Table of Contents

Strona tytułowa

I. Opada swobodnie jak we śnie

Przypisy

Leif GW Persson

MIĘDZY TĘSKNOTĄ LATA

A CHŁODEM ZIMY

próbka

Przełożył Wojciech Łygaś

Czarna Owca

Warszawa 2010

Björnowi i Mikaelowi

Najlepszym posłańcem jest ten,

kto nie rozumie tego, co przekazał

Profesor

I

Opada swobodnie jak we śnie

Sztokholm w listopadzie

T o Kalle uratował Vindelnowi życie. A przynajmniej tak całe to zdarzenie opisał w czasie wstępnego przesłuchania na policji Vindeln.

– Gdyby Kalle nie spojrzał wtedy w górę i nie zepchnął mnie na bok, to cholerstwo spadłoby mi na głowę i już bym tu nie siedział.

Od samego początku była to historia niezwykła, i to z trzech powodów.

Po pierwsze wszyscy sądzili, że Kalle jest głuchy jak pień. Uważał tak zwłaszcza Vindeln. Był przekonany, że Kalle rozumie jedynie ruchy głowy, język migowy i mowę ciała. Wprawdzie rozmawiał z nim więcej niż ktokolwiek inny, ale przecież tak właśnie należy traktować kogoś, kogo się lubi i kto znacznie się postarzał. Vindeln nigdy nie był dla Kallego niedobry. Tylko tego by jeszcze brakowało.

Po drugie w kręgach zajmujących się na Zachodzie fizyką empiryczną już od dawna przyjęło się uważać, że swobodnie spadające ciało poprzedza dźwięk, który ciało wydaje, trąc o otaczającą je atmosferę. Zgodnie z tą zasadą nie powinny więc w ogóle istnieć dźwięki, które można by usłyszeć.

Po trzecie... i to właśnie było najdziwniejsze. Jeśli Kalle rzeczywiście coś usłyszał, dostrzegł niebezpieczeństwo, odepchnął Vindelna, a tym samym uratował mu życie, to jak to możliwe, że nie usłyszał dźwięku, jaki wydawał lewy but ofiary, który zaledwie kilka sekund później trafił go prosto w kark i zabił na miejscu?

Piątek, 22 listopada

22 listopada między godziną dziewiętnastą pięćdziesiąt sześć a dwudziestą jeden, do komendy policji w Sztokholmie połączono za pośrednictwem numeru alarmowego 90 000 trzy rozmowy telefoniczne.

Jako pierwszy zadzwonił emerytowany prawnik, który całe to zdarzenie obserwował ze swego balkonu przy ulicy Valhallavägen 38. Przedstawił się z imienia i nazwiska i nie sprawiał wrażenia osoby, która widząc, co się dzieje, doznała wstrząsu. Zrelacjonował wszystko treściwie, w sposób uporządkowany i rzeczowy.

W skrócie wyglądało to tak: jakiś szaleniec ubrany w czarny, długi płaszcz i narciarską czapeczkę z nausznikami zastrzelił przed chwilą mężczyznę idącego z psem, jak również samego psa. Teraz ów szaleniec biega dookoła i wydaje jakieś nieartykułowane dźwięki. Powodem, dla którego w kilkustopniowy mróz emerytowany prawnik znalazł się na balkonie, było to, że jego żona cierpi na astmę, a przecież firany wchłaniają dym papierosowy. „Czy pan inspektor zajmie się tą sprawą?”. Drugą rozmowę połączono z centrali korporacji taksówkowej. Jeden z kierowców odbierał starszą panią z ulicy Valhallavägen 46. Kiedy otworzył drzwi, żeby jej pomóc usadowić się na tylnym siedzeniu, kątem oka zauważył „tego biedaka, który spadał z dachu wieżowca, w którym mieszkają studenci”. Kierowca miał czterdzieści sześć lat i przed dwudziestu laty przyjechał do Szwecji z Turcji. Jako dziecko widywał gorsze rzeczy i dość wcześnie nauczył się, że wszystko dzieje się o określonej godzinie i w określonym miejscu. To dlatego zadzwonił do swojej centrali, opowiedział przez CB-radio o wszystkim, co widział, i poprosił, żeby zadzwonili na policję. Natomiast starszą panią zawiózł do jej córki, do Märsta. To był dobry kurs, życie musi się toczyć dalej.

Trzecim rozmówcą był mężczyzna, który najprawdopodobniej dopiero wchodził w wiek średni. Nie chciał powiedzieć, jak się nazywa i skąd dzwoni, ale mówił podniesionym głosem, a jego sposób wysławiania się mógł sugerować, że jest pod wpływem środków pobudzających. Na koniec udzielił wszystkim dobrej rady: „To pewnie znowu któryś z tych walniętych studentów skoczył z dachu. Nie zapomnijcie przywieźć ze sobą paru wiader, żeby go pozbierać”.

Na komendzie wszystko toczyło się zgodnie z procedurami. Zanim dyżurna ogłosiła przez radio alarm, dokonała wstępnej selekcji: pominęła wygadanego prawnika, wybrała kierowcę taksówki i trzeciego z rozmówców, tego, który radził przywieźć wiadra. Pominęła też strzelaninę, psa i wiadra.

W skrócie jej wersja brzmiała tak: jakiś człowiek spadł albo skoczył z akademika Nyponet przy ulicy Körsbärsvägen, a teraz leży na chodniku nad parkingiem, między skrzyżowaniem ulic Valhallavägen i Frejgatan. Tak więc na miejscu leżą zwłoki. Jest tam też wzburzony mężczyzna ubrany w czarny płaszcz i czapkę z daszkiem, który akurat spacerował po okolicy. Czy w pobliżu jest jakiś radiowóz, który mógłby się tym wszystkim zainteresować? Jeden z radiowozów znajdował się akurat kilkaset metrów dalej, przy ulicy Valhallavägen. Podlegał komendzie w dzielnicy Östermalm. W chwili kiedy dyżurna ogłosiła alarm, zatrzymał się koło budki z kiełbaskami stojącej przy podjeździe do szpitala Roslagstull. Siedziało w nim dwóch najprzystojniejszych policjantów w Sztokholmie. Prowadził aspirant Oredsson, lat dwadzieścia cztery. Blondyn, niebieskie oczy, barczysty. Był to jego ostatni patrol jako aspiranta. Za miesiąc miał zostać licencjonowanym policjantem. W jego duszy tliło się przekonanie, że walka ze stale rosnącą przestępczością wkroczy wtedy w decydującą fazę, a dobro zwycięży zło.

