiem jajogłowym, w sensie dosłownym.

– Pani zna się trochę na malarstwie? – spytał nieoczekiwanie Kazimierz Dominik.

Przez moment pomyślała, że pytanie skierowane było nie do niej, tylko do twarzowej brunetki. Ale mężczyzna wyraźnie patrzył na Martę i to ze zmarszczonym czołem.

– Trochę tak! – przyznała skromnie.

– Człowiek płaci tym doradcom, cholera wie za co? Sami po cichu pewnie złoto skupują i rżą w kułak, że ja się na takie gówno napalę. – Lekceważąco wskazał ręką naszyjniki. – Rozchodzi się o obraz, nieduży, tej mniej więcej wielkości. – Tu zakreślił w powietrzu prostokąt, o jaki mu chodziło. – Na tym obrazku są stare chałupy, dużo nieba, dużo pola... drzewa chyba, może jedno... nieważne. Niech mi pani powie, ile taki obrazek może kosztować?

Na zapleczu Kamila dostała gwałtownego ataku kaszlu. Marta nie mogła sobie pozwolić nawet na niewielką chrypkę. Patrzyła poważnie, tak poważnie, aż Dominik się zirytował.

– To zna się pani w końcu na obrazach czy nie?

– Czyj to jest obraz?

– Mój. I uważam, że dranie przepłacili.

– Musiałabym sama zobaczyć, zanim cokolwiek panu powiem – wykrztusiła z trudem.

– Co tu oglądać! Przecież mówię pani: chałupa, takie szare niebo i rola! – Machnął ręką ze zniecierpliwieniem. – Idziemy, mała!

Kamila wyszła z zaplecza czerwona jak rzodkiewka i z mokrymi oczami.

– Co to za bystry facet nas odwiedził?

– Piramidalny dureń, Kazimierz Dominik, podobno jakiś wspólnik Adama... Słyszałaś?

– To ten, co wsiada do samochodu?

– Mhm! Był na weselu, biedny kretyn.

– Kretyn, mówisz Martusiu? To porównaj, czym on jeździ, a czym my, takie niby mądre! Twoje cinquecento na raty, moje tico na raty, a tu najnowszy model peugeota! Facet niewątpliwie ciekawy. Pewnie na interesach zna się bardziej niż na malarstwie?!

– Daruję mu peugeota, tylko nieba i roli nie mogę – roześmiała się Marta. – Pozwól, że w szczególnych sytuacjach będę mówiła: zna się jak Dominik na obrazach!

*

Przez cały poniedziałek Jul milczał, nie zadzwonił ani nie przyszedł po swoje rzeczy. Zapewne trochę się bał, a może liczył, że w miarę upływu czasu kobieca złość złagodnieje? I tu się przeliczył. Marta, która jeszcze w niedzielę wieczorem była niczym rozbity dzban, pozbierała się nad wyraz szybko. Zastanawiające, jak mało czasu potrzeba, by wielką miłość zastąpiła wielka niechęć! Choć wciąż jeszcze czuła się kopnięta w ambicję, skłonna była przyznać rację przyjaciołom i potraktować wybryk narzeczonego jako swoją szansę. Bo kimże, tak naprawdę, był Jul? Dwudziestosześcioletnim smarkaczem, który nie dorósł jej do pięt, nędznym patafianem, żyjącym na jej koszt, hieną żerującą na jej dobroci... Wcześniej nawet nie zdawała sobie sprawy, że najbliżsi z paczki – Kamila, Agata, Rafał i inni – tolerowali Jula tylko dlatego, że był jej chłopakiem! Rozważyła dokładnie wszystkie aspekty na „tak” oraz wszystkie na „nie” i zyskała uspokajającą pewność: musi skończyć z niańczeniem tego faceta i musi powiedzieć mu to prosto w oczy. Jednak trochę się bała owego spotkania. Co sobie człowiek wytłumaczy, to sobie wytłumaczy, ale gdy ma stanąć po raz ostatni twarzą w twarz z kimś, z kim dzielił stół i łoże przez trzy lata, to serce mu zapika. A co? Nie zapika?

Przyszedł we wtorek, późnym wieczorem, kiedy Marta najmniej się go spodziewała. Otworzyła drzwi z głową owiniętą ręcznikiem, ze szczotką do zębów w ręku... była przekonana, że to któraś z dziewczyn. Na widok zziębniętego Jula zrobiła ruch, jakby chciała zatrzasnąć mu drzwi przed nosem.

– Cześć, Marto! Mogę wejść?

Już otworzyła usta, żeby mu powiedzieć, że nie widzi takiej potrzeby, że w przedpokoju stoją dwie torby, niech sobie je bierze i znika... spada... zjeżdża... spływa z lodem... i w ogóle... już miała tak właśnie powiedzieć, kiedy całkiem niepotrzebnie spojrzała na jego wyraźnie zarysowany podbródek, na ciemny zarost, na oczy takie jakieś spłoszone i wbrew sobie spytała:

– Jak mogłeś mi zrobić takie świństwo? Za tyle serca! Jak mogłeś?

