Tytuł oryginału

THE FIRE BY NIGHT

Copyright © 2017 by Teresa Messineo

All rights reserved.

Projekt okładki

Sylwia Turlejska

Agencja Interaktywna Studio Kreacji

www.studio-kreacji.pl

Ilustracje na okładce

© Stephen Mulcahey/Arcangel Images

Redaktor prowadzący

Monika Kalinowska

Redakcja

Joanna Zioło

Korekta

Adam Namięta

Małgorzata Denys

ISBN 978-83-8123-523-5

Warszawa 2017

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02–697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Dla Siostry Jonathan Moyles

ze Zgromadzenia Sióstr Chrześcijańskiej Miłości

za to, że dała mi drugą szansę.

A Pan szedł przed nimi podczas dnia jako słup obłoku, by ich prowadzić drogą, podczas nocy zaś jako słup ognia, aby im świecić, żeby mogli iść we dnie i w nocy.

Księga Wyjścia[1]

1 Księga Wyjścia 13, 21, Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań – Warszawa 1980 (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).

Czas wojny

1

JO MCMAHON

WIOSNA 1945, FRONT ZACHODNI

Największym problemem były dłonie. Otarte, popękane i krwawiące, nie nadążały się goić. Przed namiotem wybuchł pocisk – ktoś krzyknął, ktoś się roześmiał, ktoś rzucił tylko „kurwa”. Jo chwyciła stojący przed nią chwiejny regał, przywarła całym ciałem do zsuwających się białych pudełek, udem wepchnęła na miejsce butelki z brązowego szkła. Generator zazgrzytał, światła zamigotały, zgasły, po czym zapaliły się znowu. Przesunęła dłońmi po najwyższej półce, szukając zabłąkanego pudełka z penicyliną, które ktoś mógł przeoczyć w pośpiechu pakowania, gdy przyszedł rozkaz, by się zwijać. Jej ręce poruszały się wprawnie, doskonale świadome, co zamierzają wymacać. Przyłapała się na tym, że obserwuje je z roztargnieniem, jakby należały do kogoś zupełnie innego – do odważnej i szlachetnej bohaterki powieści albo filmu; kobiety, której dłonie są może brzydkie, za to jej twarz rozświetla nieziemski blask; osoby, którą darzyłaby zarazem współczuciem i podziwem; którą mogłaby zostawić w kinie albo zamknąć między okładkami książki, by nie myśleć o niej nigdy więcej. Będzie musiała coś zrobić ze swoimi dłońmi.

Tak naprawdę winne były operacje. Mycie w misce z lodowatą wodą, ostre mydło wżerające się w popękaną skórę, grube brązowe rękawiczki ocierające kostki do krwi, gdy zrywała je pośpiesznie między jednym a drugim pacjentem. Nie potrafiła wymyślić żadnego sposobu, by temu zaradzić, by tego uniknąć. Jej obolałe palce zamknęły się na nieuchwytnym pudełku, odwróciła się akurat w chwili, kiedy zabrzmiał drugi wybuch – tym razem od jej gorszej strony, po której pękł jej bębenek w uchu, gdy statek szpitalny Newfoundland szedł na dno. Straciła równowagę i ciężko runęła na zimną ziemię w namiocie. Wepchnęła lekarstwo do kieszeni spodni z rozporkiem na sześć guzików – męskich, zapinanych na nie tę stronę – i przykucnęła, by zawiązać but. Pomyślała, że pielęgniarkom przydałyby się wojskowe trzewiki, choć i one nie wystarczyłyby na to błoto, ponieważ śnieg najmroźniejszej w dziejach europejskiej zimy, tając, zmieniał się stopniowo w coraz bardziej nieprzebytą maź. Eksplodowały dwa kolejne pociski, nie tak blisko jak ostatni, lecz nadal, zauważyła mimochodem, o wiele za blisko – bliżej nawet niż w Anzio, a tam zdawało się, że lecą prosto na nich. Odłamki przelatywały przez niestanowiące żadnej przeszkody płótno namiotów, zabijając chirurgów tam, gdzie stali; sanitariusze odciągali jeszcze ciepłe ciała i wciskali hełmy na głowy pozostałym lekarzom oraz pielęgniarkom podejmującym pracę w miejscu, gdzie tamci przerwali.

Teraz, w tę lodowatą noc, linie frontu musiały przesunąć się znowu, zbyt szybko, i znaleźli się tuż obok walczących. Być może wróg nieoczekiwanie przebił się w centrum, formując nowy front, a oni znajdowali się niedaleko, na jego linii albo może tuż za nią. Nigdy nie będą przebywać blisko działań, zapewniano pielęgniarki podczas szkolenia – a jednak przebywały, kolejny raz. Jo pamiętała, jak zarekwirowano im ciężarówkę, obiecując, że zostaną przewiezione inną. I jak czekały cierpliwie przy małym kurniku gdzieś w południowych Włoszech, opierając zmęczone plecy o przesycone słońcem, bielone ciepło – aż po wielu godzinach, kiedy kury z ociąganiem wróciły na grzędy, spostrzegły amerykańskich zwiadowców ostrożnie czołgających się w ich kierunku przez chwasty. Spytali, co tu robią: skoro oni, zwiadowcy, tworzą pierwszą linię linii frontu, to jakie zadanie, u diabła, wypełniają pielęgniarki? Albo w Tunezji, gdy czekając na ciężarówkę mającą zabrać ostatnich rannych, obserwowały kobiety i dzieci uciekające gruntową drogą na piechotę lub siedzące niepewnie na grzbietach wielbłądów zmuszonych do niechętnego kłusa. Zamykający tyły żandarmi na motocyklach zaczęli wrzeszczeć na dziewczęta, czy zdają sobie sprawę, że są w odległości zaledwie piętnastu kilometrów od niemieckich czołgów, oddzielone od nich wyłącznie pustą przestrzenią. Ale nie mogły zostawić rannych.

– Ilu zostało?! – krzyknął ktoś na zewnątrz w deszczu, zatrzaskując drzwiczki ciężarówki pracującej na jałowym biegu. – Ile to jeszcze może potrwać?!

Dłużej, niż wytrzymam, pomyślała Jo ze znużeniem. Dłużej, niż ktokolwiek jest w stanie wytrzymać. Zrzucane przez Niemców ulotki propagandowe, które chłopcy zbierali, ukazywały wyczerpanych amerykańskich jeńców pracowicie ryjących na ścianach cel kreski, by oznaczyć datę – 1955. Dziesięć lat. Uśmiechnęła się gorzko, myśląc o optymizmie rysownika Osi. Będzie miała szczęście, jeśli wytrzyma jeszcze dziesięć miesięcy. Miała niespełna dwadzieścia sześć lat, a w jej włosach już się pojawiły stalowoszare pasma i straciła dwa zęby z powodu niedożywienia. Kiedy zaczęły im wypadać trzonowce, Queenie zapewniła kapitana, że to drobiazg. Gdy jednak dziewczęta (zawsze nazywała pielęgniarki znajdujące się pod jej opieką „swoimi dziewczętami” – i były nimi sercem i duszą) zaczęły tracić także przednie zęby, cóż, okazało się, że ma coś do powiedzenia. I otrzymały większe dawki witaminy C.