Obok niego siedział jego bezpośredni przełożony, asystent policji Stridh, starszy od Oredssona prawie dwa razy. Starsi koledzy nazywali go Spokój Za Wszelką Cenę. Kiedy dwie godziny wcześniej rozpoczynali służbę, jego myśli krążyły nieustannie wokół kiełbaski z sałatką ogórkowo-rakową, oblanej musztardą i keczupem. Miała mu przynieść przynajmniej chwilową ulgę w nędznym życiu. I właśnie teraz poczuł jej zapach. Podczas walki o znajdujący się między nim a Oredssonem mikrofon znalazł się więc oczywiście na straconej pozycji.

– Tu 235. Słuchamy – odezwał się Oredsson. Jego głos brzmiał jak zwykle czujnie i rześko.

*

Mniej więcej w tym samym czasie, gdy emerytowany prawnik rozmawiał z dyżurną z policyjnej centrali, inspektor policji Lars Martin Johansson, pełniący obowiązki szefa wydziału kryminalnego, wychodził ze swojego mieszkania przy ulicy Wollmar Yxkullsgatan w dzielnicy Södermalm. Szedł szybkim krokiem w dół ulicy i był w świetnym humorze, bo zmierzał na pierwsze spotkanie z kobietą, o której wiedział, że zachwyci go urodą, a on z równie wielką jak jej uroda przyjemnością z nią porozmawia. Spotkania miało się odbyć w pobliskiej restauracji, gdzie serwowano znakomite, acz drogie dania. Wieczór był mroźny, niebo rozgwieżdżone, a na chodniku ani śladu śniegu. W sumie idealna okazja dla kogoś, kto chce zachować jasny umysł, docenia dobry humor i jest pewny siebie.

Lars Martin Johansson był mężczyzną samotnym. W sensie prawnym był nim już od tamtego dnia przed prawie dziesięciu laty, gdy jego pierwsza i jak dotąd jedyna żona wyprowadziła się do innego mężczyzny i rozpoczęła nowe życie w nowym domu. W sensie duchowym Johansson był samotnikiem przez całe swoje życie, chociaż wychował się z szóstką rodzeństwa i rodzicami, którzy poznali się ponad pół wieku wcześniej, a co najważniejsze, nadal pozostawali w związku małżeńskim i zamierzali w nim trwać, dopóki śmierć ich nie rozłączy. W zasadzie nie można powiedzieć, że Johansson tę swoją samotność odziedziczył, bo przecież kiedy dorastał, nie brakowało mu poczucia bezpieczeństwa, bliskości i towarzystwa innych ludzi. Miał tego wszystkiego aż za wiele i gdyby chciał to odzyskać, nie miałby żadnego problemu. Lecz później, kiedy jako dorosły mężczyzna wspominał szczęśliwe dzieciństwo, dochodził do wniosku, że najprzyjemniejsze ze wspomnień odnoszą się do chwil, gdy dawano mu święty spokój. Zostawał wtedy na scenie sam – jako aktor jedyny i grający główną rolę.

Ale stwierdzenie, że Johanssonowi dobrze z jego samotnością, byłoby dużą przesadą. Jeśli bowiem wziąć pod uwagę obowiązujące wzorce ludzkiego pożycia, sytuacja wyglądała znacznie gorzej. Samotność była koniecznym i decydującym warunkiem jego sprawnego funkcjonowania. I to zarówno w zwykłym, ludzkim sensie, to znaczy po to, żeby ze wszystkich dni stworzyć porządne życie, jak i w sensie czysto zawodowym: żeby robić rzeczy słuszne w oczach innych, i to bez względu na stopień pokrewieństwa, więzy przyjaźni czy szeroko rozumiane uczucia. W tym sensie jego życie stało się prawie idealne. Nastąpiło to w dniu, w którym odeszła od niego żona, zabierając ze sobą dzieci.

Dwa lata po rozwodzie dostał na Boże Narodzenie prezent od siedmioletniej córki. Była to płyta z muzyką Eltona Johna pod tytułem A Lonely Man. Abstrahując od dedykacji na okładce, pomyślał sobie wtedy, że jak na osobę, która ma dopiero siedem lat, wykazała się niezwykłą znajomością ludzkiej natury jako takiej. Być może kiedyś, w dorosłym życiu, stanie się silną i samodzielną kobietą, choć nie jest wykluczone, że zniszczy ją własna świadomość.

Tym, co nie pasowało do tego równania, które dla niego oznaczało bezpieczne, przewidywalne i w pełni kontrolowane życie, było jego zainteresowanie kobietami: ich zapach, miękka skóra, dołek na karku między włosami i wąską szyją. Myśli o kobietach nawiedzały go we śnie, kiedy zlany potem nie mógł się bronić przed nimi inaczej, jak tylko zawijając się w kołdrę na środku łóżka. Nawiedzały go też za dnia, kiedy nie spał, był trzeźwy i miał jasny umysł. Na widok pary opalonych nóg, których i tak już nigdy nie miał zobaczyć, wykręcał głowę prawie do bólu.

Kobieta, której widok go prześladował, siedziała z nim przy stoliku w restauracji, w której serwowano świetne jedzenie po niezbyt wygórowanych cenach. Poznał ją dwa dni wcześniej, kiedy wygłaszał odczyt na temat pracy wydziału kryminalnego dla grupy komendantów policji z prawniczym wykształceniem. Przyglądał się, jak je spaghetti z krewetkami i grzybami. Robiła to z radością i trudno było tego nie zauważyć. Patrzył na nią i był zadowolony. To dobry znak. Jeśli bowiem kobieta zaczyna grzebać w jedzeniu, źle to o niej świadczy. Może to bowiem znaczyć, że chodzi jej o coś innego niż o jedzenie.

Po raz pierwszy rozmawiali ze sobą w przerwie między jego referatami. O tym smutnym fakcie, że trzeba mieszkać w hotelu w Sztokholmie, chociaż rodzina, dom i przyjaciele są w Sundsvall. A potem Johansson przeszedł do rzeczy.

– Jeśli w piątek wieczorem nie masz nic lepszego do roboty, chętnie zaproszę cię do restauracji w mojej dzielnicy – powiedział.

– Już myślałam, że nigdy mi tego nie zaproponujesz. Gdzie, kiedy i jak?

A teraz już siedzą razem przy stoliku. Tak blisko siebie, że ich łokcie prawie się stykają.Właściwie powinienem powiedzieć coś o swojej samotności, pomyślał. Ostrzec ją, na wypadek gdyby się we mnie zakochała, a ja w niej.

– Makaron, oliwa z oliwek, bazylia, pomidory, krewetki i trochę grzybów. Czy jest coś złego w placku ziemniaczanym i pieczonej wieprzowinie? Ja się na czymś takim wychowałem – powiedział i odłożył widelec.

– Mnie to nie przeszkadza. – odparła. – Inaczej by mnie tu nie było.

Odłożyła widelec i wyglądała przy tym zachwycająco.