– Ojej, Marta, sądzisz po pozorach, a przecież nic się jeszcze nie stało! – odpowiedział skruszony, wpatrując się uparcie w jej klapki.

– Nic się nie stało? – wykrzyknęła. – Ty w stroju Adama, ona w stroju Ewy, pod wami wyleniały dywan i nic się nie stało?

– Jak zwykle przesadzasz! – bronił się Jul.

Tego już było za wiele. Opowiedziała zdrajcy dokładnie, co zobaczyła, wchodząc do ciechocińskiego domku: gdzie leżały majtki tej pani, a gdzie jej stanik, jak wyglądał pokój i jakie miny zrobili na jej widok! Przerobiła z nim scenę zdrady jeszcze raz, od początku do końca, a wszystko w otwartych na całą szerokość drzwiach.

– Ciszej, Martuniu, porozmawiajmy w domu – poprosił spłoszony Jul.

– Nie masz już tutaj domu! – wykrzyknęła histerycznie. – Codziennie sobie powtarzam: „Panie Boże, wybacz mi moją krótkowzroczność i racz zostawić Juliusza przy rzeźniczce, na wieki wieków, amen!”.

– Chciałem tylko porozmawiać... chciałem...

– Chcieć to sobie możesz u tamtej pani...

Sytuacja była patowa. Marta stała w drzwiach, wciąż w ręczniku na głowie i ze szczoteczką w ręku, płakała, krzycząc, żeby Jul natychmiast zabierał swoje torby, a jednocześnie wcale go do nich nie dopuszczała.

Nie tak, zupełnie nie tak zaplanowała sobie pożegnanie z byłym ukochanym. Ona, Marta, miała być wyniosła i zimna, on, Jul, miał się czołgać u jej stóp, skamlać o przebaczenie, przepraszać... Sama zmarnowała taki piękny, dramatyczny scenariusz, przeistaczając go w żałosną farsę... Wszystko dlatego, że Jul zadzwonił w nieodpowiednim momencie. Marta zajęta była w łazience włosami, zębami... zaskoczył ją i wybił z roli. Wiadomo nie od dziś, że wydarzenia w życiu człowieka muszą trafić na odpowiednie momenty. Jeżeli chwila jest właściwa, to uda się nawet to, co ryzykowne. I przeciwnie; czasem wydaje się, że każdy szczegół jest dograny, pewniejszy niż sama pewność, ale chwila nie sprzyja i zamiast sukcesu mamy klops. Bo tak naprawdę życiem człowieka rządzi przypadek! Marta nie od dzisiaj skłaniała się ku teorii przypadków. Pełnej jasności jeszcze nie osiągnęła, wciąż była na etapie: „tak mi się wydaje, więc chyba tak jest”, i poszukiwała jakiejś bardziej naukowej podbudowy.

Całą noc kotłowała się z rozpaczy, że tak źle rozegrała ostatni akt. Pesymistka naigrawała się z optymistki, wtykała jej szpilę po szpili, przy czym epitet „egzaltowana gęś” należał do najłagodniejszych. Nie chodziło wcale o Jula, ten został skreślony raz na zawsze, a opinia człowieka przekreślonego nie interesowała Marty. Wstydziła się wyłącznie ze względu na przyjaciółki! Agata z Pauliną musiały słyszeć całą dyskusję od pierwszego słowa po ostatnie. Mieszkały na wprost korytarza, drzwi w drzwi. Dotyczyło to również Kasi... koniec korytarza na prawo.

– Przysięgam – powiedziała uroczyście optymistka – że to ostatni wygłup w moim życiu! Żaden mężczyzna, nigdy więcej, nie zobaczy moich łez!

– No, no!... Jul też miał nie oglądać – prychnęła pesymistka.

– Powtarzam: był to ostatni wygłup. Koniec z sentymentami, z czułostkowością... Właśnie rodzi się nowa Marta, twarda jak głaz. Pozwalam ci napluć na własne odbicie w lustrze, jeżeli nie dotrzymam słowa!

– Napluję z przyjemnością – zachichotała pesymistka.

– No, no! Od jutra zobaczysz moje nowe oblicze.

Pierwszą osobą z zewnątrz, która zobaczyła nową twarz Marty, był Ptak Piwniczny. Zeszła do niego jak każdego ranka i potknęła się o przewróconą butelkę.

– Ostrożnie, miła pani, proszę nie hałasować, bo mam dzisiaj paskudną migrenę – powiedział głosem zbolałym od cierpienia. Marta też była zbolała od cierpienia i wcale nie miała ochoty litować się nad kimkolwiek.

– Migrenę, panie Piwniczny, to miewają księżniczki. Pana najzwyczajniej w świecie nachrzania głowa po wczorajszym pijaństwie. Mnie nic do tego. Jeżeli jednak do jutra nie wyniesie pan tych wszystkich butelek i kartonów, to przestanę przychodzić. Mam dosyć pańskiego śmietnika!

Ptak Piwniczny z wrażenia aż usiadł. Wlepił w Martę przekrwione oczy i na moment zapomniał, że jego największym orężem jest obrotny język. Marta rzuciła na wersalkę śniadanie i zamierzała wyjść.