Na zewnątrz ktoś krzyknął: „Odwrót!”, głosem zbyt wysokim i piskliwym jak na mężczyznę, brzmiał raczej jak wystraszona uczennica. „Wycofać się, odwrót!”, wrzasnął znowu, jakby ktokolwiek potrzebował zachęty, jak gdyby wszyscy już nie biegli, nie przepychali się, wystraszeni. Wam to dobrze, pomyślała apatycznie, słysząc zapalane silniki, mężczyzn klnących na siebie w gorączkowym pośpiechu, by się zwijać, i głośne mlaskanie ich kroków w lepkim błocie. „Po prostu się odwróć i zmiataj, smarkaczu”. Kiedy to powiedziała na głos, poczuła się nagle niewiarygodnie doświadczona i niewiarygodnie stara, a przede wszystkim niewiarygodnie zmęczona. „Muszę najpierw wyprawić cały szpital”.

Nie zawsze tak było. Nie zawsze taka była. Kiedyś miała śliczne dłonie – w czasach, gdy cała wyglądała uroczo, gdy była całością. Była wtedy młoda i miała krągłości – zbyt skromne, jak sądziła, ale dobry Boże, jeśliby ją porównać z obecną kościstą i kanciastą Jo, prezentowała się niczym Rita Hayworth. Skórę miała gładką, ciało sprężyste i pełne. Mocno splecione lśniące kasztanowe włosy zdradzały ojca Irlandczyka; o brązowej smudze przecinającej błękitną tęczówkę jej lewego oka matka Włoszka mówiła zawsze, że widzi w niej swój ślad. Giuseppina Fortunata „Jo” McMahon. Czuła się okropnym mieszańcem, dorastając na Brooklynie, gdzie każdy żywiołowo utożsamiał się ze swoim pochodzeniem etnicznym. Nie była w pełni ani tym, ani owym, lecz w jakiś sposób jednym i drugim. Modliła się zarazem do świętego Patryka i świętego Gennaro. Jadała lasagne i peklowaną wołowinę z kapustą. Po niemal dwóch latach korzystania z kuchni polowych i spożywania wojskowych racji nie potrafiła myśleć o normalnym jedzeniu. Było to nie do zniesienia.

Weszła do ostatniego stojącego namiotu medycznego, pozostałe mozolnie opróżniono i ociekające wilgocią spakowano na ciężarówki, które już odjechały. Po wielu godzinach załadunku zostało tylko sześciu pacjentów, leżących na ustawionych na kozłach noszach i czekających na przewiezienie głębiej na tyły. Z jakim zapałem Jo i inne młode pielęgniarki wbijały sobie do głowy etapy łańcucha transportowego, kiedy zgłosiły się na ochotnika do wojskowego korpusu medycznego! Linia frontu. Przeszkolony pomocnik medyczny. Posterunek zbiorczy. Punkt opatrunkowy. Szpital polowy. Szpital ewakuacyjny. Szpital ogólny. Bezpieczeństwo. „Żaden oficer płci żeńskiej w żadnych okolicznościach nie znajdzie się bliżej frontu niż w szpitalu polowym”. Jo pamiętała, że to ostatnie zdanie w podręcznikach podkreślono, jakby to było nie do pomyślenia, jakby można to było zagwarantować – jakby wojna nie znajdowała się o krok od kompletnego chaosu, jak gdyby sama Jo, służąc w szpitalu polowym, właśnie w tej chwili nie znajdowała się na linii frontu. Z brązowego tekturowego pudełka wysypała na dłoń kilka tabletek i po raz tysięczny przeczytała, nie czytając: Penicillin G, 250 000 jednostek, Chas. Pfizer & Co. Inc. N.Y., N.Y., wspominając czasy, gdy nie wiedziała, jak brzmi skrót od imienia Charles, i zastanawiała się, dlaczego jakaś amerykańska matka ochrzciła syna Chas. Uniosła głowę jednemu z przytomnych pacjentów – przytomnemu, nawet jeśli majaczącemu – nieszczęsnemu Szkotowi w kilcie, wyglądającemu niedorzecznie pośród amerykańskich szeregowców. „Proszę, spróbuj to przełknąć, żołnierzu”, powiedziała, przykładając mu manierkę do ust. Walczył z nią, bezradnie machając rękami i przeklinając w swoim prywatnym języku stojące za jej plecami widma. Tyfus postępował jednak szybko – nie aż tak szybko, by chory cierpiał na budzące grozę konwulsje, lecz wystarczająco, żeby gorączka odebrała mu siły, wolę i jasność umysłu. Jo zdołała go zmusić do przełknięcia antybiotyku.

– Znajdzie się dla niego miejsce w ciężarówce? – spytała sanitariuszy, którzy w kącie namiotu rozmontowywali aparat rentgenowski.

Zawias się zaciął, a kiedy próbowali go odblokować, napierając ciężarem swoich ciał, stół poddał się nagle ich połączonym wysiłkom i złamała się noga. Żaden nie odpowiedział.

– Nie w tej, kochanie. Ale do następnej zapakujemy go na pewno.

To była Queenie.

Choć weszła do namiotu z zimna, deszczu i zalegającego wokół błota, zacierając zgrabiałe dłonie, wniosła ze sobą lato, zapach wiciokrzewu i domowego jedzenia. Była tak drobna („filigranowa”, poprawiała zawsze), że w męskich spodniach mundurowych najmniejszego rozmiaru, na dodatek skróconych dwa razy, musiała jeszcze podwijać nogawki. Włosy jak zwykle ukryła pod czystym białym ręcznikiem; można było sobie wyobrażać, że są czarne i lśniące jak dawniej, a nie przyprószone siwizną. Hollywood zbiłoby fortunę, obsadzając ją w roli „dziewczyny z sąsiedztwa kupującej obligacje wojenne już dziś i zawiązującej żółtą wstążkę swojemu ukochanemu”. Wszyscy kochali Queenie – i mężczyźni, i kobiety – za pojawiający się szybko na jej twarzy uśmiech, animusz, nieugiętego ducha. Wymykała się wszelkim opisom. Z jednej strony umiała pić – naprawdę pić, co było zdumiewające, biorąc pod uwagę jej posturę – kląć nie gorzej niż mężczyzna i grać w karty; zaśmiewała się, kiedy w Algierze wygrała w pokera od francuskich oficerów szlafroczek z czarnego jedwabiu. (Piękny, bezużyteczny drobiazg podarowała Jo, świeżo przybyłej na wojnę i wciąż przesiąkniętej zasadami, ona natomiast speszyła się i zaniemówiła z wrażenia, lecz w duchu była zachwycona). Ale z drugiej strony, jeśli nawet Queenie miała pewne przyziemne cechy, była pielęgniarką, która asystowała operującemu lekarzowi przez siedemdziesiąt dwie godziny – siedemdziesiąt dwie – gdy wszyscy inni członkowie personelu medycznego zostali ranni lub zginęli. Przed namiotem czekały w kolejce dwie setki noszy: opatrzyli wszystkich, nie robiąc przerwy nawet na kawę. Oboje odznaczono Srebrną Gwiazdą, ale Queenie zawsze później twierdziła, że na to nie zasłużyła. Nie z fałszywej skromności – nie uważała, by dokonała czegoś szczególnego. Wedle jej słów „wykonywała tylko swoją robotę”. I taka też była Regina Carroll, której prawdziwe imię poszło w zapomnienie. Chłopcy traktowali ją jak młodszą siostrę, dziewczynę z sąsiedztwa i pierwszą kobietę, z jaką się całowali. To dla niej walczyli. Nawet teraz, gdy piekło waliło im się na głowy, Jo spojrzała na Queenie i stwierdziła, że wojna jej nie dotknęła – nie do głębi, nie naprawdę; nie zaszła jej za skórę jak wszystkim pozostałym, jak Jo. Queenie nie musiała się otaczać skorupą, by się chronić, by przetrwać. Pozostała tym, kim dawniej były one wszystkie: miłością i nadzieją dla umierających chłopców. Tym, kim wszystkie postanowiły zostać całe wieki temu, gdy przekraczały Atlantyk na rozkołysanych gigantach, zmierzając do europejskiego teatru wojennego, śmiejąc się i śpiewając całą drogę, jakby się wybierały na cholerny piknik wszech czasów.