Okej, pomyślał i uniósł kieliszek z winem.

– To miłe, co powiedziałaś – stwierdził, bo potraktował jej słowa jak pochlebstwo albo pochwałę. – Tak, jestem zwykłym chłopakiem ze wsi. Ale mów, co u ciebie.

*

Siedem minut po ósmej, to znaczy zaledwie dwie minuty po przyjęciu zgłoszenia, na miejscu zdarzenia zjawili się Stridh i Oredsson. Oredsson przejechał nawet samochodem po chodniku biegnącym nad parkingiem, równolegle do ulicy Valhallavägen, i zanim się zatrzymał, włączył długie światła. Kilka metrów przed samochodem siedział starszy mężczyzna w czapce z daszkiem i w ciemnym płaszczu. Kołysał tułowiem, a ręką obejmował psa, który wyglądał jak mały owczarek. Sprawiał wrażenie, jakby nie zauważył, że przybyli. Kilkanaście metrów dalej, na krawężniku między chodnikiem a trawnikiem ciągnącym się pod ścianą budynku, leżało ludzkie ciało. Wokół głowy, w promieniu około pół metra, widać było kałużę krwi. Błyszczała w blasku reflektorów jak stopiona cyna.

– Mogę sprawdzić, czy żyje – powiedział Oredsson. Spojrzał pytającym wzrokiem na Stridha i zaczął odpinać pas.

– Jeśli uważasz, że to nic przyjemnego, sam mogę to zrobić – odparł Stridh i skinął głową. W końcu to ja jestem tu szefem, pomyślał.

Oredsson potrząsnął głową i otworzył drzwi.

– W porządku. Widywałem już gorsze rzeczy.

Stridh zgodził się i nawet nie pytał, gdzie jego dwudziestoczteroletni asystent widywał gorsze rzeczy.

Gdzieś jednak musiał coś takiego widzieć. Kiedy kilka minut później zadzwonił do dyżurnego, złożył krótki i treściwy meldunek i nawet głos mu nie zadrżał. Na miejscu znaleziono martwego człowieka, więc karetka nie będzie potrzebna. Sądząc po rozległych uszkodzeniach ciała i ułożeniu zwłok, należy uznać za wysoce prawdopodobne, że denat płci męskiej spadł albo wyskoczył z któregoś z mieszkań znajdujących się na jednej z wyższych kondygnacji sąsiedniego budynku. Jest to wieżowiec liczący przynajmniej dwadzieścia pięter. Znajdują się w nim mieszkania dla studentów i nie wiadomo dlaczego nazywają go Nyponet. Zgłosił się świadek, starszy mężczyzna, który w chwili zdarzenia spacerował tam z psem. Oredsson dodał, żeby centrala przysłała kogoś z wydziału kryminalnego i technika, a on tymczasem zabezpieczy teren. Przydałoby się kilku ludzi do pomocy.

– No i tak to wygląda – zakończył. Nawet nie wspomnę, że pies też nie żyje, dodał w myślach.

*

Inspektor policji kryminalnej Bäckström, który tego dnia pełnił na komendzie dyżur, siedział w pokoju socjalnym i gapił się w telewizor. Na razie wszystko układa się dobrze. Jak na piątkowy wieczór panował niezwykły spokój, a gdy pół godziny wcześniej patrol przyprowadził jakiegoś chuligana, zawczasu wyczuł niebezpieczeństwo i wymknął się do toalety. Sprawą musiał się zająć jeden z kolegów. Chuligan był oczywiście kolorowy i jak to bywa, sprawiał trochę kłopotów.

Na co dzień Bäckström pracował w wydziale zabójstw, ale ponieważ ciągle brakowało mu pieniędzy, musiał brać nadgodziny. Wprawdzie piątkowe wieczorne dyżury brali tylko idioci, ale na trzy dni przed wypłatą nie miał wyboru. Jak zwykle siedział sobie wygodnie, oglądał telewizję i wszystko było w porządku. Do chwili gdy w drzwiach stanął komisarz. Spojrzał na niego wyzywająco i niezbyt przyjemnym głosem powiedział:

– Mam dla ciebie trupa, Bäckström. Samobójca, leży przed tym wieżowcem, w którym jest akademik, nad parkingiem na skrzyżowaniu Valhallavägen i Frejgatan. Rozmawiałem z Wiijnbladhem z laboratorium. Możesz tam jechać razem z nim.

Twarz Bäckströma pojaśniała. Skinął głową. Samobójca, pomyślał. Jeden z tych szczawików, pewnie oblał jakiś egzamin. Szykuje się dobra okazja, żeby zejść z dyżuru, zanim zamkną knajpę.

*

Bäckström i Wiijndbladh zjawili się na miejscu dopiero po pewnym czasie. Samobójca i tak nie ucieknie, a jeszcze jedna filiżanka kawy na pewno nie zaszkodzi. Tymczasem Oredsson i Stridh nie tracili czasu. Oredsson zabezpieczył teren wokół miejsca, gdzie leżały zwłoki. Na kursach dla policjantów uczono go, że policjanci prawie zawsze zabezpieczają zbyt mały obszar, więc zrobił to z pewnym zapasem. Biało-niebieska taśma zawisła na okolicznych latarniach i drzewach. Pojawiło się kilku gapiów, ale widząc zwłoki, odwracali się na pięcie i odchodzili. Oredsson nie dotykał ciała. Nauczono go tego na tym samym kursie.

Tymczasem jego starszy kolega pocieszał Vindelna. Dopiero po pewnym czasie udało mu się go namówić, żeby zajął miejsce na tylnym siedzeniu samochodu. Zgodził się też zabrać martwego psa. Obaj policjanci pomogli Vindelnowi owinąć go w prywatny koc Stridha, który ten ze względów znanych tylko sobie zabierał na długie nocne patrole. Tylne siedzenia radiowozu były przykryte płachtą. Rozkładali ją tam, gdy przewozili osoby będące pod wpływem alkoholu, żeby nie zabrudziły siedzeń swoimi wymiocinami. Jednak żaden z nich nie odważyłby się zawinąć w nią zwłok, zwłaszcza na oczach kogoś bliskiego.

– Miał na imię Kalle – wyjaśnił Vindeln ze łzami w oczach. – To szpic, chociaż sądzę, że miał też w sobie coś z wyżła. Latem skończył trzynaście lat, ale to zdrowe psisko.

Vindeln pociągnął nosem i zamilkł, a Stridh objął go ramieniem. Potem zabrał go na pierwsze przesłuchanie.

