Tytuł oryginału

ALL MY SISTERS

Copyright © Judith Lennox 2005, 2007

All rights reserved

Projekt okładki

Agnieszka Spyrka

Ilustracja na okładce

PWA Internatinal Ltd.

Redaktor prowadzący serię

Ewa Witan

Redakcja

Ewa Witan

Korekta

Mariola Będkowska

ISBN 978-83-8097-266-7

Biblioteczka pod Różą

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Moim szwagierkom – Frances i Sam

Podziękowania

Serdeczne podziękowania należą się mojemu synowi Ewenowi za pomoc w medycznych wątkach tej książki.

Wdzięczna też jestem licznym mieszkańcom Sri Lanki za ich uprzejmość, poświęcony mi czas oraz wspomnienia, którymi tak hojnie się ze mną podzielili. Szczególnie cenna była dla mnie pomoc Susanthy, gdyż to dzięki niej podczas pobytu na Sri Lance zyskałam tyle cennych informacji i niezatartych wspomnień.

A także – jak zawsze – dziękuję mojej agentce Maggie Hanbury oraz mojemu mężowi Ianowi za ich nieustające wsparcie.

Prolog

Podczas bezsennych nocy pomagała sobie układaniem spisów. Spisów hrabstw Wielkiej Brytanii, ośrodków przemysłowych i głównych artykułów eksportowych Zjednoczonego Królestwa; królów Anglii i dzieł Williama Szekspira. Od czasu do czasu coś nagle ożywiało jej pamięć.

– „Opowieść zimowa”, „Cymbelin”, „Burza” – mamrotała do siebie tuż przed świtem w gorące styczniowe noce, wspominając pewien wieczór w teatrze, kiedy Arthur trzymał ją za rękę i gładził kciukiem wnętrze jej dłoni. Zapamiętała ten lekki, natarczywy dotyk i pożądanie, które z wolna w niej narastało przy akompaniamencie głosów ze sceny.

Nie zblaknął bowiem wcale;

Lecz przemieniło go morze...[1]

Zblaknął jednak. W jej pamięci były luki, brakowało całych dni, nawet tygodni, których wydarzenia kompletnie się zatarły. Nie potrafiłaby już przypomnieć sobie przeciętnych, szarych dni, tak samo jak nie umiałaby określić dokładnego koloru jego oczu, zarysu twarzy...

Te listy to próba przypieczętowania i utrwalenia przeszłości. Wspominała pikniki na wzgórzach, wakacje nad morzem. Tutaj, w tym odludnym miejscu, przywoływała w pamięci słony zapach morza, śliskie brunatne wodorosty. Wciąż miała w uszach pojękiwanie i szczęk opuszczanej na plażę kabiny kąpielowej, pamiętała, jak w dusznym, mrocznym wnętrzu wstrzymywała oddech w oczekiwaniu na zanurzenie się w lodowatej wodzie Morza Północnego. Ona i jej siostry nosiły wtedy kostiumy z czarnej serży. Gruba tkanina po nasiąknięciu wodą drapała skórę. Po drugiej stronie plaży kobiety kąpały się w letnich sukniach; razem z Evą patrzyły, jak jasne spódnice wzdymają się i falują, przez co ich właścicielki sprawiają wrażenie dziwacznych, przezroczystych morskich stworów. „Zupełnie jak meduzy, Marianne! – krzyczała Eva. – Wielkie, olbrzymie meduzy!”.

Czy to w Filey, czy w Scarborough widziały te kobiety przeskakujące fale w kompletnych strojach, z wyrazem rozkoszy na zmęczonych twarzach? Martwiło ją teraz, że tego nie pamięta. Obudziwszy się o świcie z głową pełną nocnych koszmarów, czuła wciąż oddech przeszłości i obawę przed tym, co ją czeka. Podczas najgorszych nocy dźwięczał jej w uszach głos: „Godzina czwarta – godzina czarta”.

Kolejne wspomnienia, które odpłynęły w ciemność. Pamiętała Sheffield, gdzie się urodziła i wychowała. Pamiętała duże sklepy i hotele w centrum miasta, a także chmurę sinego dymu, wiszącego niczym całun nad dzielnicą przemysłową. Pamiętała ryk pieców, nieustanny stukot i huk młotów, wszelakiej maszynerii, a także stłoczonych ludzi, zapach dymu i deszcz.

Pewnej dusznej nocy stanął jej przed oczami salon w Summerleigh – cztery niskie fotele obite rdzawym aksamitem, krzesło ciotecznej babki Hannah przy kominku, na fortepianie oprawione fotografie rodziców w ślubnych strojach i portret babki Maclise, monumentalnej niczym królowa Wiktoria, o mocno zarysowanych szczękach, stalowym spojrzeniu i włosach upiętych w kok. Obok amatorska fotka trzech chłopców: James w blezerze i słomkowym kapeluszu, Aidan i Philip w marynarskich ubrankach.

A także fotografia czterech sióstr Maclise – wszystkie w białych muślinowych sukienkach i jedwabnych szarfach, które na zdjęciu nabrały z czasem odcienia umbry, lecz w pamięci Marianne zachowały swe barwy. Szarfa Iris – jasnobłękitna jak jej oczy, Evy – w kolorze jabłkowej zieleni, Clemency – maślanożółta i jej własna – bladoróżowa jak róże odmiany Albertine. Iris – złotowłosa Iris – opiera się o konar drzewa, śmiejąc się do obiektywu. Drobna, foremna Eva śmiało patrzy przed siebie. Clemency wyraźnie niezręcznie czuje się w sukni, jakby krępował ją muślin i jedwab. Marianne zapamiętała, że ona sama patrzyła w bok, co fotograf uznał za nieśmiałość wobec obiektywu.

A jednak się mylił. Wcale nie była nieśmiała, po prostu nigdy nie lubiła, kiedy na nią patrzono. Nie cierpiała wchodzić do pełnego ludzi pokoju; nigdy nie zatrzymywała się w progu jak Iris, żeby ściągnąć na siebie męskie spojrzenia, nigdy nie udał się jej ten mistrzowski trzask obcasa połączony z kuszącym mignięciem dołu obszytej koronką halki. Gardziła kokieterią i nie była do niej zdolna. Wierzyła, że miłość to spotkanie serc i umysłów przypieczętowane spojrzeniem, zdolne przetrwać rozłąkę, zmianę i śmierć. Miłość – myślała Marianne, zdarza się tylko raz w życiu.

Gdzieś daleko zawarczał silnik; aż się wzdrygnęła. Leżała potem w ciemności z szeroko otwartymi oczami, nie mogąc skoncentrować myśli. Od razu opadły ją znajome koszmarne wspomnienia.

To wszystko, co kiedyś widziała, to, co zrobiła. Rzeczy, o których zawsze myślała, że nie mogłaby ich popełnić. Czy cokolwiek zostało jeszcze z tamtej unikającej obiektywu dziewczyny, która wpadała w popłoch, gdy tylko poczuła na sobie wzrok mężczyzny? Czy można się przeobrazić w zupełnie inną osobę?

„Opowiedz mi o swojej rodzinie – poprosił Arthur, kiedy się poznali. – O twoich trzech braciach i trzech siostrach”. Co by odpowiedziała teraz? Że nie zna już tych, których kiedyś kochała najbardziej na świecie. A jeśli zmienili się tak bardzo, jak ona sama, to nie zdołaliby się już nawzajem rozpoznać.

Albo że tęskni za nimi tak mocno, że ból zdaje się wyciekać z niej razem z potem. Za swoimi siostrami, wszystkimi siostrami, których nie wolno jej już nigdy zobaczyć.

1 W. Szekspir „Burza”, akt I, sc. II (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).

Rozdział pierwszy

Marianne okrążała samotnie salę balową, starając się trzymać jak najbliżej ściany. Nagle wpadły jej w ucho słowa jednej z przyzwoitek, wypowiedziane do pani Catherwood, która zabrała siostry Maclise na bal razem ze swoją córką. Opiekunki panien – tricoteuses, jak nazywała je Iris lekko sarkastycznym tonem – siedziały razem w przyległym pokoju – przy otwartych drzwiach, żeby mieć oko na swoje dziewczęta. „Druga córka Maclise’ów to straszna gidia!” – powiedziała pani Palmer, na co miła pani Catherwood odrzekła: „Marianne za rok, dwa wyrośnie na prawdziwą piękność, niech tylko jej uroda dojrzeje”. A jednak to pierwsze zdanie nie odstępowało ukrytej w cieniu aksamitnej purpurowej kotary Marianne. „Gidia... straszna gidia...” Znów opadły ją tak dobrze znane wątpliwości. Nic dziwnego, że wciąż się garbiła (jak większość wysokich dziewcząt), aby się wydać niższą, nic dziwnego, że wciąż okręcała wstążeczkę karneciku wokół pustych kartek.

Jaka szkoda, że nie została w domu z Evą i Clemency. Szczęśliwa Eva, że akurat się przeziębiła, szczęśliwa Clemency, bo jeszcze nie bywa w towarzystwie... przynajmniej nie muszą sterczeć na tym koszmarnym balu. Ona też wolałaby siedzieć z podwiniętymi nogami na podokiennej ławeczce w pokoju, który dzieliła z Iris, i przewracać gorączkowo strony romansu „Trzy tygodnie”, wyciągniętego ze skrytki pod kłębem pończoch w szufladzie komody. Czasem Paul Verdayne, uganiający się za tajemniczą pięknością w szwajcarskim hotelu, wydawał się jej bardziej realny i żywy niż własna rodzina.