Jedne z noszy tkwiły na pół w środku, na pół na zewnątrz ambulansu, który z powodu deszczu podjechał tyłem pod samo wejście do namiotu. Sanitariusze przystanęli na moment, by mocniej chwycić śliskie drewniane rączki, a pacjent zaczął młócić rękami z dzikim spojrzeniem, wydając dźwięki niczym zakneblowany bohater filmu gangsterskiego. Queenie w mgnieniu oka znalazła się przy nim i chwyciła przywieszone do noszy nożyce do cięcia drutu dokładnie w chwili, gdy przez nos żołnierza, którego usta pozostały mocno zaciśnięte, trysnęły wymiociny. Krztusił się i płakał w panice. Jo z drugiego końca namiotu widziała białka jego oczu. Queenie jednak uśmiechała się i mówiła do niego bez przerwy:

– Biedna dziecina, wytrzymaj, żołnierzu, tylko minutkę, skarbie – cały czas sprawnie rozcinając druty, którymi chirurdzy dopiero co złożyli połamaną szczękę mężczyzny. – O, zobacz, już możesz oddychać. To z powodu tego okropnego znieczulenia tak cię mdli. Wiem, śmiało, dziecino, nabierz powietrza, w szpitalu ewakuacyjnym połatają cię z powrotem. A teraz nie przejmuj się niczym, wszystko w porządku, kochanie, za moment przestanie boleć.

Boże, pomyślała Jo, przestanie boleć? Jakie to musi być uczucie mieć strzaskaną twarz, przejść operację i zostać pozszywanym drutem kolczastym? Queenie nie kłamała, wyjęła ćwierćgranową ampułkostrzykawkę z morfiną, ignorując ogólnikowe „może wywołać uzależnienie” i dość jednoznaczne ostrzeżenie „trucizna”. Zrobiła zastrzyk, a następnie wpięła zużytą igłę w zakrwawiony kołnierz żołnierza. Jeśli przeżyje, gdzieś dalej ktoś przynajmniej będzie wiedział, co dostał.

A potem go pocałowała.

Tuż zanim go wsunęli do ambulansu (spaliny wypełniły namiot i Jo zrobiło się niedobrze), Queenie go pocałowała. Krew i wymiociny, smród strachu i śmierci – a ona go pocałowała.

Wszyscy obecni w namiocie – chociaż nawet nie zdawali sobie sprawy, że patrzą – odwrócili wzrok, zazdroszcząc umierającemu, w którego oczach nie było już strachu. Poczuli niesmak do samych siebie za to, że stali się zobojętniali, znużeni, przepełnieni własnym cierpieniem, zmarznięci, głodni i brudni w środku i na zewnątrz, pokryci brudem, którego nie zmyje żadna woda. Wiedzieli, że odkąd sami przestali być ludźmi, nikogo nie trzymali za rękę, nie mówiąc o całowaniu, ich świat był światem przetrwania, zwierzęcym światem kąsania, szarpania i rozrywania, a niekiedy lizania ran. Owszem, potrafili łatać i bandażować rannych, a potem odsyłać ich na tyły wzdłuż kolejnych ogniw łańcucha, by tam łatano i bandażowano ich znowu, lecz oni sami, uzdrawiacze, stracili moc przywracania zdrowia, bo nie potrafili myśleć ani czuć i nie umieli sobie przypomnieć, kiedy ostatni raz myśleli albo czuli coś oprócz tego, że są zwierzętami: ściganymi, schwytanymi w pułapkę i skostniałymi z zimna.

A Queenie go pocałowała.

Kiedy pada rozkaz wycofania, piechocie wystarcza niespełna dziesięć sekund, by się obrócić i rzucić biegiem. Ale nie pielęgniarkom wojskowym, których jedynym przykazaniem, jedyną niepodważalną regułą postępowania jest nigdy nie odchodzić od pacjentów. Nigdy. Dlatego rozpoczyna się długa procedura kończenia trwających zabiegów, stabilizowania rannych trafiających właśnie w tym momencie do namiotu pooperacyjnego, podawania osocza lub krwi pełnej, jeśli jest dostępna, przenoszenia ciężkich przypadków ortopedycznych – w olbrzymich opatrunkach, z rękami i nogami unieruchomionymi kilogramami gipsu. Pacjentów w szoku z nitkowatym pulsem; chłopców z wyczerpaniem bitewnym, czyli nerwicą frontową, którzy z kwileniem szukają schronienia pod łóżkami polowymi, sądząc, że wciąż znajdują się na polu walki; pacjentów, którzy stracili słuch, okaleczonych i oślepionych, ze starannie zabandażowanymi głowami, macających przed sobą niepewnie palcami poparzonymi i zrośniętymi wskutek tego, że uciekali z płonących czołgów. Wszystkich tych mężczyzn należało ewakuować do niemającego końca konwoju ciężarówek i ambulansów mogących pomieścić ograniczoną liczbę rannych i posuwających się z określoną prędkością w błotnych koleinach, które niegdyś były drogą. Jo przypomniała sobie, jak na samym początku, gdy nic jeszcze nie wiedziały, wraz z grupą pielęgniarek zszyły prześcieradła w olbrzymi krzyż i oznaczyły miejsce, gdzie ranni leżeli w oczekiwaniu na transport, ciesząc się, iż cienki materiał ochroni podopiecznych przed ostrzałem. Oficer dowodzący osobiście pofatygował się do nich, siny z wściekłości, i nawrzeszczał na naiwne dziewczęta, że rozłożyły nie czerwony, lecz biały krzyż – zgodnie z konwencją genewską symbol lądowiska i dozwolony cel nalotów.