Vindeln nazywał się oczywiście inaczej, tylko tak na niego mówiono. Naprawdę nazywał się Gustaf Adolf Nilsson. Urodził się w 1930 roku, a do Sztokholmu przyjechał w 1973 roku, żeby wziąć udział w kursie dokształcającym organizowanym przez AMS. Był bezrobotnym robotnikiem budowlanym z Norrlandu, ale nigdzie nie udało mu się znaleźć roboty.

– Na kursie miałem kumpli – wyjaśnił. – Przecież ja się tam urodziłem i tam dorastałem, w tamtych okolicach. Wszyscy mówili tylko o tym, co to za uczucie, kiedy się jest u siebie w domu. No więc nazwali mnie Vindeln i tak już zostało. Tak jak rzeka Vindeln, jeśli wie pan, o czym mówię. Stridh znowu skinął głową. Wie.

Vindeln i Kalle mieszkali w pobliżu, na drugim piętrze, w mieszkaniu, którego okna wychodziły na podwórze budynku przy Surbrunnsgatan 4. Mniej więcej o tej porze, po kolacji, a przed wieczornymi wiadomościami, mieli zwyczaj wychodzić na wieczorny spacer. Szli zawsze tą samą drogą. Najpierw nad skrzyżowaniem Valhallavägen i Surbrunnsgatan, potem chodnikiem równolegle do Valhallavägen aż do Roslagstull. Tam zawracali, żeby wrócić do domu. Zdarzało się jednak, jeśli pogoda była ładna, że szli trochę dalej.

Na zboczu przy domu studenckim rosło jedno z ulubionych drzew Kallego i właśnie tam zrobili sobie pierwszy przystanek.

– Ważne jest, żeby im zostawić trochę więcej czasu. Mogą wtedy dłużej powęszyć – wyjaśnił Vindeln. – Dla psa znaczy to tyle samo co dla nas czytanie gazety.

I właśnie dokładnie w tej chwili, kiedy Kalle stał pod drzewem i czytał swoją gazetę, Vindeln uniósł głowę i spojrzał na fasadę budynku. A potem nagle smycz mocno pociągnęła go do tyłu.

– Byłem lekko wstawiony. Gdyby Kalle nie spojrzał w górę i nie pociągnął mnie w bok, ten facet spadłby mi na łeb i teraz bym tu z wami nie siedział. Dla podkreślenia wagi tych słów Vindeln zdecydowanie potrząsnął głową.

– Uważa pan, że pies coś usłyszał i na to zareagował? – spytał Stridh i zaznaczył coś w notatniku.

– Nieee... – Vindeln potrząsnął głową z jeszcze większym naciskiem. – Pies był całkowicie głuchy. To musiał być jakiś szósty zmysł. Niektóre szpice to mają. Szósty zmysł.

Stridh skinął głową, ale nic nie powiedział.

Gdyby pies rzeczywiście miał szósty zmysł, but ofiary nie trafiłby go w kark i nie zabił na miejscu, pomyślał.

– Co za głupia sprawa – powiedział Vindeln i znowu zaczął pociągać nosem. – Stoimy sobie i gapimy się z Kallem na tego faceta, a tu nagle spada na nas jego but.

– But nadleciał zaraz za ofiarą? – spytał Stridh, żeby zmienić temat.

– Nie, jasne, że nie. Staliśmy tam i się gapiliśmy, a but nadleciał dopiero po jakimś czasie.

– Po minucie? Dwóch?

– Nie, to nie była nawet minuta. Trwało to w sumie na pewno nie dłużej niż dziesięć, dwadzieścia sekund. Na pewno.

– Mówi pan dziesięć albo dwadzieścia sekund. A może jeszcze krócej?

– Nie. Pewnie, kiedy człowiek stoi i patrzy, wydaje mu się, że trwa to dłużej. Ale w rzeczywistości trwa to ledwie kilka sekund.

Vindeln pociągnął głośno nosem i wysmarkał się w dłoń.

Podczas gdy Stridh rozmawiał z Vindelnem, Oredsson skorzystał z okazji, żeby zrobić użytek ze swoich błękitnych oczu. But zauważył od razu, bo leżał zaledwie kilka metrów od ciała i prawdopodobnie należał do ofiary, jako że mężczyzna nie miał na nodze lewego buta, a prawy, który nadal tkwił na nodze, był prawie identyczny jak leżący nieco dalej lewy. Przez chwilę Oredsson zastanawiał się, czy nie przynieść z samochodu plastikowej torby i nie włożyć do niej buta, i oczywiście zostawić go w tym samym miejscu i w tej samej pozycji, w której leżał teraz, ale ostatecznie zrezygnował z tego pomysłu. Na kursie nie nauczono ich, jak się obchodzić z butami, ale ponieważ doszedł do wniosku, że but można potraktować jako ślad, zostawił go po prostu na śniegu. Poza tym nic – ani pogoda, ani okolica – nie nakazywały ją mu odstąpić od podstawowej, złotej zasady dotyczącej tak zwanych szczególnych metod zabezpieczania śladów.

Niech już tak będzie, pomyślał i stwierdził z zadowoleniem, że to właściwa decyzja. Zasady są takie, że wszystkie, nawet najdrobniejsze ślady należy zostawić specom od ich zabezpieczania.

Poszedł więc dalej, żeby się przyjrzeć fasadzie z miejsca, gdzie spadło ciało, a potem ruszył na wprost, wzdłuż budynku. Wydawało mu się, że mimo chłodu jedno z okien na piętnastym albo szesnastym piętrze jest otwarte. Nie do końca był pewien, na którym, bo fundament budynku wylano na zboczu. To około pięćdziesięciu metrów w dół, pomyślał Oredsson. Na kursie osiągał najlepsze wyniki w strzelaniu i określaniu odległości. Jego szacunki potwierdzał fatalny stan zwłok. Spojrzał na zegarek. Od kiedy centrala obiecała wysłać techników, minęło już pół godziny. Czym oni się zajmują, pomyślał poirytowany.

*

Bäckström był drobny, otyły i prymitywny, natomiast Wiijnbladh drobny i szczupły – typ wypielęgnowanego eleganta. Tworzyli fantastyczne duo. I lubili ze sobą pracować. Bäckström twierdził, że Wiijnbladh to tłuścioch o manierach pedała, na którego nie trzeba nawet podnosić głosu, bo i tak zrobi, co mu się każe. Z kolei Wiijnbladh uważał Bäckströma za niebędącego w pełni władz umysłowych choleryka, który potrzebuje kogoś, kto lubi mieć oko na wszystko. A ponieważ obaj byli absolutnie niekompetentni, nie dochodziło między nimi do żadnych sporów: ani rzeczowych, ani zawodowych. Krótko mówiąc, stanowili zgrany duet.

Dokładnie w godzinę po otrzymaniu zlecenia zameldowali się na chodniku przed akademikiem. Dla porządku należałoby dodać, że samochodem z wydziału kryminalnego przy Kungsholmen na parking przy skrzyżowaniu Valhallavägen i Frejgatan, gdzie zaparkowali, jedzie się dziesięć minut.