Marzyła o tajemnicy i miłości, o nowych widokach i twarzach, o czymś... o kimś, kto przyśpieszyłby rytm jej serca. Ale jaka tajemnica uchowałaby się w takim Sheffield?, myślała z pogardą, wodząc wzrokiem po sali. O, Ellen Hutchinson – w perfekcyjnej do obrzydliwości różowej atłasowej sukni – tańczy z Jamesem. Marne widoki, skoro najprzystojniejszym mężczyzną na balu jest własny brat. Ronnie Catherwood niezdarnie przesuwa Iris po parkiecie... Marianne westchnęła. Sami znajomi! Jak mogłaby wyjść za jednego z tych chłopców, których zna od dzieciństwa, których twarze pokrywa teraz cień zarostu albo co gorsza liczne pryszcze? Jest w nich coś niedokończonego, coś wręcz zabawnego. Sama myśl, że miałaby opuścić rodzinę, aby spędzić resztę życia z takim niezdarnym, przeciętnym młodym człowiekiem, wydawała się jej odrażająca.

A jednak musi wyjść za mąż, bo jeśli nie, to co z sobą zrobi? Jej życie będzie toczyć się dalej według tej samej rutyny. Ponieważ przy matce żadna pokojówka nie wytrzymuje dłużej niż rok, sprawy domowe nie idą już tak gładko, jak powinny. Z powodu złego zdrowia matki, z powodu charakteru Iris, która zawsze wymigiwała się od codziennych obowiązków, to na nią, Marianne, spadnie cała odpowiedzialność za prowadzenie domu. Nagle zdała sobie sprawę, że może skończyć jak cioteczna babka Hannah – zostanie starą panną. Też będzie nosić ogromny gorset i nawet perukę. W wyobraźni zobaczyła siebie w czarnej bombazynie, z włoskami na podbródku i roześmiała się cichutko.

W tym momencie poczuła czyjś wzrok. Nie umiałaby odpowiedzieć, skąd o tym wiedziała. Bo przecież nie można wyczuć, w którą stronę ktoś patrzy, prawda?

Stał po drugiej stronie sali. Kiedy ich oczy się spotkały, uśmiechnął się i skłonił nieznacznie głowę. Miała dziwne wrażenie, że skądś go zna. Gdzieś go musiała już spotkać – na jakimś niekończącym się żurfiksie albo nudnym koncercie. Ale w takim wypadku na pewno by go zapamiętała...

Wzrok nieznajomego zdawał się ją palić – poczuła nagłą chęć ucieczki. Rzuciwszy się między zażywne damy ze strusimi piórami we włosach i panów z wąsikami, którzy ścigali ją pożądliwymi spojrzeniami, wybiegła z sali. Zatrzymała się dopiero w długim, źle oświetlonym korytarzu z rzędami drzwi po obu stronach. Z kuchni dobiegał szczęk naczyń i szum. Pokojówki biegały tam i z powrotem z tacami pełnymi szkła, nieco dalej służący w zarękawkach i fartuchu zapalał papierosa.

Marianne otworzyła jakieś drzwi i znalazła się w małym pokoju. Stały tam dwa krzesła z wytartymi obiciami, stojak na nuty i zdezelowane pianino. Zdjęła rękawiczki i przebiegła palcami po klawiaturze. Potem przysunęła sobie nuty, usiadła i zaczęła grać – z początku cicho, żeby jej ktoś nie usłyszał, ale w końcu zatraciła się w muzyce i całkiem się jej poddała.

Drzwi się otworzyły i wszedł nieznajomy z sali balowej. Marianne uniosła ręce; drżały teraz w powietrzu nad klawiaturą.

– Najmocniej przepraszam – odezwał się intruz. – Nie chciałem pani przestraszyć.

Szybko zamknęła nuty.

– Muszę już wracać.

– Dlaczego pani uciekła? Woli pani grać niż tańczyć?

– Nie tańczyłam.

– A miała pani ochotę?

Pokręciła przecząco głową.

– Chciałam zostać w domu z siostrami.

Gęste, krótko przycięte, a mimo to falujące włosy nieznajomego miały kolor złocistego brązu. Niebieskie oczy były o parę tonów jaśniejsze od jej własnych. Regularne kontury twarzy i mocno zarysowana szczęka sprawiały wrażenie solidności i siły. Marianne domyśliła się, że mężczyzna jest od niej o parę lat starszy i trochę wyższy. Przy nim nie musiałaby się garbić ani pochylać głowy.

– Dużo pani ma sióstr?

– Trzy.

– A braci?

– Trzech.

– Czyli razem siedmioro! A ja jestem jedynakiem. Nigdy nie umiałem sobie wyobrazić, jak to jest, kiedy się ma taką dużą rodzinę.

– Jedynacy często zazdroszczą licznym rodzinom.

– Tak? Mnie zawsze cieszył mój status samotnika. W dużej rodzinie człowiek może się obawiać, że go nie zauważą. – Utkwił w niej wzrok. – Chociaż nie sądzę, aby panią kiedykolwiek to spotkało.

– Nie miałabym nic przeciwko temu. Nie cierpię, gdy ludzie mi się przyglądają, wydają sądy... – Umilkła, przerażona własną szczerością.

– Może nie wydają sądów. Może tylko panią podziwiają.

„Druga córka Maclise’ów to straszna gidia”; Marianne podniosła się ze stołka.

– Muszę już wracać.

– Dlaczego? Nie ma pani ochoty tańczyć, a towarzystwo panią nudzi. No, chyba że ja panią nudzę jeszcze bardziej.

Powinna wrócić na salę z powodu jego bliskości, która w tym ciasnym pokoju zdawała się ją osaczać, wprawiała w niepokój. Ale tego nie mogła mu powiedzieć, więc tylko opadła z powrotem na stołek.

– Znakomicie, panno...?

– Maclise – wykrztusiła. – Marianne Maclise.

– Arthur Leighton. – Ujął jej dłoń. – Proszę mi opowiedzieć o swojej rodzinie. O tych trzech braciach i trzech siostrach. Pani jest która z kolei?

– James jest najstarszy, potem Iris. Iris przyszła tu dzisiaj, na pewno pan ją widział. Ma złote włosy i niebieskie oczy, to piękność.

– W białej sukni? Brylanty w uszach i biała gardenia we włosach?

– Zauważył ją pan. – Poczuła igiełkę zazdrości: Iris zawsze była faworytką.

On jednak odpowiedział:

– Lubię obserwować. To często daje więcej przyjemności niż rozmowa.

– Ach, tak pan uważa? Ja także. Rozmowa często wydaje się taka... wymuszona. Taka fałszywa... – Niespodziewane porozumienie sprawiło, że słowa same popłynęły z jej ust.

– Nie zawsze – zauważył łagodnie. – Nasza nie jest fałszywa, jak pani sądzi? A więc – wrócił do tematu – mamy Jamesa i Iris. A dalej?

– Potem ja, a po mnie Eva. Ma ciemne włosy jak ja, chociaż wcale nie jesteśmy podobne. Jest znacznie niższa i bardziej... zdecydowana, pewna siebie. – Marianne skubała fałdy swej jedwabnej spódnicy. – Ja zawsze widzę we wszystkim dwie strony.

– Niektórzy uznaliby to za cechę... oznakę dojrzałości.

– Ale jak dokonać wyboru? Kiedy się musi zdecydować o czymś ważnym, skąd można wiedzieć?

– Czasem trzeba zaryzykować. W każdym razie ja tak uważam.

– Przypuszczam, że decyzje, jakie pan podejmuje, są trochę ważniejsze od moich – odrzekła z goryczą. – Ja całe wieki spędzam, wysilając mózg, czy włożyć różową suknię czy białą albo czy kazać kucharce przyrządzić krem z jajek i mleka czy roladę z dżemem.

– Ależ oczywiście, roladę z dżemem! Jest znacznie lepsza od kremu. A pani powinna ubierać się raczej na biało niż na różowo. Róż proszę zostawić ładnym blondynkom, jak pani siostra Iris. Chociaż chętnie zobaczyłbym panią w bardziej zdecydowanych kolorach, może w fiołkowym, jak te kwiatki? Są dokładnie takie, jak pani oczy.

Marianne zaniemówiła. Jeszcze nigdy żaden mężczyzna – ani ojciec, ani żaden z braci bądź ich przyjaciół – nie wygłaszał tego typu uwag na temat jej strojów. Obawiała się, czy nie ma w tym czegoś niewłaściwego.

Pan Leighton zaś wypytywał dalej:

– Kto następny? Brat czy siostra?

– Siostra, Clemency. A potem Aidan i Philip. Aidan ma trzynaście lat, a Phil dopiero jedenaście. Chyba nie bardzo wiem, jacy właściwie są – ot, po prostu chłopcy, najmłodsi z rodziny. Tylko Clemmie ma dla nich czas, reszta mało na nich zważa.