Nie miały już białych prześcieradeł.

Na zewnątrz huk wybuchających pocisków mieszał się z grzmotami, tworząc istną kakofonię śmierci. Kiedyś krzywiły się, kuliły, a nawet wskakiwały do jam wykopanych w błotnistej „podłodze” szpitala polowego. Teraz nie było bezpiecznych miejsc, już nie, dlatego krzątały się w odrętwieniu, zapomniawszy o krążącej nad nimi śmierci, i pakowały najcenniejsze wyposażenie – skalpele, zaciski, olbrzymi sterylizator parowy, który doprowadzi instrumenty do stanu używalności, gdy rozstawią się gdzieś ponownie. Ambulans był gotowy do odjazdu, siedzący w środku lekarze wołali do Queenie:

– Możesz jechać ze mną z przodu, kochanie!

– Jasne, u mnie na kolanach!

– Nie, dziękuję panom doktorom – odparła przesłodzonym głosem. – Wolę sprawdzić, czy dam radę przetrwać niemiecki ostrzał. Będzie mi wygodniej z tyłu z moimi chłopakami. Chodź, Jo.

Jo chwyciła swój zielony chlebak – jakim cudem wszystkie jej rzeczy zdołały się pomieścić w czymś nie większym od damskiej torebki? Ale się mieściły. Książka. Różaniec. Kilka zaczytanych listów z Pacyfiku. Spłowiała fotografia. Pieluszki. Koszula nocna. Zszarzała bielizna. Zapasowy podkoszulek. Dwie racje witaminy C. Absurdalny szlafroczek. Pióro. Założyła hełm, którego skórzany pasek zwęglił się już dawno od podgrzewania w nim wody do mycia. Siedząca na pace Queenie odruchowo wyciągnęła pomocną dłoń, gdy tuż przy uchu Jo zabrzmiał ochrypły głos:

– Nie tak szybko, panienko.

Był to Dziadek.

Żadna z dziewcząt nie pamiętała jego prawdziwego nazwiska, jeśli w ogóle je znały. Teraz był po prostu Dziadkiem. Przezwisko powstało, gdy odkryły, że służył w korpusie medycznym podczas pierwszej wojny; żartowały, oczywiście za jego plecami, że pewnie był lekarzem, gdy trwała wojna secesyjna.

– Zechce pani zostać ze mną, panno McMahon. Zabierzemy się następną ciężarówką.

Jo westchnęła. Nie zauważyła, że jest ostatnią pielęgniarką pozostałą w namiocie. Naturalnie nie odjechałaby – nie mogłaby tego zrobić, absolutnie – zanim nie zabrano by ostatniego pacjenta, ale wolałaby spędzić długie godziny oczekiwania na powrót pojazdu w towarzystwie każdego innego chirurga, nawet któregoś z tych podtatusiałych prawie czterdziestolatków, kulturalnie zanudzających ją rozmowami o uprawie tytoniu i łowieniu na muchę. Każdy, byle nie Dziadek, który ględził o głębokim Południu, jego szlachetności i „wytwornych manierach”. Może, pomyślała, rzeczywiście pamięta je z dawnych czasów.

– Ja zostanę… – zaczęła Queenie, lecz kierowca wrzucił bieg, a poza tym uczepiło się jej dwóch pacjentów, wpatrując się w nią tak intensywnie, jakby tylko ona łączyła ich z rzeczywistością, z wirującym światem.

– Będzie jej tu doskonale, panno Carroll – prychnął Dziadek z irytacją; jej nazwisko zabrzmiało niczym obelga, kiedy sięgał po kartę zawieszoną krzywo przy którychś noszach.

„Będzie mi tu doskonale”, powtórzyła bezgłośnie Jo, robiąc minę. Queenie wybuchnęła śmiechem, który rozświetlił zimne, cuchnące już śmiercią wnętrze ambulansu, Jo uśmiechnęła się także i zasalutowała lekko. Po chwili ciężarówka ruszyła z Queenie pochyloną nad jednym z żołnierzy, delikatnie gładzącą go po czole. Zniknęła im z oczu.

Jo sprawdziła, co jeszcze z wyposażenia zostało do załadunku – w zasadzie niewiele. Rentgen i wszystkie, oprócz jednego, stoły operacyjne złożono w końcu i wywieziono, zniknęła większość lekarstw i zapasów, nie licząc jednego czy dwóch zestawów chirurgicznych porządnie spakowanych do skrzynek i opartych o środkowy maszt namiotu. Pozostały: jeden generator, wciąż pracujący, piecyk na ropę, zgaszony już i stygnący przed podróżą, kilka lamp używanych przy operacjach i mniej ważne graty poniewierające się zawsze na podłodze – środek odkażający, baseny, wiadra, mydło. Dziadek podszedł do skrzyni z napisem „Pościel” i przemawiał dalej swoim najbardziej aroganckim tonem.

– Panno McMahon, nie jest dla mnie tajemnicą, że pani i pozostałe pielęgniarki określacie mnie mianem – niemal wypluł to słowo – „Dziadka”, używając go dla podkreślenia mojego wieku, a nie jako wyraz poważania dla owej godnej szacunku pozycji społecznej. Skoro tak, choć ze swojej strony zaprzeczam, bym odczuwał najmniejsze znużenie, dam pani tę satysfakcję i odegram swoją rolę, przysiadając na chwilę.

Po czym usiadł sztywno. Jo pierwszy raz zwróciła uwagę na to, że był blady i wymizerowany, bardziej niż we Włoszech czy na Sycylii albo wcześniej w Afryce Północnej. Pielęgniarkom, które ledwie przekroczyły dwudziestkę, zawsze wydawał się stary. Jednakże ostatnia ofensywa we Francji, zbliżająca się obecnie do granic Niemiec, okazała się ponad jego siły. Wyglądał jak starzec, który właśnie uświadomił sobie – z wielkim rozdrażnieniem – że istotnie jest stary.

– Tak, doktorze – mruknęła powściągliwie, odchodząc, by sprawdzić, co u pozostałych pacjentów, oraz dać mu trochę prywatności.

Klapa namiotu nagle się odchyliła i do środka wcisnął się mężczyzna o uderzająco błękitnych oczach.

– Jeszcze tutaj? Macie się wynosić – rzucił bez tchu, cały mokry od deszczu.

– Jesteśmy prawie gotowi, kapitanie – odparła, rzucając okiem na jego ramię; nikt z ich korpusu.

– „Prawie” to za mało, ty dziwko.