– Co tu się, do cholery, stało? – spytał niezadowolony Bäckström. Pociągnął za taśmę oddzielającą go od zwłok. – Czyżbyśmy trafili na jakąś wojnę?

Mówiąc to, wbił wzrok w obu umundurowanych policjantów.

– To taśma do zabezpieczania terenu – odparł spokojnie Oredsson. Jednocześnie ze zdziwieniem przyglądał się Bäckströmowi: stał nieruchomo z szeroko rozstawionymi nogami, z ciężkimi ramionami zwisającymi wzdłuż boków. – W samochodzie mam jeszcze całą rolkę, jeśli potrzebujesz.

Cholera jasna, co za głupiec, pomyślał Bäckström. I co z niego za policjant? Wygląda jak postać ze starej kreskówki dla dzieci. Kogo oni teraz zatrudniają? Postanowił od razu zmienić temat.

– Podobno był tu jakiś świadek – spytał i spojrzał na obu umundurowanych policjantów. – Co się z nim stało?

– Pół godziny temu odwiozłem go do domu – odparł starszy i grubszy z nich. Stał obok drugiego policjanta, tego, który przypominał młodego nazistę. – Doznał lekkiego szoku i chciał wrócić do domu, ale zdążyłem z nim trochę porozmawiać. Mam jego nazwisko i adres, na wypadek gdybyś chciał z nim pogadać.

– Jakoś to załatwimy – powiedział od niechcenia Wiijnbladh. – Nie chciałbym niczego z góry przesądzać, ale nie wygląda mi to na samobójstwo. Przy okazji: czy wiecie, panowie, że w naszym mieście na jedno morderstwo przypada dwadzieścia samobójstw?

Obaj potrząsnęli głowami, z czego można było wysnuć wniosek, że żaden z nich nic o tym nie wie. Ale żaden nie wykazywał też zbyt wielkiego zainteresowania tym tematem.

– Na piętnastym albo szesnastym piętrze, w zależności od tego, jak będziemy liczyć, widać uchylone okno – powiedział Oredsson i wskazał ręką. – Kiedy tu przyszliśmy, też było uchylone, chociaż jest zimno.

– Wspaniała wiadomość – odparł Wiijnbladh ciepłym głosem. – Moi panowie, chodźmy obejrzeć ciało. Jeśli będziemy mieć szczęście, znajdziemy coś w kieszeniach. Zejdź na dół i przynieś mi kamerę – powiedział Wiijnbladh, zachęcając Oredssona gestem. – Leży na tylnym siedzeniu. Przy okazji weź też torbę.

Oredsson bez słowa skinął głową. Przyjdzie czas, że zajmiemy się takimi jak ty, pomyślał. Na razie jestem tylko zwykłym żołnierzem i zajmuję swoje miejsce w szeregu. Ale jeszcze przyjdzie taki czas...

*

Coś się tu nie zgadza, pomyślał Johansson. Mówił o włoskim jedzeniu, o wycieczce do południowo-wschodniej Azji, z której niedawno wrócił, a gdy spytała go o jego młode lata, opowiedział o młodości spędzonej w Norrlandzie. Opowiadał spokojnie, acz z pewną dozą humoru, więc jeśli ktoś umie czytać między wierszami, powinien się domyślić, że Lars Martin Johansson jest wykształconym, zdolnym i miłym facetem i ma konto w banku. Na dodatek – i to jest najważniejsze – jest wolny i nieżonaty, nade wszystko zaś sprawny fizycznie, zwłaszcza jeśli chodzi o stosunki damsko-męskie.

Kobieta, którą zaprosił na kolację, sprawiała wrażenie zadowolonej i zainteresowanej, a sygnały, które mu wysyłała, były aż nadto czytelne. A jednak coś się nie zgadzało. Na koniec opowiedziała mu o swojej przeszłości: jest córką adwokata z Östersundu. Mama prowadziła dom. Ma dwie siostry, młodszą i starszą, studiowała prawo w Uppsali, przez jakiś czas odbywała staż w biurze prokuratora. Zainteresowała ją praca w policji i chciała się dostać na kurs dla przyszłych oficerów. Ktoś, kto ma oczy i uszy, z łatwością by zauważył, że jest ładną, wykształconą, zdolną i sympatyczną kobietą, a także bardzo miłą partnerką, jeśli chodzi o stosunki damsko-męskie.

Chyba masz faceta, pomyślał Johansson, ale nie chcesz o tym mówić, bo jesteś zbyt dobrze wychowana, zbyt mocno przywiązana do konwencji i masz skłonność do udawania, że jesteś pewna siebie. Mogłabyś się zdecydować na dyskretny romans, ale gdyby miało dojść do czegoś więcej, wolisz się upewnić, że ostatecznie zyskasz na tym więcej, niż masz teraz.

Johansson też mógłby się zdecydować na dyskretny romans, a nawet już mu się to raz czy dwa zdarzyło, ale jeśli chodzi o kobiety policjantki, pojawiały się oczywiste komplikacje. Prawie wszystkie policjantki pozostawały w związkach z policjantami, a ponieważ na każdą policjantkę przypadało dziesięciu policjantów, popyt na nie był ogromny i niezaspokojony. Najstarszy brat Johanssona był właścicielem nieruchomości i handlował samochodami. Był bogaty, sprytny i niewykształcony, ale na pierwszy rzut oka potrafił odróżnić przyjaciela od wroga. Kiedyś Johansson droczył się z nim o jego sekretarkę, piękną blondynkę.

– No, powiedz, jaka ona tak naprawdę jest? – spytał.

– Dam ci dobrą radę – odparł wtedy najstarszy brat i spojrzał na niego z powagą. – Nigdy nie sraj tam, gdzie siedzisz i jesz.

Najwyższy czas na jakiś bajer, pomyślał Johansson. Zazwyczaj działa nawet na zatwardziałych łobuzów. Powinno się więc udać także w tym przypadku, z policjantką z Sundsvall.

– A teraz pytanie z zupełnie innej beczki – zagadnął i uśmiechnął się odprężony. – Co słychać u twojego faceta? Dawno się z nim nie widziałem.

Przyjęła to spokojnie. Zaskoczenie ukryła, sięgając po kieliszek z winem. Spojrzała na niego i uśmiechnęła się, a jej zatroskane czoło przecięła zmarszczka.

– Wszystko w porządku. Nie wiedziałam, że się znacie.

– A dostał tę robotę, o którą się starał? – odpowiedział pytaniem na pytanie, chcąc jak najszybciej poczuć twardy grunt pod nogami.