– Pewnie wszyscy mają sporo zajęcia. Chyba nigdy nie czuje się pani samotna.

Powinna wracać na salę. Kobieta niezamężna nie może przebywać sam na sam z mężczyzną, to nienaruszalna zasada. A jednak Marianne nie ruszyła się ze stołka. Ukryta, buntownicza cząstka jej natury, cząstka, którą tak rzadko dopuszczała do głosu, podpowiadała jej, żeby odważyła się na ryzyko i zlekceważyła konwenanse. Bo przecież teraz dopiero poczuła, że żyje, że w jej żyłach naprawdę krąży krew. Po raz pierwszy nie chciała być nigdzie indziej ani z nikim innym.

Wzdrygnęła się lekko, jakby odpędzając od siebie takie nieprzyzwoite myśli.

– Proszę opowiedzieć mi o pańskiej rodzinie, panie Leighton.

– Niestety, jest bardzo nieliczna. Matka umarła, kiedy byłem dzieckiem, ojca straciłem w wieku dwudziestu paru lat. Został mi tylko wuj i paru kuzynów. Ale nie musi pani mnie żałować, mam wielu przyjaciół.

– Tutaj, w Sheffield?

– Od tygodnia mieszkam u Palmerów. Lubię to miasto, jest tu kilka ładnych widoków. – Uśmiechnął się kącikami ust.

Gdyby na jej miejscu była Iris, pewnie zaczęłaby go kokietować, rzuciłaby jakąś niby zniechęcającą uwagę, prowokując go zarazem do dalszych komplementów. Po raz pierwszy Marianne przyszło na myśl, że Arthur Leighton po prostu z nią flirtuje. Natychmiast straciła zapał, rozczarowanie okazało się zbyt silne jak na tak krótką znajomość.

On jednak nie rezygnował.

– Kiedy zobaczyłem panią w sali balowej, śmiała się pani. Wyglądała pani tak poważnie, aż nagle coś panią rozbawiło. Zastanawiałem się, co to takiego.

– Wyobrażałam sobie, że jestem taką grubą starą panną.

Kąciki ust mu zadrgały.

– Dla pani to raczej mało prawdopodobny los.

– Mnie się wydaje całkiem możliwy.

– Nie mówi pani poważnie.

– Wiem, że deprymuję ludzi. Oczywiście nikt mi tego nie powie, ale sama to czuję. Mówię różne niewłaściwe rzeczy. – Podniosła na niego wzrok. – Nasza rozmowa także nie jest stosowna, panie Leighton. Nie powinniśmy poruszać pewnych tematów, to nie wypada.

– Więc o czym powinniśmy mówić?

– No... o pogodzie... o wspaniałej sali balowej Hutchinsonów...

– Rozumiem.

– O tym, jak pięknie gra orkiestra...

– Skrzypek fałszuje. A może o tym też nie wolno wspominać?

Uśmiechnęła się lekko.

– Kiedy to prawda. Koszmarnie fałszuje.

Umilkli na chwilę, po czym Leighton spytał:

– Czy to będzie właściwe, jeśli powiem, że się pani myliła?

– Myliłam się?

– Powiedziała pani, że jej siostra Iris jest piękna.

– Iris jest piękna, wszyscy tak uważają! – powtórzyła ze zdumieniem Marianne.

– Jest bardzo ładna, ale nie nazwałbym jej piękną. To pani jest piękna, panno Maclise.

Było to dziwne, ale kiedy coś ją wprawiło w zakłopotanie, krew odpływała raczej jej z twarzy, niż zabarwiała ją rumieńcem. Teraz też Marianne czuła, że skóra jej blednie i lodowacieje.

Pan Leighton usiadł z powrotem na krześle, obserwując zmianę na jej twarzy.

– No cóż – rzekł – powinna pani znać prawdę.

Po balu, już we własnej sypialni, Marianne odpięła bukiecik fiołków od paska i położyła go ostrożnie na toaletce. Następnie pokonała haftki sukni i powiesiwszy ją w szafie, zabrała się do rozwiązywania kolejnych warstw halek; opadały z cichym szelestem na podłogę, tworząc plamę z jedwabiu. Rozsznurowała gorset, ściągnęła pończochy, koszulę i reformy. Potem wyjęła szpilki, a wtedy włosy spłynęły jej na plecy długą, ciemną falą. Naga, studiowała uważnie swoje odbicie w lustrze. On powiedział, że jest piękna – i Marianne po raz pierwszy w to uwierzyła.

Poprosił, żeby mu coś zagrała, a ona zdecydowała się na utwór Rameau. Teraz, nucąc pod nosem tę melodię, przypomniała sobie, jak w połowie melodii sięgnęła do nut, żeby przewrócić stronę. W tej samej chwili Leighton zrobił to samo i ich ręce się zetknęły. Tym jednym przelotnym dotykiem przedarła się przez gąszcz konwenansów, jaki otacza mężczyzn i kobiety, i nagle wszystko, co ją krępowało, co miała w pogardzie – nienaturalność wyglądu, fałsz kokieterii, zimne kalkulacje matrymonialne dotyczące majątku i pochodzenia – stało się nieważne. Pragnęła go i wiedziała – chociaż jej tego nie powiedział – że on też jej pragnie.

Włożyła nocną koszulę, wyciągnęła pamiętnik i zaczęła pisać.

20 maja 1909 roku. Magiczny wieczór. Dziś moje życie naprawdę się zaczęło.

Clemency dotarła na szczyt schodów i zajrzała w ciemność poddasza.

– Philip? – zawołała. – Philipie, jesteś tam?

W świetle lampy naftowej, którą ściskała w ręku, majaczyły jakieś kształty, materializując się po chwili w postaci krzesła na trzech nogach albo stosu rozpadających się książek z poodrywanymi grzbietami.

– Philip! – zawołała znowu. Chłopiec miał zwyczaj zaszywania się w kryjówce na dzień przed wyjazdem do szkoły, ale strych raczej nie wchodził w rachubę, gdyż Philip bał się ciemności.

Kiedy szła już z powrotem przez korytarz, coś jej mignęło w pustym pokoju.

– Philip? – szepnęła, klękając przy łóżku.

Nie było odpowiedzi. Ale wyraźnie słyszała jego lekko wstrzymywany oddech.

– Philipie, proszę cię, wyjdź. Nikt nie będzie się na ciebie gniewał, przyrzekam.

Rozległo się szuranie, po czym wynurzył się spod łóżka głową naprzód, z kłaczkami kurzu we włosach i zabrudzonym ubraniu.

Usiadła na łóżku i wzięła go na kolana.

– Kochany, stary Phil – rzekła, przytulając go. – Tak się cieszę, że cię znalazłam! Szukam cię już od śniadania. – Miał lekko świszczący oddech. – Powinieneś unikać kurzu, przecież wiesz, że ci szkodzi.

Zeszli na dół. Zaczynał się drugi semestr i torba Philipa leżała otwarta na łóżku w pokoju, który dzielił z Aidanem. Sześć tygodni, pomyślała Clemency, sześć długich tygodni, zanim znów go zobaczę! Zaraz jednak ofuknęła się w duchu: Nie waż mi się mazać!

– Kredki, Philipie! – przypomniała mu żywo. – Nie zapakowałeś kredek.

Rozejrzał się po pokoju. Kredki w blaszanym pudełku po herbatnikach leżały na komodzie. Mętne niebieskie spojrzenie brata zwróciło się w ich stronę i poszybowało dalej.

– Na komodzie – podpowiedziała mu Clemency, patrząc, jak chłopiec zezuje i bezskutecznie stara się skupić tam wzrok.

Potem poszła do matki. Lilian Maclise siedziała przy toaletce. W jej pokoju jak zwykle panował półmrok, zaciągnięte story nie dopuszczały słońca. Mimo ciepłego dnia na kominku żarzył się ogień.

– Lepiej się czujesz, mamo?

– Obawiam się, że nie. – Lilian z zamkniętymi oczami odchyliła się do tyłu. Jej twarz o delikatnych rysach okalały jasne włosy. Drobne białe dłonie przestawiały na toaletce buteleczki i słoiczki.

Przy matce Clemency zawsze czuła się kanciasta i niezdarna.

– Martwię się o Philipa, mamo – wyznała. – Chyba ma kłopoty z oczami.

– Nonsens – odparła Lilian. – Nikt w rodzinie nie ma słabego wzroku.

Clemency nie ustępowała.

– Ale on źle widzi. Może powinien nosić okulary.

– Okulary? – Lilian zerknęła na swoje odbicie w lustrze i drgnęła nerwowo pod jedwabnym szalem. – Co za dziwaczny pomysł! Jeśli Philip rzeczywiście ma słaby wzrok, w co wątpię, to okulary tylko jeszcze bardziej mu zaszkodzą. Wiadomo przecież, że od okularów psują się oczy.

Clemency spływał pot po plecach; odsunęła się od ognia.

– Ależ, mamo, on nie widzi...

– Zechciej, proszę, mówić nieco ciszej, dobrze? Moja biedna głowa... – Lilian zamknęła oczy.

– Mamo?! – przestraszyła się Clemency.

– Przykro mi, kochanie. – Lilian przycisnęła czubki palców do czoła. – Jestem taka wycieńczona. I ten ból...