Poczuła się, jakby ktoś dał jej w twarz. Po blisko czterech latach wojny i wielu tysiącach gwałtownych śmierci to naruszenie zasad dobrego wychowania zaszokowało ją bardziej niż wstrząsające namiotem wybuchy. Tak jak inne pielęgniarki przywykła pracować ramię w ramię z chirurgami i lekarzami, którzy uważali je niemal za koleżanki po fachu, pozwalali im podejmować samodzielnie decyzje i przeprowadzać skomplikowane procedury, do jakich w kraju nie dopuszczono by żadnej siostry. (Jo wykonała swoje pierwsze nakłucie rdzeniowe drżącymi rękami, ale tego dnia bez chwili wahania zrobiła kolejne). Nawet Niemcy (by oddać im sprawiedliwość) odnosili się do kobiet oficerów z szacunkiem, choć podszytym zmieszaniem, bo nie mieli ich we własnej armii. (Ich Krankenschwester nie miały stopni wojskowych; w swoich ciężkich, tradycyjnych uniformach były traktowane przez żołnierzy bardziej jak zakonnice niż pielęgniarki). Kiedy amerykańskie pielęgniarki trafiały do niewoli, oficerowie wroga prosili je z zakłopotaniem, by dały słowo honoru, że nie spróbują ucieczki, a następnie proponowali, żeby zamiast w więzieniu oczekiwały końca wojny, służąc w sierocińcach i prowizorycznych szpitalach cywilnych.

A ten mężczyzna przed chwilą nazwał ją dziwką.

Dziadek zerwał się na równe nogi tak szybko, jak pozwalały mu na to zesztywniałe stawy, otwierając usta z oburzenia.

– Jak… jak pan śmie… – wyjąkał.

Kapitan agresywnie postąpił krok naprzód.

– Co ci ludzie jeszcze tu robią, do diabła? Powinniście się wynieść wiele godzin temu. Mam tylko przeklęty patrol, by utrzymać ten rejon, a wy robicie burdel, blokując drogi i ściągając ostrzał swoimi ambulansami.

Jo otrząsnęła się z chwilowego szoku; dodała kolejną warstwę do grubego pancerza, jakim się otoczyła. Nie zna tego człowieka, nie zobaczy go nigdy więcej. Ich ścieżki przecięły się tylko na moment, i to jedynie przypadkiem, wkrótce będzie ze swoim korpusem medycznym i z żołnierzami – setkami żołnierzy – którzy jej potrzebują. Temu facetowi, zdecydowała od razu, nikt nie jest potrzebny.

– Czekamy, aż wróci ciężarówka, i natychmiast się wynosimy, kapitanie.

Dodała „kapitanie”, patrząc mu prosto w oczy – jak zauważyła, uderzająco piękne, o niemal turkusowej barwie, lecz zimne, pozbawione życia i puste, jakby nie mogło ich przeniknąć nic, nawet światło.

– To poczekacie po ciemku, kochanie – rzucił, wyszarpując sznur generatora.

W namiocie zapadła ciemność; Jo usłyszała, że mężczyzna przez chwilę czegoś szuka, po czym zgasł silnik, krztusząc się jakby w proteście. W świetle błyskawicy dostrzegła sylwetkę kapitana, gdy wychodził na zewnątrz, potem wszystko spowił mrok. Rozległ się wybuch – tym razem znacznie dalej, na południe, może kilometr od nich, a potem dwa następne, znacznie cichsze.

– Ze wszystkich… wszystkich… – Dziadek wciąż się jąkał z niedowierzania. Następnie cichszym głosem, jakiego nie słyszała u niego nigdy wcześniej, niemal szeptem, spytał: – Nic panience nie jest?

– Niech pan nie będzie głupi, jasne, że nie – odparła gładko, zbyt gładko, wymacując w ciemnościach drogę do najbliższego łóżka polowego. – To głupstwo – powtórzyła.

Choć wcale nie było to głupstwo.

– Przepraszam, żołnierzu… – zwróciła się do mroku przed sobą, wciąż obmacując w ciemności nosze.

Klapy namiotów zasznurowano szczelnie, by nie przenikało światło, ambulanse jak zwykle miały jechać z wyłączonymi reflektorami. Te ostrożności sprawiały, że zachowanie kapitana wydawało się jeszcze bardziej pozbawione sensu i… Nie, nie będę myśleć o nim więcej, już sobie poszedł.

– …ale wygląda na to, że jeszcze przez chwilę będziemy musieli sobie radzić po ciemku – próbowała uderzyć w pogodny ton, jak zrobiłaby Queenie, lecz bez sukcesu. – Zechciałby mi pan powiedzieć, kim pan jest?

Z ciemności dobiegł ją głos mówiący cockneyem. Zdawało się, że mężczyzna uniósł kąciki ust w uśmiechu wyrażającym zrozumienie.

– Jonesy, panienko. Nie jest ze mną tak źle jak z niektórymi innymi tutaj. Tylko noga, jeśli panienka pamięta.

Uśmiechnęła się. Angielski pacjent. Chłopcy nazywali takich „Montgomery”. Teraz sobie przypomniała: złamana noga, ciężki gips wisi na wyciągu gdzieś przed nią. Nawet jeśli żołnierz robił to tylko z przyzwyczajenia, powtarzane raz po raz „panienko” brzmiało niemal z szacunkiem, jakby próbował jej wynagrodzić incydent sprzed chwili.

– Da pan radę wytrzymać jeszcze trochę? Przykro mi, ale latarnie i latarki są już spakowane, więc przez jakiś czas wszystko będzie się odbywać po omacku.

– Bez obawy, panienko – odpowiedział wesoło. – Nigdzie się nie wybieram.

Uśmiechnęła się odruchowo w ciemności i już pewniej przeszła od jednego łóżka do następnego, lepiej szacując dzielącą je odległość. Szkot wciąż przeklinał, przynajmniej był przytomny. Obok leżało dwóch pacjentów po operacjach, jeszcze w narkozie. Odszukała w mroku ich nadgarstki i najlepiej, jak potrafiła, sprawdziła funkcje życiowe, bez zegarka – przynajmniej stetoskop wciąż miała zawieszony na szyi. Kiedy przechodziła przez namiot, wpadła na Dziadka.

– Przepraszam, panienko – odezwał się łagodnie. Wszelkie ślady szorstkości zniknęły z jego głosu.

Bawiąc się w ciuciubabkę, znalazła ostatnie dwa łóżka polowe. Jeden z żołnierzy spał, ale oddychał chrapliwie i stanowczo za szybko; kiedy go osłuchiwała, z jego piersi wydobył się dźwięk przypominający szelest cynfolii. Ostatni był przytomny, lecz jęczał; czoło miał rozpalone i wilgotne, omal nie krzyknął, kiedy obmacywała mu brzuch. Zatem wstępna diagnoza – wykazująca objawy zapalenia wyrostka – była słuszna. Dobry Boże, akurat teraz! Dodała mu otuchy, ale chyba jej nie słuchał; trudno było to stwierdzić w atramentowej ciemności – jego jęki przybierały na sile i słabły bez widocznego związku z jej słowami, prawdopodobnie pod wpływem kolejnej fali bólu. Podeszła do Dziadka próbującego zmierzyć puls jednemu z nieprzytomnych pacjentów.