– Zastępcy szefa komendy wojewódzkiej? – spytała, a zmarszczka znikła z jej czoła.

– Tak – skinął głową Johansson.

– Objął to stanowisko latem. Czuje się teraz jak ryba w wodzie, ale nie wiem, czy to nie z powodu odległości między Växjö a Sundsvall... Nie chcę przez to powiedzieć, że przyczyniło się to do poprawy stosunków między nami, ale może właśnie o to mu chodziło.

– Hm... nie znamy się aż tak blisko – powiedział Johansson, wznosząc kieliszek. Jak ona wytrzymuje z takim idiotą, pomyślał.

*

Bäckström i Wiijnbladh przystąpili do pierwszych czynności dochodzeniowych. Najpierw Wiijnbladh zrobił dwa zdjęcia leżących zwłok, a ledwie opuścił aparat, mrucząc coś do niewielkiego dyktafonu, Bäckström zaczął przeszukiwać kieszenie. Poszło mu szybko. Mężczyzna miał na sobie niebieskie dżinsy, skarpetkę i wielki, ciężki but na prawej stopie, biały T-shirt i ciemnoszary sweterek w szpic, a na lewej stopie samą skarpetkę. W długiej bocznej kieszeni spodni Bäckström znalazł portfel. Przejrzał jego zawartość i zaczął cmokać na widok tego, co znalazł.

– Podejdźcie bliżej, chłopaki, to zobaczycie – powiedział, machając do Stridha i Oredssona. – Wydaje mi się, że doprowadzi to do wielkiego przełomu w naszej sprawie.

Mówiąc to, pokazał wszystkim dowód osobisty ze zdjęciem.

– John P. Krassner... ur, kropka… to chyba znaczy urodzony… July, fifteen nineteenhundredfiftythree – czytał słabą angielszczyzną, a po chwili przetłumaczył na szwedzki: urodzony piętnastego lipca 1953 roku. – To chyba jakiś amerykański dupek, który postanowił kopnąć w kalendarz. Wygląda mi na wiecznego studenta, któremu odbiło od tych wszystkich książek.

Stridh i Oredsson kiwnęli głowami bez zbytniego entuzjazmu, ale Bäckström nie poprzestał na tym. Pochylił się i przyłożył dokument do głowy ofiary. Wszystko wskazywało na to, że to właśnie najpierw głową mężczyzna uderzył o ziemię. Była całkowicie zmiażdżona od górnej części czaszki aż po brodę. Twarz i włosy pokrywała zaschnięta krew. Twarz była nie do rozpoznania. Bäckström uśmiechnął się z zachwytem.

– I co wy na to, chłopaki? Ośmielam się twierdzić, że to ta sama osoba.

Stridh zrobił niewyraźną minę, ale nic nie powiedział. Natomiast Oredsson spoglądał na Bäckströma, nie prezentując żadnego wyrazu twarzy. Co za świnia, pomyślał.

– Okej – powiedział Bäckström i spojrzał na zegarek. To już wpół do dziesiątej, pomyślał. – Musimy się szybciej zabrać do roboty. Chłopaki, zajmijcie się zwłokami i dopilnujcie, żeby je stąd zabrali do obdukcji, a ja i Wiijnbladh obejrzymy sobie mieszkanie.

– A co zrobić z butem? – spytał Oredsson.

– Włóż go do torby i odeślij razem z ciałem – postanowił Wiijnbladh, zanim Bäckström zdążył zaprotestować. – A jak będziecie rozmawiać przez radio, to poproście, żeby tu przysłali ekipę z wydziału oczyszczania miasta. Niech posprzątają.

– No właśnie – zgodził się z nim Bäckström. – Okropnie to wszystko wygląda. A ty – spojrzał na Oredssona – nie zapomnij zwinąć tej cholernej taśmy.

– Jasne – skinął głową Oredsson. Któregoś dnia przymknę cię za pijaństwo w miejscu publicznym, pomyślał. A jak będziesz protestował, twierdząc, że jesteś policjantem, wsadzę ci w tyłek całą rolkę taśmy. – Oczywiście – dodał, uśmiechając do niego. – Usunąć taśmę, zrozumiano, panie inspektorze.

To chyba jakiś głupek, pomyślał Bäckström. Aż strach pomyśleć, że może na niego trafić zwykły obywatel.

*

Z tablicy informacyjnej wiszącej w holu przy wejściu wynikało, że pokój z otwartym oknem znajduje się na piętnastym piętrze. Jeden z ośmiu pokojów na tym samym korytarzu ze wspólną kuchnią. Chociaż był piątkowy wieczór, dyżurnemu policjantowi udało się znaleźć administratora akademika. Przebywał akurat w swoim biurze w sąsiednim budynku, zaledwie sto metrów dalej. Administrator tylko westchnął. Nie było to pierwsze tego rodzaju zdarzenie. Obiecał, że zaraz się zjawi. I rzeczywiście, zameldował się już po chwili. Pięć minut później otworzył drzwi prowadzące na korytarz tej części budynku, w której znajdował się pokój. Wskazał na drzwi i dał Wiijnbladhowi klucz.

– Na pewno sobie beze mnie poradzicie – stwierdził retorycznie. – Klucz proszę mi oddać, jak skończycie.

Otworzył Wiijnbladh. Zaraz za drzwiami ujrzał garderobę, a na prawo łazienkę z prysznicem. Na wprost mniejszy pokoik z jedynym oknem. Było uchylone. Całość mogła mieć najwyżej dwadzieścia metrów kwadratowych.

– Porozmawiaj z sąsiadami z innych pokojów, a ja zrobię kilka zdjęć – powiedział Wiijnbladh do Bäckströma.

Bäckström skinął głową. Spodobał mu się taki podział obowiązków. W pokoju było zimno jak w psiarni, a on nie miał ochoty nabawić się zapalenia płuc z powodu stukniętego samobójcy, który rzucił się z okna.

Pokój był mały, nieposprzątany. Stały w nim skromne, zużyte meble: łóżko, stolik nocny, przymocowana do ściany lampa, fotel, lampa, regał z książkami przy okiennej ścianie, a po drugiej stronie okna biurko i krzesło.

– Całkiem tu przytulnie – powiedział i z podziwem pokręcił głową.

Ci, co nie pracują – na przykład studenci – nie powinni dostawać nic do jedzenia ani mieć dachu nad głową, ale to, co Bäckström ujrzał tutaj, przeszło jego najśmielsze oczekiwania. Wszystko wskazywało na to, że nieżyjący już lokator tego pokoju nie nastawiał się na dłuższy pobyt, a dbanie o porządek nie leżało w jego naturze. Osobistych rzeczy było niewiele: torba podróżna, trochę ubrań, kilka książek o angielskich tytułach. Na nieposłanym łóżku leżała krótka puchowa kurtka, a pod łóżkiem stała para używanych butów. Pokój nie przypominał meliny dla ćpunów, ale jeśli nikt o niego nie zadba, wkrótce będzie do niej podobny.