Clemency poczuła nieprzyjemny ucisk w żołądku. Zdrowie matki poprawiło się ostatnio na tyle, że przez ostatni miesiąc schodziła nawet na wspólne posiłki. Wreszcie pojawiła się nadzieja, że chora w pełni odzyska siły. Wprawdzie Clemency nie pamiętała, żeby Lilian była kiedykolwiek całkiem zdrowa – położyła się do łóżka wkrótce po urodzeniu Philipa, gdy Clemency miała zaledwie pięć lat. Teraz Philip miał jedenaście, a nastrój w domu Maclise’ów opadał i wznosił się zależnie od stanu zdrowia matki.

– O Boże – szepnęła Lilian – to jest naprawdę okropne. Pewnie cię strasznie zamęczam, kochanie. Powinnam się domyślić, że masz już serdecznie dosyć swojej beznadziejnej matki.

– Skądże znowu! Nie wolno ci tak myśleć, mamo. Ja chcę tylko, żebyś się dobrze czuła, nic więcej się nie liczy.

Lilian mężnie zdobyła się na uśmiech.

– Poproś Marianne, żeby przyniosła mi mały kieliszek porto. I dopilnuj, jeśli łaska, aby moje listy wyszły z następną pocztą.

Clemency wzięła listy. Wychodząc z pokoju, uświadomiła sobie w nagłym przypływie radości, że do rozpoczęcia semestru zostało jeszcze tylko pięć dni. W przeciwieństwie do Philipa, uwielbiała szkołę. Popędziła na dół po trzy stopnie na raz, aż jej warkocz podskakiwał na plecach.

Iris złapała ją u podnóża schodów.

– Dokąd to?

– Mama chce kieliszek wina. I mam to wysłać.

Iris, ta jędza, wyrwała jej listy z ręki.

– Wezmę je – powiedziała. Zdjęła z półki kapelusz i wyszła z domu.

Rower Iris miał przebitą dętkę, więc wzięła drugi, należący do Clemency. Jedyna korzyść z awersji matki do telefonu to ta, że pisała dużo listów, a w konsekwencji wciąż trzeba było jeździć na pocztę.

Czasem, uciekłszy rowerem z domu, Iris zerkała na wystawy sklepów albo na inne panie. Szukała pomysłu na przybranie kapelusza. Od czasu do czasu łamała zasadę, że młode panny nie powinny przebywać w towarzystwie mężczyzn, i spotykała się z braćmi Catherwood na spacerze w parku.

W ciągu czterech lat od skończenia szkoły otrzymała kilkanaście propozycji małżeństwa, ale żadnej z nich nie przyjęła, chociaż były wśród nich naprawdę dobre partie, a Iris oczekiwała po małżeństwie pewnych korzyści. Jakoś nie chciała wychodzić za żadnego z tych młodzieńców. Nie miała im nic do zarzucenia, nie czuła się jednak zakochana. Ostatnio ten stan zaczął ją niepokoić. Skończyła dwadzieścia dwa lata; większość jej rówieśniczek była już po ślubie albo po zaręczynach, niektóre miały dzieci. Iris wątpiła nawet, czy w ogóle jest zdolna do miłości – inne dziewczęta wciąż się w kimś durzyły, a tymczasem jej serce pozostawało nieporuszone. Czasem, kiedy wieczorem szczotkowała przed lustrem włosy, przyglądała się sobie w lustrze, myśląc: Może tracę urodę? Musiała patrzeć na swe odbicie, żeby się upewnić, zobaczyć na własne oczy, jak włosy – jej największa duma – opadają aż do pasa niczym złocisty welon. A jednak wciąż tkwiło w niej ziarenko niepokoju, wciąż na dnie duszy trzepotał ten leciutki, dokuczliwy mól...

Rower zaczął nabierać szybkości; Iris zjeżdżała teraz ze wzgórza, mijając w pędzie domy i drzewa. Kapeluszowi coraz bardziej groziło zerwanie się z kotwicy szpilek, spódnica niebezpiecznie się wzdymała, odsłaniając spory kawałek kostki.

Nagle przednie koło uderzyło o kamień, Iris straciła panowanie nad kierownicą i poleciała do przodu. Ułamek sekundy później leżała jak długa twarzą do ziemi. Nie mogła się ruszyć, bo plecy przygniatał jej rower. Jęknęła:

– Moja suknia!

Czyjeś ręce zdjęły z niej rower i z góry usłyszała zaniepokojony głos:

– Nic się pani nie stało?

Podniosła wzrok na swego wybawiciela; był młody i prezentował się nie najgorzej. Nie nosił kapelusza, a jego jasne, potargane włosy, rozjaśnione w kilku miejscach przez słońce do koloru słomy, lekko się kręciły.

Falbanka, którą Iris zaledwie poprzedniego dnia przyszyła do sukni, zmieniła się w różową wstążkę wijącą się na asfalcie niczym wąż.

– Moja suknia – powtórzyła ze złością. – Moja nowa suknia!

Wyciągnął rękę, żeby pomóc Iris się podnieść.

– Chyba właśnie przez suknię zdarzył się ten wypadek. – To – wskazał falbankę – wkręciło się w łańcuch. Ojej, pani jest ranna...

Rękawiczki miała podarte, dłonie jej krwawiły, bo próbując ratować się przed upadkiem, wystawiła je przed siebie.

– To nic poważnego.

Poszperał w kieszeni i wyciągnął chusteczkę.

– Pozwoli pani...

Usiadła na niskim murku, nieznajomy zaś ściągnął jej rękawiczki i wydłubał ziarenka żwiru z głębokich zadrapań na dłoniach. Chociaż starał się być delikatny, Iris musiała zagryzać wargi, żeby powstrzymać się od krzyku. Kiedy obwiązywał jej obie ręce chusteczkami, powiedziała grzecznie:

– Jest pan nadzwyczaj uprzejmy, panie...

– Ash. Po prostu Ash.

– Ash?

– Ashleigh Aurelian Wentworth. Strasznie długie, co? Wolę Ash.

Iris wymieniła swoje nazwisko. Potem, rozglądając się dookoła, dodała:

– Miałam wysłać listy mojej matki...

Znalazł w rynsztoku pogniecione, wysmarowane błotem koperty.

– Może lepiej będzie zabrać je z powrotem do domu. Matka pewnie zechce je wymienić.

– O Boże – zreflektowała się Iris. – Dostanę straszną burę.

– Przecież to był wypadek. Jestem pewien, że matka pani to zrozumie.

– Ale nie Clemency. To jej rower.

Ash podniósł pojazd; przednie koło było zwichrowane.

– Gdzie pani mieszka?

Podała mu adres.

– Zaprowadzę go do pani domu.

– Proszę sobie nie robić kłopotu. Na pewno ma pan inne rzeczy do zrobienia.

– To żaden kłopot. I nie mam akurat nic innego do roboty.

– Zupełnie nic? A dokąd pan szedł?

– Nigdzie specjalnie – odrzekł, zdejmując różowy strzępek z łańcucha roweru. – Lubię się włóczyć, a pani nie? – Błysnął uśmiechem. – Nigdy nie wiadomo, na kogo się wpadnie.

Szli teraz pod górę.

– Właściwie ja też to właśnie robiłam. Po prostu się włóczyłam. Oczywiście nie wolno mi...

– A to dlaczego?

Zauważyła, że jego oczy miały ciepły orzechowy kolor, znacznie milszy niż zimny błękit Maclise’ów. Ale najwyraźniej jej nie zrozumiał, więc wyjaśniła:

– Bo, naturalnie, powinnam mieć przyzwoitkę: matkę, ciotkę, którąś z sióstr albo służącą. Nie wolno mi samej wychodzić. Ale to wszystko tak mnie denerwuje... – Wzruszyła ramionami. – Zresztą lubię łamać zasady. – Zerknęła na niego z ukosa. – Ma pan siostry?

– Ani jednej, niestety.

– A żonę? – Zawsze lepiej ustalić takie sprawy na początku.

– Żonę? Ach, nie.

– Jest pan z Sheffield?

Zaprzeczył ruchem głowy.

– Z okolic Cambridge. Dwa lata temu zrobiłem dyplom na uniwersytecie.

– A potem?

– Po prostu się włóczyłem. A pani, panno Maclise? Co pani robi?

– Och, nic szczególnego. Tenis, brydż, tańce...

Patrzył na nią tak, jakby spodziewał się dalszego ciągu. Iris myślała intensywnie, próbując znaleźć jeszcze jakiś sposób spędzania czasu. W końcu dodała niepewnie:

– I trochę szyję...

– Lubi pani czytać?

– Czasami. Moja siostra Marianne zawsze siedzi z nosem w książce.

Po chwili ciszy powtórzył:

– Tenis, tańce... To chyba dość nudne?

– Ani trochę! Uwielbiam grać w tenisa... tańczyć także. – Poczuła się zmuszona do obrony sposobu życia, którego dotąd nikt nie kwestionował. – A pan, Ash, czym się zajmuje?

– Och, tym i owym. Po skończemiu studiów mieszkałem w Londynie.

– Londyn! Szczęściarz z pana.