– Ta sytuacja jest niedorzeczna, panno McMahon – zaczął, po czym znalazłszy w mroku drugi nadgarstek, przerwał, by policzyć puls, ale stracił rachubę i się poddał. – Pacjenci, z wyjątkiem Szkota, którego wygląd… to znaczy odgłosy… ani trochę mi się nie podobają, wydają się stabilni, nawet jeśli cierpią w różnym stopniu. Zamiast rozbijać sobie głowy po ciemku, sugerowałbym, by została pani przy jego łóżku, a ja będę krążył pomiędzy tymi dwoma i majorem. Tak, to major, powinni go zabrać w pierwszej kolejności. Ma silne zapalenie wyrostka.

Był to przynajmniej jakiś plan. Jakieś zajęcie, zanim ciężarówka wróci, nieważne, kiedy to nastąpi. Jo przysunęła się w mroku do swojego pacjenta, łatwo było go znaleźć. Zaczęła się zastanawiać, czy jego bełkot to naprawdę szkockie przekleństwa, czy też produkt uboczny gorączki – a może jedno i drugie. Usiadła na twardej ziemi. I przypomniał jej się Gianni.

Próbowała przestać o nim myśleć, starała się zapomnieć o nim, przegnać go z głowy za każdym razem, gdy chciał się wynurzyć na powierzchnię z oszpeconym ciałem i krwią z otwartych ran rozlewającą się w zimnej wodzie jej świadomości. Nie miała już siły, by walczyć z bratem. Czasami, gdy tempo wojny sprawiało, że funkcjonował tylko dzięki pamięci i wyuczonym odruchom, przychodziło wytchnienie; Gianni wciąż był obecny, lecz na dnie jej umysłu, ukryty w ciemnym kącie namiotu, na noszach w ambulansie. Jednak podczas godzin przeznaczonych na sen albo teraz, w chwili przymusowej bezczynności, brat powracał w całej swojej grozie i w całej swojej chwale. Kochała go i nienawidziła za to, że ją nawiedzał. Chciała, by ją zostawił w spokoju, i czuła, że umarłaby, gdyby to zrobił.

– Coś ty sobie wyobrażała, Josie?

Znowu zobaczyła, jak spogląda na nią z góry. Ciemna, oliwkowa cera, jeszcze ciemniejsze oczy przepełnione gniewem, oczy, które już zawsze miały ją kochać i ranić, i obwiniać.

– Coś ty sobie wyobrażała?

Chwycił ją szorstko za ramiona i trzymał – potrząsał nią, potrząsał sobą. Musiał być teraz odważny i nie potrafił – nie potrafił, ponieważ zrobiła coś strasznego, ponieważ ona również wyjeżdżała.

– Mnie wzięli z poboru, nic na to nie można poradzić. Ale kiedy ty wyjedziesz, mama i tato zostaną zupełnie sami. Jak mogłaś się zgłosić? – I ponownie tonem wymówki: – Coś ty sobie wyobrażała?

Wyjąkała coś o wojnie i o obowiązku, że apelowali o pielęgniarki, tysiące pielęgniarek, armię pielęgniarek, że inne dziewczyny się zgłosiły, że tak trzeba. W marzeniach (tych na jawie i tych w snach) jej słowa się zmieniały, przeobrażały w mamrotanie, stawały się wypaczone, zniekształcone. Nie miało to znaczenia – Gianni nie usłyszał ich wtedy, nie słyszał teraz.

A potem się rozpłakał. Nigdy nie widziała, żeby płakał, przenigdy, nawet gdy złamał rękę w parku, gdzie nie wolno im się było bawić, w bogatej dzielnicy. Pobladł wtedy z bólu i chciał krzyczeć, ale milczał ze względu na wystraszoną małą siostrzyczkę wpatrującą się w niego wielkimi niebieskimi oczami, z których jedno przecinała brązowa smuga.

– Nie chodzi tylko o mamę i tatę – zaczął, ale nie zdołał dokończyć.

Przestał nią potrząsać i przytulił ją do siebie, płacząc, targany szlochem, co wydawało się gorsze niż gniew, bo było pożegnaniem. Byli dla siebie wszystkim. Ich rodzice (małżeństwo zaaranżowane bez miłości) postarzeli się przedwcześnie od niekończącej się harówki w stoczniach marynarki i warsztatach, dwójkę imigranckich przybłęd wychowały siostry dominikanki od Świętej Cecylii. Czułości, współczucia, poczucia bezpieczeństwa w tym dziwnym nowym świecie Gianni i „Josie” (tak zdrabniał jej imię – dla wszystkich pozostałych była zwykłą „Jo”) szukali zawsze tylko u siebie nawzajem: dwie istoty o jednym umyśle, zawsze zgodne, zawsze razem. Teraz, nagle, mieli zostać rozdzieleni.

Zatem w jej snach umiera. Umiera na jej rękach. Rodzice wchodzą do ciasnego mieszkania, wyglądają starzej niż kiedykolwiek, patrzą znużeni i mamroczą, że chcieliby przyjść na pogrzeb, ale muszą rano pracować: nadliczbowa zmiana, co poradzisz; jeśli się nie stawimy, stracimy robotę. Oczywiście to tylko koszmar. Ale to również marzenie, bo Gianni umiera wtedy – nie później, nie na lotniskowcu, nie z setkami innych chłopców wrzeszczących i krztuszących się, ześlizgujących się z pokładów mokrych od krwi, wody i benzyny, gdy samoloty ryczą nad głowami i huczą wybuchy, a oni zostają ciśnięci w morze i on ginie, zanim zdąży uderzyć w wodę. Tonie zmiażdżony niewiarygodnym ciężarem, z ustami pełnymi słonej wody tłumiącej ostatnie słowo, które wypowiedział do niej teraz, to, które powtarzał zawsze.

„Josie”.

Ocknęła się. Wcale nie zasnęła, ale nie znajdowała się w namiocie, nie siedziała w zimnie i w ciemności. Szkot próbował wstać z łóżka, pytał po angielsku o swoje buty, potem znowu jego słowa się splątały, nonsensowne w każdym języku. Podniosła się i pchnęła go z powrotem. „Pchnęła” to zbyt mocne określenie; był tak słaby, że gdy przyłożyła dwa palce do jego piersi, jęknął w malignie i opadł na posłanie.

Gianni nie żył, nie żyli też jej rodzice – nie było jej w kraju, gdy zmarli. Jakie to miało znaczenie? Śmierć była wszędzie, a tam, dokąd nie dotarła, już nadciągała. Jo zauważyła, że na zewnątrz bombardowanie przeszło w ostrzał. Kapitan nie wrócił. Z pewnością miał pełne ręce roboty, broniąc tego bezużytecznego skrawka Francji – czy może Niemiec? – jedynie ze swoim plutonem. Również ciężarówka nie wracała całe wieki. Minęła godzina? Dwie? Jo nie potrafiła określić upływu czasu – jej rojenia trwały niekiedy zaledwie sekundy, kiedy indziej cała noc upływała jej na patrzeniu, jak Gianni umiera wciąż od nowa. Ciężarówka mogła przybyć dopiero za wiele godzin, nawet jeśli drogi nie zostały zniszczone, nawet jeśli zdołali objechać bagna, błoto i Niemców. Spróbowała sprawdzić godzinę na zegarku, obracając go, by pochwycić najsłabszy poblask światła, ale na próżno, ciemności ogarnęły ich całkowicie. Namiot otoczyła bańka mroku i deszczu, nie było już błyskawic przecinających niebo.