– Chwileczkę, droga pani! Czymże sobie zasłużyłem na takie traktowanie? Próbuje pani szantażować wolnego, nieprzekupnego człowieka?!

– Powtarzam: jeżeli do jutra ten śmietnik nie zniknie, skończą się racje żywnościowe. Ja panu sprzątać nie będę, a nie mam przyjemności brodzić wśród odpadków – powiedziała kategorycznym tonem.

– Ależ droga pani, trzeba było od razu tak mówić! Jeżeli pani nie ma przyjemności brodzić wśród odpadków, to ja posprzątam. Czy powiedziałem, że nie posprzątam? Jutro wejdzie tu pani jak do salonu.

Ptak Piwniczny umiał docenić nową twarz swej opiekunki. Marta z kolei doceniła Ptaka Piwnicznego, szczególnie zaś jego spryt. Nie miała czasu na dłuższą dyskusję. Przed południem zamierzała pojechać wreszcie do warsztatu samochodowego, oczywiście do Michała Kosza. Nie mogła dłużej patrzeć na żałosny wygląd swego cinquecento: jedno oko podbite, policzek wgnieciony... Ledwie pomyślała o Koszu, natychmiast – i to po raz drugi – przyszła jej na myśl Paulinka Grzyb. Bez żadnych specjalnych podtekstów, ot, tak. Nim weszła do siebie, nacisnęła dzwonek do mieszkania naprzeciwko. Zadzwoniła raz, potem drugi. Paulina miała urlop i równie dobrze mogła siedzieć w domu, jak biegać po mieście. Marta odruchowo dotknęła klamki... drzwi nie były zamknięte. Zaskoczona weszła do mieszkania i nogi wrosły jej w ziemię. Paulina leżała na podłodze, zwinięta w kłębek, nie dając oznak życia. W ręku ściskała coś mocno. Już Marta wiedziała co!

– Ty wariatko! Ty skończona wariatko! – krzyczała, rzucając się na podłogę obok drobnego, skurczonego ciała dziewczyny. Z wielkim trudem wyczuła jej puls na szyi.

– Paulina, podnieś się! Błagam, podnieś się, idziemy... – Poczuła nagle w sobie siłę lwa. Zaciągnęła bezwładną samobójczynię do łazienki, lała na nią zimną wodę i zmuszała do wymiotów, lała i zmuszała... Straciła rachubę czasu. Może szarpała się z Pauliną godzinę, może więcej? Ostatnim razem cuciły ją we dwie z Agatą prawie półtorej godziny. Wreszcie przyjaciółka otworzyła oczy.

– Coś ty znowu najlepszego narobiła! – krzyczała Marta. – Nie śpij... żadnego spanka nie będzie... maszerujemy aż do skołowacenia... Ruszaj się, Paulina, ruszaj się, bo w końcu osobiście cię kiedyś zabiję... zaraz ci zrobię szatańskiej kawy, zaraz... tylko jeszcze trochę pochodzimy...

Wlała w nią filiżankę kawy, potem drugą. Sobie też zrobiła, bo po tych marszach i po wysiłku nogi pod nią dygotały. Zerknęła na zegarek: dochodziła dwunasta, czyli walczyła z Pauliną prawie dwie godziny.

– Słuchaj, mała, za trzecim razem możemy nie zdążyć cię odratować. Agata się spóźni, ja akurat nie będę miała do ciebie żadnej sprawy i co?

– Więc czemu mnie ratujecie? Już byłoby po wszystkim! Dosyć mam takiego życia! Ani dokąd wrócić, ani tu zostać! Stale tylko czegoś się boję, liczę pieniądze i zastanawiam się, z czego jeszcze mogę zrezygnować, żeby wytrzymać do następnej wypłaty! Wszystko wali mi się na głowę... ile człowiek może wytrzymać, no ile?

Marta wzdrygnęła się, przymknęła oczy i pod powiekami zobaczyła szarego żuka. Najpierw ona, teraz znowu ta. Czyżby to życie rzeczywiście było tak mało warte? Spojrzała na drobniutką postać Pauliny, na jej zmęczone, podkrążone oczy.

– Mniej więcej wszystkie podobnie żyjemy! – powiedziała łagodnie, jak do dziecka. – Uważasz, że Agacie jest dużo lżej? A Kasi? A mnie? Prześpij się, porozmawiamy wieczorem.

– Boję się... boję się samej siebie... zostań jeszcze chwilę...

– O co tym razem poszło, Paulinko? Znowu wyrzucili cię z pracy?

Dostępne w wersji pełnej

AGATA

Dostępne w wersji pełnej

KASIA

Dostępne w wersji pełnej

Copyright © Irena Matuszkiewicz 2000

Projekt okładki i stron tytułowych
Maciej Sadowski

Redakcja
Ewa Witan

Korekta
Jadwiga Piller

ISBN 978-83-7839-236-1

Warszawa 2011

Wydawca
Prószyński Media Sp. z o.o.
ul. Garażowa 7, 02 -651 Warszawa
www.proszynski.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

www.woblink.com