– Pracowałem w osiedlu uniwersyteckim... jest takie stowarzyszenie, które ma zbliżać studentów z biedakami. Potem przez pół roku podróżowałem po kontynencie, a po powrocie parałem się różnymi rzeczami: trochę dziennikarstwem, trochę fotografią... i jeszcze uprawiałam wspinaczkę w górach Szkocji. Poza tym pomagałem mojemu opiekunowi przy jego książce.

– Pański opiekun pisze książkę? Jaką? Może powieść?

Pokręcił przecząco głową.

– To jest kompendium całej światowej wiedzy. Historia, technika, mitologia... wszystko.

– No, no – wykrztusiła.

– Oczywiście nigdy jej nie skończy – dodał z uśmiechem Ash. – Ludzie wciąż odkrywają coś nowego i biedny stary Emlyn musi od nowa pisać cały rozdział.

– To przygnębiające.

– On raczej tak nie uważa. Zawsze powiada, że liczy się sama podróż, a nie jej cel. – Zerknął na nią z ukosa. – Pani się z tym nie zgadza?

– Prawdę rzekłszy, nigdy się nad tym nie zastanawiałam. – Iris pomyślała o swoim bezowocnym polowaniu na męża. Uwielbiała tańce, flirt, kradzione pocałunki, a jednak jeśli, uchowaj Boże, nigdy nie wyjdzie za mąż, to jaki jest sens tego wszystkiego? – Przecież podróże kiedyś się kończą. I równie dobrze ich zakończenie może być miłe.

– Ale kiedy już dotrze się do końca, człowiek musi zaczynać wszystko od nowa i szukać sobie nowego zajęcia.

– Mój Boże, tak pan mówi, jakby to było coś bardzo wyczerpującego! – Nagle dostrzegła psotne iskierki w jego oczach. – Ależ pan sobie ze mnie kpi!

– Tylko troszeczkę. Jak tam ręce?

– W porządku. Zupełnie w porządku.

– Jest pani bardzo mężna, panno Maclise.

Nikt dotąd tak jej nie określił. Obawiała się, czy nie oznacza to czegoś niepochlebnego.

Skręcili w boczną drogę.

– Tu mieszkam – oznajmiła Iris.

Ash spojrzał na ukryte za żelaznymi wrotami Summerleigh. Kiedy szli przez podjazd, frontowe drzwi się uchyliły i wyjrzała z nich Eva.

– Iris! – krzyknęła, zbiegając ze schodków. – Mama nie może się ciebie doczekać! – Nagle stanęła i oczy się jej rozszerzyły. – Twoja suknia! I ręce!

Iris zwróciła się do swego towarzysza:

– Lepiej niech pan już idzie. Zanosi się na awanturę. Był pan bardzo uprzejmy i jestem ogromnie wdzięczna. Proszę obiecać, że odwiedzi nas pan jeszcze, abym mogła pana przedstawić rodzinie.

Eva malowała cioteczną babkę Hannah. Z boku umieściła kamienną wazę z pawimi piórami, u stóp staruszki ułożyła się na dywaniku spanielka Winnie. Babka miała na sobie błyszczącą czarną suknię. Wysoki kołnierzyk wpijał się w fałdki jej pomarszczonej szyi, sztywny gorset opinał ciało niczym pancerz. Eva często zastanawiała się, czy babka Hannah posiada tylko jedną błyszczącą czarną suknię czy dwadzieścia identycznych. Zresztą w ogóle babkę Hannah otaczało wiele tajemnic: ile miała lat, co robiła podczas długich samotnych godzin w swoim pokoju, czemu zawsze pachniała kamforą, czy kiedykolwiek uwalniała włosy z ciasnego węzła w tyle głowy... czy w ogóle dałyby się rozpuścić? A może tak długo pozostawały skręcone, że już dawno zmieniły się w kołtun... Portret był już na ukończeniu. Eva rozświetliła kamienną wazę białą plamą, w oczach Hannah umieściła białe punkciki i cofnęła się o parę kroków od sztalug. No proszę, pomyślała, nawet gdybyś miała sto lat i jutro umarła, jest teraz coś, co cię upamiętni.

Po skończeniu szkoły poprzedniego lata Eva nadal brała co dwa tygodnie lekcje u nauczycielki sztuk pięknych. Panna Garnett mieszkała przy Plumpton Street nad sprzedawcą drożdży. Specjalnie wybrała pokoje na poddaszu – jak wyjaśniła Evie – ze względu na światło. Bawialnia wychodziła na czarne od sadzy zaplecze fabryczki powozów. Na parapecie misa z opalizującego szkła łapała koralowe promienie chylącego się ku zachodowi słońca. Ciężki aromat lnianego oleju i farby mieszał się z wonią drożdży z dołu. Eva przepadała za pracownią panny Garnett. Pewnego dnia, postanowiła, też będę taką miała.

W końcu maja panna Garnett zaprosiła Evę na zebranie sufrażystek. Odbyło się w przegrzanym, zagraconym salonie pewnego domu w Fulwood. Gospodyni – postawna matrona w odblaskowo niebieskiej kretonowej sukni – przyjrzała się Evie przez lorgnon i donośnym głosem oznajmiła:

– Urocze stworzonko, ale wygląda na uparciucha. Jest pani uparta, panno Maclise?

Na szczęście panna Garnett pośpieszyła z odsieczą i przedstawiła swoją podopieczną dwóm paniom stojącym w kącie salonu. Jedna z nich – panna Jackson – nosiła luźną suknię z bawełny w biało-niebieską kratkę, z przypiętą fioletowo-zielono-białą wstążeczką Społeczno-Politycznej Unii Kobiet pani Pankhurst. Druga – panna Bowen – miała proste, czarne i lśniące włosy do ramion, związane na karku, i pociągnięte czerwienią usta. Ubrana była w miętowozieloną lnianą suknię z kwadratowym dekoltem, odsłaniającą kostki. Eva serdecznie zazdrościła pannie Garnett i jej przyjaciółkom. Ostatnia próba naśladowania prostego stylu ubiorów nauczycielki zakończyła się tym, że matka kazała jej odejść od śniadania i wrócić, kiedy przebierze się w coś przyzwoitego. Teraz pociła się w żakiecie, bluzce i spódnicy, a pod spodem miała jeszcze halkę, pończochy, koszulę i gorset. Z ciężkimi brązowymi włosami upiętymi na czubku głowy czuła, jak jej ciało, opakowane w liczne warstwy materiału, daremnie usiłuje złapać odrobinę powietrza.

Panna Bowen przyjrzała się Evie badawczo.

– Utalentowana chociaż, Roweno?

– Wystarczająco – odparła panna Garnett, uśmiechając się do uczennicy.

– To rzeczywiście znaczna pochwała. Rowena zwykle nie jest skora do komplementów, panno Maclise. Musi pani być naprawdę bystra.

Ktoś potrząsnął dzwonkiem, przywołując towarzystwo do porządku. Wstała siwowłosa kobieta i monotonnym głosem zaczęła odczytywać protokół z poprzedniego zebrania. Panna Bowen ziewnęła i podsunęła Evie papierośnicę.

– Lydio – szepnęła panna Garnett – nie przyprowadziłam tu Evy, żeby ją demoralizować.

Lydia wydęła wargi.

– A po co? Żeby ją poruszyć? Natchnąć duchem rewolucji poprzez elokwencję naszej mówczyni?

Panna Jackson zachichotała.

– Chciałam, żeby mogła zdobyć informacje – powiedziała spokojnie panna Garnett. – Ale zdecydować musi sama.

– Czy w tej twojej szkole niczego jej nie nauczyli, Roweno? – Panna Jackson poczęstowała się papierosem z pudełka panny Bowen. – Ile pani ma lat, panno Maclise? Osiemnaście? Można by się spodziewać, że w tym wieku ma już pani jakąś opinię na temat wyzwolenia kobiet. Dziś trudno o ważniejszy problem.

– Och, daj spokój, May. – Panna Bowen umieściła papierosa w eleganckiej cygarniczce z onyksu. Jej zielone oczy iskrzyły. – Są dziesiątki problemów takiej samej wagi. Na przykład: w co się ubrać, jak ułożyć włosy, czy warto się fatygować na takie czy inne koszmarne przyjęcie.

Panna Jackson poróżowiała.

– Doprawdy, Lydio, skoro zamierzasz ironizować...

– Nie przejmuj się, May – wtrąciła łagodnie panna Garnett. – Lydia po prostu żartuje.

– Ani trochę – zaprotestowała panna Bowen. – Pozostaję przy swoim zdaniu. Często wybór sukni sprawia tyle samo kłopotu, co udział w marszu przez Hyde Park. Może nawet więcej. – Uśmiechnęła się do Evy. – Ale obawiam się, że jestem beznadziejnie leniwa.

– Lydio, zaczynasz mnie śmieszyć. Przecież harujesz jak wół. – Tu panna Garnett zwróciła się do Evy z wyjaśnieniem: – Lydia ma własną galerię w Londynie.

– W rzeczy samej, przy Charlotte Street.

Panna Jackson wymachiwała wściekle papierosem, posypując popiołem dywanik z Aubusson.