Po dłuższej chwili zrobiło się cicho. Przez jakiś czas ostrzał się oddalał, aż Jo pomyślała, że został zupełnie przerwany albo utrzymywał się w jakimś wąwozie czy dolinie zbyt głębokiej lub zbyt oddalonej, by dał się słyszeć. Szkot chyba się modlił, o czym mogła świadczyć kadencja jego słów. Jo słyszała pewnego rodzaju prośbę, wysiloną przerwę na oddech, potem odpowiedź. Dla niej mamrotanie brzmiało zupełnie bezsensownie, ale może Bóg w niebie zdoła je rozszyfrować. Czymkolwiek jednak było, wydawało się ważne dla żołnierza. Próbowała zgadnąć, co to takiego. Litania? Różaniec? Niewątpliwie coś głęboko zakorzenionego, stanowiącego część tego człowieka, skoro wypłynęło na powierzchnię, gdy zawiodły go wszystkie zmysły. Podczas gdy intonacja głosu żołnierza wznosiła się i opadała w rozpaczliwych błaganiach, Jo wymacała chlebak, wyjęła różaniec i zamknęła w dłoni wytarte paciorki, ścisnęła je w palcach, aż ból na krótkie mgnienie rozjaśnił jej w głowie. Na jej ustach nie pojawiła się jednak żadna modlitwa – w każdym razie nie Ojcze nasz ani Zdrowaś Mario, jak oczekiwała; modlitwy, którymi błagała Boga dawniej: gdy przyszedł telegram i dowiedziała się, że Gianni zginął w walce; gdy jej życie się skończyło, lecz, co okrutne, ciało nadal musiało udawać, że żyje. I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego. Od zła. Zło ją otaczało, było wszędzie. W Niemczech tuż przed nimi i w Japonii na drugim końcu świata. Kryło się na dnie morza, gdzie mroczne stwory pożerały zwłoki zaginionych, i w górach, dokąd uciekali zdrajcy, dezerterzy i kochankowie.

Ale czaiło się przecież również wśród nich. Tego wieczoru kapitan wydawał się złym człowiekiem – a może wciąż pozostała naiwna mimo wszystkich doświadczeń, może tak wyglądał teraz realny świat, o którego ocalenie walczyli. Może to najlepsze, co ich czeka, jeśli siły Osi zostaną ostatecznie pokonane, może alianci stali się niewiele lepsi od tego, co zamierzali zniszczyć. Ostatecznie co takiego wydarzyło się w Dreźnie? Mimo ścisłej cenzury poczty i radia wiedzieli, że było to coś ohydnego, haniebnego i niemoralnego, coś niepodobnego do nich – czy raczej niepodobnego do ich wyobrażeń o samych sobie. To, co się stało w Dreźnie, przypominało rzeczy, jakich dopuszczała się druga strona – nie oni, nie obrońcy sprawiedliwości i wolności, nie wyzwoliciele, nie ci dobrzy.

Czy Jo pozostała dobra? Czy ktokolwiek był jeszcze dobry? To było piekło bez nadziei na raj. Zobaczyła siebie jako małą dziewczynkę z bujną czupryną surowo splecioną w ciasne warkoczyki, w mundurku z drugiej ręki wrzynającym się pod pachami. Klepała odpowiedzi z katechizmu przed siostrą Jonathan, której zakonny kwef skrywał siwe włosy rozdzielone przedziałkiem. „Wojna to kara za grzechy, proszę siostry”, wyrecytowała z pamięci pośród setki innych odpowiedzi. Kara za grzechy. Cóż za potworny grzech popełnił jakiś głupiec, skoro tak wyglądały jego konsekwencje? A może zawinili zbiorowo? Czy to skondensowane grzechy każdego z osobna, nienawiść każdego z osobna, wszystkie drobne, powszednie, głupie występki zebrane razem, przemnożone milion milionów razy – pożądanie i zawiść, chciwość i zdrada – przerwały tamę? Czy cały świat wygłosił swoje samobójcze wyznanie nienawiści, żądzy zemsty, mordu, władzy, śmierci? Aż w końcu ta bezbożna modlitwa została wysłuchana i ogniste pociski posypały się z nieba?

Wiatr na zewnątrz przybrał na sile i uderzył w namiot. Jo przemarzła na kość. Jeśli ciężarówka nie zjawi się wkrótce, będzie zmuszona ponownie rozpalić piecyk na ropę i sanitariusze będą kląć, ładując go na pakę wciąż gorący. Szkot płakał, nie jak mężczyzna, lecz jak wyczerpany maluch odłożony za karę do kołyski, żałosny, kwilący i mały. Major krzyknął, lecz urwał w połowie; musiał ugryźć się w rękę, by pohamować jęk. Dziadek uciszał zamroczonych pacjentów pytających, gdzie są, co się stało, gdzie jest Bobby, Joey, Ted. Deszcz siekł ścianę namiotu, przesiąkał pod płótnem i wlewał się do butów Jo. Zdawało się, że minęła wieczność, zanim usłyszeli na zewnątrz hałas – początkowo słaby szelest wśród wiatru, potem niedające się pomylić z niczym kroki żołnierzy otaczających namiot, podchodzących bliżej. Jo na próżno próbowała się zorientować, czy przytłumione rozmowy są prowadzone po angielsku, czy po niemiecku. Zastanawiała się, co stałoby się z nimi wszystkimi, gdyby trafili do niewoli na tak późnym etapie wojny. Konwencja genewska wciąż obowiązywała – na papierze – i ona, i Dziadek jako niebiorący udziału w walce byli chronieni. Ale żywności – pierwszej i najpotężniejszej broni, gdy jej odmówić – brakowało. W obozie jenieckim pod koniec zimy nie byłoby jej prawie wcale. Jo nie była zachwycona perspektywą takiej śmierci: odseparowana od pracy, od umierających rodaków, od konającej sprawy.

Klapa namiotu została odrzucona i w wejściu ukazała się sylwetka z podniesionym karabinem oraz zapaloną latarką. Na moment wszystkich oślepiło ostre światło. Równie szybko zgasło, a postać rzuciła się na przeciwny koniec namiotu i uniosła drugą klapę. Po chwili, która zdawała się wiecznością, wyczuli, że widmo się odprężyło, i usłyszeli, jak wraca na środek namiotu, zapala latarkę i stawia ją pionowo na zimnej żelaznej płycie piecyka. Był to amerykański kapitan.

Spojrzał kolejno na Jo, doktora i sześciu rannych, w zamyśleniu pocierając zarośnięty podbródek niczym kupiec na aukcji bydła. Gdy wzrok Jo zaadaptował się do światła, przebiegła wzrokiem po noszach, rejestrując odruchowo, komu należy odłączyć kroplówkę, komu poprawić gips. Jeden z pacjentów pooperacyjnych patrzył prosto w światło z rozszerzonymi źrenicami, oszołomiony, lecz niezdolny odwrócić głowy. Tymczasem kapitan wciąż milczał. Zdawało się, że nie wie, jak zacząć.