Największy porządek panował na biurku. Leżały na nim papiery, koperty, długopisy, gumka do ścierania, spinacz i kilka kaset z kolorową taśmą do przenośnej elektrycznej maszyny do pisania. Sama maszyna stała na samym środku biurka. Tkwiła w niej kartka z tekstem w języku angielskim, zaledwie kilka linijek, ale takiemu zawodowcowi jak Wiijnbladh treść mówiła wszystko.

– Jeśli wolno mi podsumować – zaczął Wiijnbladh z pewną miną – to uważam, że wszystko, co do tej pory widzieliśmy, wskazuje na samobójstwo. Popatrz na okno – zwrócił się do Bäckströma i wskazał na okno, a potem na leżącą na podłodze wyrwaną zasuwkę. – Widać, że ją wyrwał, bo inaczej nie mógłby otworzyć okna, chyba że na kilka centymetrów. Na przykład żeby przewietrzyć pokój czy coś takiego.

Bäckström przytaknął z zadowoleniem. Wprawdzie Wiijnbladh myślał wolno, ale to, co powiedział, brzmiało w jego uszach jak muzyka.

– Tu jest oświadczenie. Zostawił je w maszynie. Jest napisane po angielsku i twierdzę, że bije z niego swego rodzaju zmęczenie życiem...

Wiijnbladh szukał właściwych słów, ponieważ, mówiąc delikatnie, jego znajomość języka angielskiego była ograniczona i znalezienie odpowiednich zwrotów stanowiło dla niego pewną trudność.

– Tak, to typowy list pożegnalny samobójcy – dodał z wyraźnym naciskiem.

Bäckström przytaknął. Jechali na tym samym wózku, więc mógł sobie na to pozwolić.

– Okej. Nie zapomnijmy tylko o drzwiach do pokoju. Były zamknięte od środka.

– Oczywiście – przytaknął Wiijnbladh. Zwykłym kluczem do patentowego zamka, pomyślał.

– No tak, to chyba możemy kończyć – powiedział Bäckström i spojrzał na zegarek. Dopiero kwadrans po dziesiątej, więc jeśli zdążą wrócić na komendę, będzie mógł jeszcze zadzwonić do faceta z psem, który był świadkiem zdarzenia. To już tylko drobiazg, który pomoże zamknąć całą sprawę, a wtedy wyskoczy do knajpy i wreszcie będzie mógł sobie strzelić zasłużonego kielicha.

*

Johansson i jego towarzyszka opuścili lokal w świetnych humorach. Stan taki osiąga się w sytuacji, kiedy trudne decyzje zostają odłożone na później i wciąż ma się kilka możliwości. Poszli razem do jej hotelu przy Slussen, a kiedy zaproponowała mu ostatnią kolejkę piwa w hotelowym barze, nie dał się zbyt długo prosić.

– Kurs kończy się za tydzień. Czy istnieje szansa, że kiedyś cię jeszcze zobaczę? – spytała.

Napięcie zdążyło już opaść. Kobieta siedziała pochylona w jego stronę, uśmiechała się i delikatnie przesuwała dłonią po jego prawej ręce. Dłonie miała wąskie i silne.

Johansson ze smutkiem potrząsnął głową.

– Za tydzień o tej porze będę siedział w samolocie do USA. Mam się tam spotkać z ludźmi z Interpolu i FBI – powiedział i westchnął cicho. – Czasami się zastanawiam, czy ktoś tam na górze nie bawi się moim kosztem. A może nie potrafię niczego zaplanować?

– No cóż – westchnęła. – Prowadzisz naprawdę arcynudne życie. Ja jadę niedługo na szkolenie dla naszych pracowników cywilnych do Härnösand. Już teraz się cieszę – dodała z uśmiechem.

Johansson skorzystał z okazji i wsunął swą dłoń w jej dłoń. Dotknął jej lekko, całkiem lekko.

– Kupię ci coś ładnego w prezencie świątecznym. Coś, czego nie można kupić w Szwecji.

– Gwiazdę szeryfa z prawdziwego złota? – spytała z uśmiechem i mocniej objęła jego dłoń.

– Tak – odparł Johansson. – Albo czapkę do baseballa z napisem FBI.

*

Chociaż przed półgodziną minęła północ, Bäckström nadal siedział na komendzie. Próbował opanować ogarniającą go wściekłość. Drzwi do pokoju samobójcy zaplombowali z Wiijnbladhem jeszcze przed wpół do jedenastej, a o świcie raport opisujący całą tę historię powinien się znaleźć na biurku oficera dyżurnego komendy dzielnicowej w Östermalm. Prawdziwi policjanci, jak on i Wiijnbladh, nie powinni się zajmować takim gównem. Niech to zrobią policjanci z komendy dzielnicowej.

Wszystko szło jak po maśle. Chciał właśnie zamknąć drzwi do pokoju Krassnera, kiedy nagle zjawił się ten cholerny czarnuch z jakąś studentką. Wyglądała na kurwę, usta miała pomalowane jasnoróżową pomadką. Nie musiał być policjantem, żeby się domyślić, co się szykuje. Murzyn zaczął się z nim kłócić. Mówił po angielsku, z nigeryjskim akcentem. Nie chciał go przepuścić i pytał, czego obaj szukają na jego korytarzu. Bäckström chciał ich po prostu ominąć i zjechać windą na dół, chociaż powinien zadzwonić po radiowóz. Niestety, ten tchórz Wiijnbladh kazał mu olać sprawę. Pokazał legitymację i zaczął wypytywać Murzyna swoim słabym angielskim. Potem wtrąciła się ta dziwka. Mówiła trochę po szwedzku, a trochę po angielsku. Zaczęła się z tego robić poważna sprawa. Przecież ich kolega nie mógł sobie odebrać życia, to był świetny kumpel, nie cierpiał na żadną depresję... bla, bla, bla.

W końcu Bäckström musiał zareagować ostrzej. Kazał im zadzwonić w poniedziałek, a na wszelki wypadek dał im swoją wizytówkę i kontakt do swojego kolegi z wydziału kryminalnego, który o tej porze roku prawie zawsze jest na zwolnieniu lekarskim z powodu poważnych problemów z alkoholem. W końcu udało im się jakoś wyrwać. Niepotrzebnie stracili mnóstwo zdrowia i czasu.