– Spójrzcie tylko: same inteligentne, odpowiedzialne kobiety z własnymi zawodami i domami, a jednak nie możemy decydować, kto ma nas reprezentować w parlamencie i stanowić prawa, których musimy przestrzegać. Czy to nie oburzające?

– Wręcz groteskowe – dodała panna Bowen. – I w najbliższym czasie nie ma widoków na zmiany. Kobiety walczą o swoje prawa od ponad czterdziestu lat. Jeśli zachowujemy się grzecznie i piszemy miłe liściki do naszych posłów, to słyszymy, że za słabo zabiegamy o prawo głosu. No więc urządzamy demonstrację, ściągamy do Hyde Parku tłum kobiet, rzucamy jajkami w polityków, a wtedy wtrąca się nas do więzienia. I jak wygląda odpowiedź naszych panów i władców? Kręcą tylko głowami, sznurują usta i mówią, że same pokazałyśmy, iż jesteśmy głupie histeryczki, niewarte prawa do głosowania. – Odwróciła się do Evy: – Idzie pani do szkoły sztuk pięknych, moja droga? Jeśli rzeczywiście ma pani taki talent, jak powiada Rowena, powinna pani studiować malarstwo. Prawda, Roweno?

– Cóż – powiedziała z namysłem panna Garnett – skoro już wypłynął ten temat... Zamierzałam pomówić o tym z tobą, Evo. Jeśli masz rozwijać swój talent, musisz poszerzyć horyzonty. Mogłabyś, oczywiście, kontynuować studia w Sheffield albo spróbować dostać się do college’u w Manchesterze. Chciałabym jednak, żebyś wzięła pod uwagę Slade w Londynie. Sama tam studiowałam i wiem, że naprawdę wiele byś się nauczyła. W Slade studentkom wolno malować z natury, podczas gdy inne uczelnie są w tych sprawach raczej staroświeckie.

– Szkoła artystyczna! – Evę przeszył dreszczyk podniecenia.

– Tak, czemu nie?

Pomyślała o ucieczce od domowej rutyny, która od ukończenia szkoły omotała ją niewidzialną nicią niczym kokon. Oczyma wyobraźni widziała się już w Londynie, wśród nowoczesnych, śmiałych przyjaciółek.

– Może boisz się, że twój ojciec będzie miał obiekcje?

Marzenia Evy legły na ziemi jak przekłuty balonik. Mimo to dzielnie wysunęła do przodu podbródek.

– Ojciec na pewno zrozumie, że powinnam pójść do szkoły artystycznej. Już ja go przekonam.

– Brawo, panno Maclise! – krzyknęła panna Bowen, klaszcząc w ręce. – Zuch z pani!

Kilka dni później Eva poszła rozmówić się z ojcem.

Był w swoim gabinecie. Biurko miał zawalone papierami, ale wyciągnął do niej ramiona.

– Uściskaj mnie, koteczku.

Pachniał tytoniem i mydłem sandałowym, co Evie zawsze kojarzyło się z bezpieczeństwem i czułością.

– Jak się ma moja dziewczynka?

– Czuję się bardzo dobrze.

– To świetnie – odrzekł Joshua i wziął pióro.

Eva powiedziała szybko:

– Tato, w czym byłeś naprawdę dobry za swoich młodych lat?

Zastanowił się chwilę.

– W arytmetyce. Zawsze w niej celowałem. I oczywiście znałem się na mechanizmach. Poza tym zawsze wiedziałem, kiedy powinniśmy inwestować, a kiedy pozbyć się linii produkcyjnej, która nie przynosi zysku. Gdyby nie moja smykałka, interes by się nie rozwijał.

– I gdyby twój ojciec kazał ci zająć się czymś innym – zauważyła chytrze Eva. – Na przykład... na przykład zostać pastorem albo nauczycielem...

– Ładny byłby ze mnie nauczyciel! – prychnął Joshua. – Przecież brakuje mi cierpliwości.

– Ale gdyby cię zmuszono? – drążyła. – Byłbyś wtedy szczęśliwy?

Popatrzył na nią podejrzliwie.

– To chyba nie ma nic wspólnego z tym bzdurnym pacykowaniem?

Jawna pogarda ojca wobec tego, na czym Evie najbardziej zależało, tylko ją rozzłościła.

– Malarstwo to nie żadne bzdury!

– Och, jest dość sympatycznym hobby dla panienki. – Szukał czegoś w pliku dokumentów. Eva wyczuwała, że słucha jej jednym uchem. – Miło, kiedy młoda dama potrafi machnąć ładną akwarelkę, to taki subtelny talent.

Eva uporządkowała myśli i spróbowała przywołać najbardziej przekonywające argumenty, które przygotowała sobie specjalnie na tę rozmowę. Niemożliwe, żeby ojciec się im oparł.

– Biblia mówi, że nie wolno marnować talentów. Ty swoich nie zmarnowałeś, ojcze?

– Dziewczęta to co innego. Nie chciałbym, moja Evo, żebyś obracała się wśród pewnych ludzi, z którymi ja musiałem się kontaktować, albo miała do czynienia z brudami i hałasem, jakie znoszę każdego dnia. Moja babka wykonywała kościane oprawki do noży. Było jej bardzo ciężko i jestem dumny, że żadna z was nie musi żyć tak jak ona. Wszystko, co robię, ma na celu zapewnienie wam jak najlepszego startu.

– Malarstwo w niczym nie przypomina wytwarzania sztućców. Nie jest ani hałaśliwe, ani brudne. – Eva schowała ręce w fałdach spódnicy, żeby ojciec nie zauważył jej czarnych od węgla palców. – Maluje się w pracowni albo na powietrzu... wszędzie.

– Skoro możesz malować wszędzie, to czemu upierasz się przy Londynie?

Poczuła się przyparta do muru.

– Jak mogę dobrze pracować, jeśli mnie nie nauczono?

– Ty w ogóle nie musisz pracować, taka jest prawda, Evo. Masz szczęście, bo to ja dbam, żeby ci nie zabrakło ładnych strojów.

– Nie zależy mi na strojach.

– Ale zacznie, jak będziesz sama musiała zarabiać na chleb – powiedział ojciec ostro. – Takie rozmowy są bez sensu. Nie widziałaś tego, co ja: dziewczyn w twoim wieku z jedną szmatką na grzbiecie. Dzieciaków z bosymi nogami w środku zimy, i to w tym mieście. Powinnaś być wdzięczna, za to, co masz.

Miała na końcu języka: „Nie widziałam, bo mi nie pozwoliłeś, a ja wprost marzę, by poznać świat”. Zamiast tego wzięła głęboki oddech i szepnęła pokornie:

– Proszę, ojcze, nie myśl, że nie jestem wdzięczna za wszystko, co dla mnie robisz.

– Jesteś bardzo młoda, Evo. Jak mógłbym cię puścić zupełnie samą do Londynu i pozwolić ci żyć tam na własną rękę? Przecież wszystko może ci się przytrafić!

Przewidując tego rodzaju obiekcje, Eva zawczasu się uzbroiła.

– Panna Garnett mówiła, że w Londynie są pensjonaty dla panien z dobrych domów.

Zauważyła, że ojciec zaczyna się wahać i serce zabiło jej z podniecenia. On jednak rzekł wolno:

– Tu chodzi o sam Londyn... Nie znoszę tego miasta. – Nagle twarz mu pojaśniała. – Wiesz co? Może poszlibyśmy na pewien kompromis? Opłaciłbym ci lekcje u jakiegoś modnego nauczyciela, ale tutaj. Znaleźlibyśmy kogoś lepszego od panny Garnett. W Sheffield albo nawet w Manchesterze...

– Ale ja muszę właśnie do Londynu! Muszę nauczyć się rysować ludzkie ciało!

Ledwie wypowiedziała te słowa, ugryzła się w język. W oczach ojca odbiła się zgroza.

– Ludzkie ciało? Czy masz na myśli to samo, co ja?

Czym prędzej zaczęła tłumaczyć:

– Nie ma w tym nic złego... To wcale nie jest nieprzyzwoite, artyści zawsze rysują z natury...

– Może i tak, ale moja córka nie będzie! – Nastroje Joshuy zawsze szybko ulegały zmianom. Teraz też w mgnieniu oka porzucił pojednawczy ton i zapłonął gniewem: – To ma być przyzwoite?! Skoro tak, to ciekaw jestem, co znajdę w twoich książkach!

– Ojcze, ja muszę iść do szkoły dla artystów – błagała Eva. – Muszę! Tam studiują także dziewczęta, i to takie z szanowanych rodzin...

– Nie. Dość tego gadania, przyprawiasz mnie o ból głowy. Nie chcę o tym więcej słyszeć, a teraz uciekaj, bo mam ważną pracę.

– Dla mnie to właśnie jest ważne! Najważniejsze ze wszystkiego!

– Owszem. Aż za bardzo. – Ciemnoniebieskie oczy, jak u Evy, zwęziły się niebezpiecznie, kiedy przyjrzał się jej z bliska. – Co to takiego?

Patrzył na wstążeczkę w klapie jej żakietu.

– To są kolory Społeczno-Politycznej Unii Kobiet – odparła z dumą. – Panna Jackson, przyjaciółka panny Garnett...