– Sprawa jest taka – przemówił i znowu umilkł.

– Kapitanie Clark! – zawołał ochryple jeden z jego ludzi spod klapy do namiotu, podszedł i szybko wymienił z nim szeptem kilka zdań.

Po odejściu żołnierza dowódca zaczął znowu.

– Okej, no cóż, nic się nie da poradzić. Czyli jest tak. Walki chwilowo oddaliły się na południe. Trudno powiedzieć, jak długo to potrwa, i w każdym momencie mogą się przesunąć w tę stronę. Ale chwilowo, a przynajmniej przez następnych parę godzin, a może dni, powinno być okej.

Zachowanie kapitana wydało się Jo niezgodne z (względnie) dobrymi nowinami, które przyniósł: wciąż spoglądał pod nogi lub na klapę namiotu, lecz ani razu wprost na nią ani na Dziadka. Obejrzał się niemal ze złością, gdy któryś z pacjentów krzyknął z bólu; uniósł rękę, jakby chciał coś powiedzieć, szybko potrząsnął głową i się odwrócił.

– Kiedy możemy wyjechać? – zaryzykował Dziadek, obawiając się, że kapitan znowu zniknie wśród nocy.

– Co? – zabrzmiała zakłopotana odpowiedź kogoś myślącego o czymś zupełnie innym, sprowadzonego raptownie na ziemię wbrew własnej woli. – A, wyjechać. Nie, nie. Nic podobnego. To znaczy nie możecie. Droga jest zablokowana. Prawdę mówiąc, już po niej.

Zaczął się przechadzać tam i z powrotem, wbijając wzrok w pacjentów, jak gdyby siłą woli mógł ich podnieść z polowych łóżek i pozbyć się odpowiedzialności za nich.

– Nie mogę pozwolić, żebyście tu zostali – mruknął niemal do siebie. – Wystarczy, że któryś z tych tutaj krzyknie, choćby przez sen, i zabawa skończona. Szwaby mogą być wszędzie, może właśnie w tej chwili jesteśmy otoczeni i nie mamy o tym pojęcia.

Zatrzymał się.

– Ale wspomniał pan, że droga jest zablokowana – przypomniał Dziadek. – Na jak długo? Kiedy oni ją oczyszczą?

– Oni? Nie… nie ma żadnych onych, tatku – wyjąkał kapitan. – Jestem tylko ja. To znaczy tkwimy właśnie w kurewsko wielkiej czarnej dziurze. – Zdjął hełm i przesunął dłonią po jasnych włosach, mimo woli podnosząc głos. – To znaczy zdaje się, że jakimś cudem po prostu się, kurwa, przedarli przez sam środek naszych sił. Nie pojmuję tego. Cholera, mam nadzieję, że gdzieś trzymamy front, może na końcach, ale nie tutaj… nasze linie kompletnie zniknęły. Tutaj nie powinno być nikogo, to znaczy z naszych, już nie. Żadni „oni” nie przyjdą… chyba że Niemcy. A jeśli oni się zjawią… – Głos mężczyzny ścichł stopniowo, gdy nakładał hełm.

Jo zaczęła się zastanawiać, jak postąpiłaby Queenie. Nieokrzesany żołnierz nie spodobałby się jej ani trochę, lecz zawsze wiedziała, co powiedzieć w danej chwili. Dodałaby mu otuchy – dodałaby otuchy wszystkim – jakąś historyjką, że na pewno wróg przesunie się daleko na południe, a jeśli nie, to z pewnością poradzą sobie świetnie tu, gdzie są, ona i doktor zajmą się rannymi, a odważny kapitan mimo przewagi liczebnej wroga obroni ich wszystkich.

Jo spojrzała na kapitana, który wolną ręką zakrył teraz oczy zatopiony w myślach, z karabinem wycelowanym bezsilnie w ziemię. Spróbowała poczuć się tak, jak czułaby się Queenie; przywołać w myślach patetyczny podkład muzyczny, jak umiała kiedyś. Ona też potrafi być nieugięta. Potrafi się zmusić do nieugiętości właśnie dlatego, że ludzie tacy jak Queenie istnieli i zawsze będą istnieć w Stanach Zjednoczonych Ameryki oraz we wszystkich miejscach na kuli ziemskiej, dokąd obywatele tego kraju udawali się bronić wolności. Dowiedzie, że słusznie jest postępować słusznie – mimo Drezna, nie myśl o Dreźnie; Drezno tak naprawdę w ogóle nie mogło się zdarzyć – i że sprawiedliwość zatriumfuje. Ona może tego nie dożyje, ale wojna jest niemal skończona. I w końcu dobro zwycięży.

Mimo bólu ściągnęła zmęczone barki i wyprężyła kręgosłup, stając na baczność, powracając do życia pierwszy raz od dawna. Dowódca otrząsnął się jak terier, jakby w tym momencie podjął jakąś decyzję, i zwrócił się do wyjścia namiotu.

– Kapitanie – rzucił Dziadek w przelocie, idąc ku jednemu z żołnierzy leżących na łóżkach polowych. – Co zablokowało drogę?

– Hmm? – Przez moment pytany zdawał się szczerze zbity z tropu, jakby już wyjaśnił kluczowy fakt, lecz nie został zrozumiany. – Och, nie powiedziałem? Konwój medyczny. Dostali się pod ostrzał. Dotarliśmy tam w końcu, ale wszyscy nie żyli.

– Wszyscy żołnierze nie żyli – poprawiła go Jo z nerwowym uśmiechem i podeszła. Poczuła skurcz w żołądku, wyobrażając sobie leżące do góry kołami płonące ambulanse, spiętrzone na poboczu nieistniejącej drogi.

W jej wizji pielęgniarki wciąż biegały od jednego żołnierza do drugiego, jak było zawsze dotąd i jak będzie zawsze w przyszłości, pod przewodem Queenie z twarzą pokrytą sadzą, z rozwiązanym ręcznikiem, spod którego w porywistym wietrze wysypały się w nieładzie ciemne włosy, wyglądającej dziko, pięknie i promiennie w czerwonym blasku ognia, nawołującej dziewczęta, by jej pomogły, uśmiechniętej.

– Zginęli wszyscy żołnierze. Kierowcy.

Spojrzał na nią, jakby była małą dziewczynką, bardzo głupią i męczącą dziewczynką zarzucającą bezmyślnymi pytaniami śpieszącego się człowieka. W jego pustych oczach pojawiło się coś, co można by uznać za współczucie, lecz w istocie było głęboką irytacją. Z ogromnym wysiłkiem pohamował drugi wyraz planowanej odpowiedzi i rzucił jedno słowo:

– Wszyscy.

Odrzucił klapę namiotu i wyszedł w noc.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI

Table of Contents

Czas wojny

1. JO MCMAHON