– Panna Garnett to, panna Garnett tamto! – krzyknął Joshua. – To ona nabija ci głowę takimi pomysłami! Może powinienem zamienić z nią parę słów i skończyć z tymi lekcjami!

Wciągnęła gwałtownie powietrze.

– Ojcze, nie masz prawa...

– Nie mam prawa?! Jak śmiesz mnie pouczać! Zrobisz, co ci każę, młoda damo! Zapomnisz o tych wszystkich głupich malowankach i zajmiesz się domem!

– Ale ja nie znoszę siedzenia w domu!

Poczerwieniał ze złości.

– Jak możesz być tak uparta! Taka... taka... zuchwała!

Słowa wyrwały się z jej ust, zanim zdążyła pomyśleć.

– A ty? Jak możesz być taki ograniczony, staroświecki, okrutny?

Joshua, podnosząc się, walnął pięścią w biurko tak mocno, że filiżanka podskoczyła na spodku. Eva cofnęła się o krok, a potem szybko wybiegła.

Po kłótni z ojcem tak długo płakała, że aż ją zamroczyło. Chociaż poszła na lekcję, panna Garnett, na widok jej czerwonych oczu i drżących rąk, odesłała ją wcześniej do domu. Jadąc do Summerleigh, Eva skręciła rowerem do małego parku. Na niebie zbierały się chmury, zasłaniając słońce i rzucając cień na trawniki i ścieżki. Usiadła na ławce. Wiedziała, że jej marzenie się skończyło, zanim zdążyło się zacząć. Ojciec nigdy nie zmieni zdania; jeśli nawet istniał jakiś sposób przekonania go, aby puścił ją do szkoły artystycznej, to nie potrafiła go znaleźć. W dodatku straciła cierpliwość i darła się jak przekupka. I jak mogła być tak głupia, żeby wygadać się o rysowaniu z natury? Przecież to właśnie najbardziej ich poróżniło!

Tylko ojciec potrafił doprowadzić ją do takiego stanu, a jednak jej uczucia do niego pozostały jak zawsze nienaruszone. Mogła nigdy nie wyrazić ich słowami, ale miłość w niej tkwiła i niczym złota nić ciągnęła się przez całe jej życie. Eva podziwiała energię ojca, jego zdecydowanie, siłę. Jakaś część jej natury rozumiała, że powodem ich kłótni jest w pewnym stopniu zbieżność charakterów. Tak samo uparci, mieli skłonność do szybkiego podejmowania decyzji i nie zwykli ich zmieniać. Nigdy nie dryfowali z wiatrem jak Marianne ani nie stosowali subtelnych wybiegów do osiągnięcia celu jak Iris. Byli niezdolni do wszelkiej manipulacji, często wręcz pozbawieni taktu.

A jednak nigdy jeszcze aż tak się nie pokłócili i nigdy ojciec tak bardzo się na nią nie rozgniewał. Na wspomnienie tego, co mu powiedziała, policzki paliły ją ze wstydu. „Jak możesz być taki ograniczony, taki staroświecki, taki okrutny?” Dostrzegła w oczach ojca nie tylko szok, ale także urazę. Tak jest, przekroczyła granicę i teraz marzyła tylko o tym, żeby jak najszybciej wszystko naprawić.

Zegar na wieży kościelnej wydzwonił godzinę. Eva poczuła nagły przypływ natchnienia. Pojedzie natychmiast do firmy i poprosi ojca o wybaczenie. Wsiadła na rower i zamiast do Summerleigh, ruszyła w stronę centrum. Mijając po drodze duże hotele i domy towarowe, zmierzała do dzielnicy przemysłowej, gdzie płomienie z kominów odlewni żłobiły wzburzone niebo pomarańczowymi bliznami. Słyszała tu ryk i dudnienie silników parowych, łomot młotów, czuła na języku padające wraz z deszczem drobinki sadzy. W mętnych, bezbarwnych wodach rzeki odbijały się budynki magazynów, ze statków wyładowywano węgiel i załadowywano na nie dźwigary i części maszyn. Eva wyobraziła sobie, jak te statki wypływają w morze, przeprawiają się przez oceany ku dalekim krańcom imperium. W tłumie i hałasie poczuła się tak, jakby wracała do życia, budziła się po długim śnie, jakby naładowana elektrycznością.

Nagle ze smogu wyłoniło się nazwisko ojca – „J. Maclise” – wymalowane na wysokości czterech stóp na magazynie z poczerniałej cegły. Zatrzymawszy się przy bramie, Eva rozejrzała się dookoła. Budynki – magazyn, odlewnie, warsztaty i biura – tworzyły czworobok z podwórzem w środku. Węgiel i zużyte tygle z pieców leżały w hałdach na brukowanym dziedzińcu. Kiedy Eva weszła przez bramę, robotnicy gapili się na nią, a dziewczyna w fartuchu z brązowego papieru, która chichotała z koleżanką, szturchając ją pod żebro, nagle umilkła.

W biurze pan Foley, asystent ojca, podniósł na widok Evy głowę znad papierów. Ojciec zaprosił go kiedyś do Summerleigh na przyjęcie gwiazdkowe. Iris uwielbiała małpować pana Foleya, wykpiwając jego poważne miny i lakoniczne, wyważone zdania. Taki ponury, taki nudny, mówiła. I nawet niezbyt stary. Eva jednak uważała go za interesującego, wręcz przystojnego. Miał mocno zarysowaną szczękę i kości policzkowe, ciemnobrązowe oczy i takie same włosy.

Teraz te oczy rozszerzyły się ze zdumienia.

– Panna Eva! Szuka pani ojca? – spytał, wstając. – Niestety, dziś wyszedł wcześniej, jakieś dziesięć minut temu.

Ogarnęło ją wielkie rozczarowanie. Cała radość z wyprawy zniknęła.

– Czy mogę pani w czymś pomóc?

Eva pokręciła głową.

– Nie, dziękuję, panie Foley. – Przyjeżdżając tutaj, tylko pogorszyła sprawę. Spóźni się do domu i ojciec znów się rozgniewa.

Odwróciła się, by wyjść, ale pan Foley nie rezygnował.

– Jest pani sama?

Przytaknęła.

– W takim razie odprowadzę panią do domu.

– Nie ma takiej potrzeby, przyjechałam na rowerze. – I z uśmiechem dodała: – Wszystko w porządku.

Kiedy wracała przez miasto, zaczął padać deszcz. Na przedmieściu kamienne wille były okazalsze, a ogrodów strzegły kute w żelazie bramy i krzewy o skórzastych liściach. Evie wydało się, że jej przyszłość jest tak samo koszmarnie przewidywalna, jak ulice, które mijała. Ojciec wstrzyma lekcje rysunku u panny Garnett. W niedługim czasie Eva skostnieje z braku bodźców i świadoma własnych ograniczeń, da za wygraną – poślubi pierwszego lepszego mężczyznę, który ją poprosi o rękę, i spędzi resztę życia zamurowana w Sheffield.

Rozległ się huk pioruna i deszcz zmienił się w grad. W rynsztokach i na progach sklepów zbierały się kuleczki lodu. Uczennice biegły z piskiem, torując sobie drogę przez tłum, posłańcy klęli i mocniej naciskali pedały rowerów. Grad kłuł Evę w twarz i grzechotał o rondo kapelusza. Musiała zmrużyć oczy, żeby na coś nie najechać.

Nagle otucha wstąpiła w jej serce. Gdy pędziła Ecclesall Road, wśród morza czarnych płaszczy i parasoli mignął jej ojciec. Wysoki i mocno zbudowany Joshua przewyższał o głowę większość innych mężczyzn. Eva zawołała go, lecz jej głos zagłuszyło grzechotanie gradu i hałas uliczny.

Z pobliskiego straganu rozsypały się rzepy; Eva musiała zsiąść z roweru i patrzeć pod nogi. Kiedy wreszcie podniosła wzrok, nie zobaczyła już ojca. Zaczęła biec, ale ślizgała się na kuleczkach gradu. Dopiero gdy nawałnica ustała, ponownie go zauważyła, jak skręcał w boczną ulicę.

Podążyła za nim i niebawem natknęła się na jego parasol zostawiony przed jednym z domów. Wiedziała, że mieszka tam pani Carver, której mąż zmarł w zeszłym roku. Eva chodziła do niej z kondolencjami – zapamiętała dwie córki, młodsze od niej o parę lat, milczące i przygnębione, o płomiennych włosach, nielicujących z żałobnymi sukniami.

Teraz wpatrywała się w budynek o zamkniętych drzwiach i opuszczonych żaluzjach, a dom nieruchomym wzrokiem wpatrywał się w nią. Potem spojrzała na siebie: zauważyła na bluzce czarne smugi i oberwany obrębek spódnicy, którą musiała o coś zaczepić podczas długiej jazdy. Mokre włosy opadały niepowstrzymaną falą na ramiona. Ojciec zarzucał jej, że nie zachowuje się jak dama, no i niestety miał rację...

Wsiadła z powrotem na rower i popedałowała do domu. Nikt nie zauważył jej spóźnienia. Ojciec zdawał się nie pamiętać o kłótni – zjawił się w domu godzinę potem w zupełnie innym nastroju. Zwichrzył Evie włosy, skłonił Marianne do uśmiechu, skomplementował suknię Iris. Potem cmoknął matkę w policzek i przeprosił za spóźnienie: musiał zostać dłużej w pracy, bo zamówienie nie zostało skończone na czas.

Eva otworzyła usta, żeby coś powiedzieć, ale się rozmyśliła. Zapomni o tym, co widziała, nie pozwoli, żeby ją to uwierało jak rzep uczepiony do rękawiczki.

Cztery tygodnie wcześniej, zaraz po poznaniu Arthura Leightona, Marianne wierzyła, że przytrafiło się jej coś magicznego, coś, co zdarza się tylko raz w życiu. Od tej pory jednak nie widziała pana Leightona ani razu. Przypomniawszy sobie, że miał zatrzymać się u Palmerów, zagadnęła bladą, zezowatą Alice Palmer i dowiedziała się, iż gość opuścił ich dom następnego dnia po balu. Nie podał przyczyny tak nagłego wyjazdu.

– Wypytywał mamę o twoją rodzinę – poinformowała ją Alice. – Mama widziała, jak tańczyliście razem, i zastanawiała się, czy go podbiłaś. Jeśli zagięłaś parol na pana Leightona, Marianne, to powiem ci, że bardzo wysoko mierzysz. To łakomy kąsek, jest spokrewniony z hrabią. – Alice obgryzła skórkę przy paznokciu. – Czy może z wicehrabią.

Przekonanie Marianne, tak niewzruszone tuż po balu – że wydarzyło się coś niezwykłego – lekko się zachwiało. Może pani Palmer powiedziała mu prawdę: że Joshua Maclise jest producentem narzędzi skrawających, a babka Marianne robiła kościane trzonki do noży. Może pan Leighton, który wcześniej uznał Marianne za znośną towarzyszkę nudnego prowincjonalnego balu, doszedł potem do wniosku, że panna stoi jednak znacznie niżej od niego na drabinie społecznej, toteż nie warto przedłużać tej znajomości.

Teraz, patrząc w lustrze na siebie, widziała same wady: orli nos, blada cera, powaga. Doświadczyła przedsmaku czegoś cudownego, ale natychmiast jej to odebrano. Nic się nie zmieniło poza tym, że teraz czuła do siebie jeszcze większą pogardę. To śmieszne i żałosne przywiązywać taką wagę do tego, co trwało zaledwie parę godzin. Mądrzejsza, bardziej obyta dziewczyna wiedziałaby od razu, że on z nią tylko flirtował.

Pewnego wieczoru Joshua zabrał Iris i Marianne na obiad do znajomych w Fulwood. Marianne, która kontemplowała właśnie z wyraźnym brakiem entuzjazmu rosyjskie hors d’oeuvres na talerzu, podniosła na chwilę wzrok i nagle na drugim końcu stołu zobaczyła Arthura Leightona. Serce skoczyło jej do gardła, bała się, że zemdleje na oczach trzydzieściorga gości i licznej służby. Strusie pióra zafalowały, diamenty rozbłysły. Wzięła głęboki oddech, opanowała się i jeszcze raz spojrzała w tamtym kierunku. Tak, to naprawdę był pan Leighton. Kiedy odwrócił się w jej stronę, Marianne szybko umknęła spojrzeniem w bok. Nie chciała nikogo wprawiać w zakłopotanie, gapiąc się na niego maślanymi oczami jak jakiś głupi podlotek.

Kamerdyner w białych rękawiczkach obnosił półmiski, kryształy lśniły w blasku świec. Nawet najprostsze czynności wydawały się Marianne ponad siły: upuściła na podłogę serwetkę, a kieliszek tak drżał w jej zaciśniętej dłoni, że bała się, iż go zgniecie. Rozmowy wokół niej to ożywiały się, to milkły, nierealne jak we śnie. W oczach swego sąsiada zauważyła zniecierpliwienie brakiem odpowiedzi i sama też była na siebie zła. Idiotka z ciebie, Marianne Maclise, myślała, nieporadna, tchórzliwa idiotka. Duma nakazała jej wyprostować się, przywołać na twarz uśmiech i coś wreszcie powiedzieć. „Jakiego rodzaju stali pan używa, panie Hawthorne...”. „Ach, to fascynujące... I wysyła pan swe kłódki statkami do Ameryki! Marzę o podróży do Ameryki...”. W toku rozmowy zdała sobie nagle sprawę ze swej władzy, o której dotąd nie miała pojęcia. Po prostu brylowała.

Posiłek dobiegł końca i panie opuściły jadalnię, zostawiając panów przy porto i papierosach. W salonie całe jej uniesienie opadło i Marianne drżała teraz z zimna, czego jednak nikt nie zauważył.

Potem weszli panowie; Arthur Leighton zmierzał prosto w jej stronę. Marianne zamarło serce.

– Panno Maclise, miałem nadzieję, że tu panią zastanę.

Z trudem wymamrotała:

– Myślałam, że opuścił pan już Sheffield, panie Leighton.

– Tamtego wieczoru, kiedyśmy się poznali... niespodziewanie wezwano mnie pilnie do Londynu. – Machnął niecierpliwie ręką. – Interesy...

– Pewnie doprowadził pan swą gospodynię do rozpaczy – zdobyła się na ostry ton. – Taki kapryśny gość... Palmerowie czuli się zawiedzeni pańskim wyjazdem.

– Tylko Palmerowie?

Marianne ogarnęła rozpacz – rozejdą się, nie powiedziawszy sobie niczego ważnego, a potem już nigdy go nie zobaczy.

Nagle usłyszała:

– Będę w Sheffield jeszcze przez kilka dni. Czy ewentualnie mógłbym panią odwiedzić? – A ponieważ nie zdołała wydobyć z siebie głosu, dodał nagląco: – Mogę?

Wiedziała, ile zależy od jej odpowiedzi.

– Tak, panie Leighton, bardzo proszę – odrzekła z chłodną uprzejmością.

Ale następnego ranka pewność siebie znów ją opuściła. Z upartym przekonaniem, że Leighton nie przyjdzie, nie zadbała dostatecznie o strój i fryzurę. Kiedy się pojawił, miała na sobie starą granatową suknię, a w głowie listę zakupów i recept matki do zrealizowania, więc czuła, że nie zaprezentuje się w korzystnym świetle. Poza tym wciąż dźwięczały jej w pamięci słowa Alice Palmer: „Mierzysz bardzo wysoko, skoro zagięłaś parol na pana Leightona, Marianne”.

Idąc do salonu, zagarnęła z sobą siostry: Iris, Evę i nawet Clemency, która się przeziębiła i miała zwolnienie ze szkoły.

– Potrzebuję was – syknęła, kiedy wstały i ruszyły za nią.

Ilekroć znajdowała się z nim w tym samym pokoju, zdawało się jej, że ostrzej widzi i odczuwa różne rzeczy: zieleń paproci, złoty listek na talerzu, słodką, zniewalającą woń wiciokrzewu, wpadającą przez otwarte okno.

Głosy sióstr i pana Leightona przeplatały się z sobą w gorącym, dusznym powietrzu. Rozmowa dryfowała wokół pogody: „Taki cudowny czerwiec... aż nazbyt gorący...”.

Iris szturchnęła Marianne łokciem, zmuszając ją do zabrania głosu.

– W takim upale człowiek marzy o wsi. Miasta są takie... takie... – Zabrakło jej słowa. Wodziła wzrokiem od jednej siostry do drugiej, szukając pomocy.

– Duszne? – podsunęła Eva.

– Przytłaczające? – zasugerowała Clemency.

– Męczące – dodał pan Leighton.

Marianne wydała westchnienie ulgi i podchwyciła skwapliwie:

– Tak, oczywiście. Męczące. Czyż nie?

– Przez trzy lata mieszkałem w Indiach. W porównaniu z nimi, tu jest rozkosznie chłodno.

– Indie! – wykrzyknęła Marianne.

Nagle nasunęła się jej wizja zupełnie innego Arthura Leightona, w białym tropikalnym ubraniu i korkowym hełmie stojącego na szczycie wzgórza obok domu z werandą. Nic o nim nie wiem, pomyślała z rozpaczą. Przecież mógł być żonaty i owdowieć. Mógł podróżować po świecie i mieć w każdym porcie kochankę.

A jednak, kiedy na nią spojrzał, znów doznała tego samego wrażenia, wrażenia, o którym niemal zapomniała czy raczej nakazała sobie zapomnieć. Coś się w niej rozwijało, rozkwitało. Zacisnęła z całej siły dłonie, zdumiona łatwością, z jaką ona, chłodna, poważna Marianne Maclise, traci panowanie nad sobą.

Minął przepisowy kwadrans i pan Leighton wyszedł. Marianna musiała odwinąć brzeg zasłony, żeby widzieć, jak oddalał się podjazdem. Kiedy straciła go z oczu, dzień wydał się jej pozbawiony blasku.

– Jest w tobie zakochany – odezwała się za jej plecami Iris.

Marianne przycisnęła dłonie do policzków i pokręciła głową.

– Naprawdę. – Przynajmniej raz Iris mówiła na serio. – Jest w tobie zakochany.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI

Spis treści

Podziękowania

Prolog

Rozdział pierwszy