Kiedy usiadł za biurkiem, żeby połączyć ze sobą wszystkie wątki tej smutnej historii, pojawił się następny palant. Ten tłusty fajtłapa Stridh chyba nie zrozumiał, jaki jest zakres jego obowiązków, bo przyniósł mu spisane przez siebie zeznanie świadka. Dwie strony tekstu zapisane gęstym drukiem na maszynie, chociaż wystarczyłoby dziesięć linijek. Na domiar złego tekst był zupełnie niezrozumiały. Świadek, wczesny emeryt Gustav Adolf Nilsson, twierdził, że to nie on, tylko jego pies usłyszał, jak samobójca Krassner wyskakuje z okna. Ten sam pies, którego mimo tak świetnego słuchu zabił tajemniczy spadający but.

Co to znaczy wczesny emeryt?, pomyślał Bäckström. To zwyczajowe eufemistyczne określenie, jakiego w wydziałach opieki społecznej używa się na określenie alkoholików, którzy nie zasłużyli na emeryturę, a mimo to udało im się ją załatwić u jakiegoś naiwnego urzędnika. Pocałuj mnie gdzieś, pomyślał Bäckström i zaczął wybierać numer Vindelna.

Kwadrans później sprawa była wyjaśniona i zakończona, jak zawsze zresztą, kiedy zabiera się do roboty prawdziwy zawodowiec. Bäckström wykręcił raport z maszyny do pisania i w kilku miejscach poprawił długopisem. Przeczytał jeszcze raz. W krótkim tekście nawet nie wspomniał o niepogrzebanym jeszcze psie.

„Podczas rozmowy telefonicznej świadek Nilsson złożył następujące oświadczenie: około godziny 19.50 świadek przebywał w pobliżu akademika przy Körsbärsvägen. Świadek twierdzi, że usłyszał dźwięk dochodzący z jednego z górnych mieszkań tego budynku. Kiedy spojrzał w górę, zauważył mężczyznę, który wyskoczył z okna, spadł koło budynku i uderzył o ziemię zaledwie kilka metrów od miejsca, gdzie świadek stał. Świadkowi odczytano przez telefon jego zeznanie, a on je potwierdził”.

Ostatnie zdanie było nieprawdziwe, ale ponieważ Nilsson nie wyglądał na kogoś, kto nagrywa swoje rozmowy z policją, nic wielkiego się nie stało. Poza tym staruszek zupełnie się zaplątał, kiedy Bäckström z nim rozmawiał. Powinien być wdzięczny, że ktoś mu pomógł zabrać psa. Bäckström włożył raport do plastikowej koszulki i dołączył do niego sporządzone ręcznie wyjaśnienie dla dyżurnego z komendy w Östermalm.

Spojrzał na zegarek. Pięć po pierwszej, ale sytuacja nadal jest pod kontrolą. Ma jeszcze wystarczająco dużo czasu, żeby wprowadzić w życie pomysł, który wpadł mu do głowy, gdy przesłuchiwał Nilssona. Ziarnko do ziarnka, a zbierze się miarka, pomyślał. Zwinął kurtkę i ukrył ją w dużym segregatorze, który znalazł na regale. Wsunął go sobie pod pachę, wymknął się dyskretnie do recepcji i do przegródki, do której wkładano dokumenty przeznaczone dla policji w Östermalm, wsunął plastikową koszulkę. Potem wetknął głowę do pokoju dyżurnego komisarza.

– Chodzi o samobójstwo, do którego mnie wysłałeś.

Mówiąc to, Bäckström wskazał głową na trzymany pod pachą segregator.

– Jakieś problemy? – spytał komisarz, patrząc na niego pytającym wzrokiem. Na jego czole pojawiła się zmarszczka.

– Nie, sprawa jest jasna. To samobójstwo. Ale ofiara jest obywatelem USA, więc trzeba zachować pewną ostrożność. Chciałbym jeszcze sprawdzić kilka rzeczy w rejestrze.

– A na czym polega problem? – spytał znowu komisarz. Zmarszczka znikła z jego czoła.

– Chodzi mi o nadgodziny. Powinienem iść do domu już przed godziną.

– W porządku. Zapisz sobie tyle godzin, ile ci to zajęło.

Skurczybyk, pomyślał komisarz, spoglądając za oddalającym się Bäckströmem. Przecież to największy kombinator ze wszystkich. Może nagle stał się religijny, pomyślał, ale w tej samej chwili zadzwonił telefon. Skierowało to jego myśli na inne tory.

Wreszcie wolny, pomyślał Bäckström. Wyszedł z komendy na Kungsholmsgatan i skręcił do knajpy. Pusty segregator wrzucił do najbliższego kosza na śmieci.

*

Lars Martin Johansson poszedł spać koło północy. Słyszał jeszcze, jak w kościele Mariackim biją dzwony. Fajna babka, pomyślał. Miło się z nią rozmawiało, chociaż jest policjantką. Ciekawe, czy jest żoną tego idioty z Växjö, czy tylko z nim mieszka. Nie można mieć wszystkiego, pomyślał z westchnieniem. A może jednak? Może to możliwe? Ta nowa myśl ożywiła go na nowo. Jutro będzie nowy dzień i może wtedy wszystko dostanie? Wyciągnął rękę i zgasił nocną lampkę. Położył się na prawym boku, wsunął rękę pod kołdrę i w ciągu dwóch minut jak zwykle zapadł w głęboki sen.

*

Vindeln stał pośrodku pokoju. Kojec, w którym jeszcze nie tak dawno sypiał Kalle, przesunął pod narożny stół stojący przy oknie. Pies leżał tam nieruchomo, a on gładził jego futro, jakby Kalle po prostu spał. Rano będzie go musiał pochować. Musi się z tym w końcu pogodzić, choć w tej chwili nie czuje się z tą myślą najlepiej. Strzepnął z dłoni kępkę sierści. Pomyślał, że trochę uchyli okno. Takie psy nie lubią, kiedy jest zbyt gorąco.

*

Kiedy dyżur dobiegł końca, Stridh pojechał prosto do domu. Zrobił sobie porządną kanapkę. Nałożył na nią różnego rodzaju smakołyki, które znalazł w bogato zaopatrzonej lodówce, i nalał sobie zimnego pilznera. Potem położył się na kanapie i zaczął czytać książkę Winstona Churchilla, biografię jego przodka, księcia Marlborough. Całe dzieło składało się z czterech tomów i liczyło prawie trzy tysiące stron, a ponieważ kolejny dyżur przypada dopiero w poniedziałek po południu, ma mnóstwo czasu. Prawdziwy mąż stanu, pomyślał o Churchillu. W przeciwieństwie do swego wąsatego sojusznika, który próbował podpalić cały świat i pewnie by mu się udało, gdyby nie stary Winston. Dziwne, że nie był starym kawalerem, pomyślał Stridh, układając się wygodniej na kanapie. Otworzył drugi tom na stronie, na której skończył czytać, kiedy wrócił z poprzedniego dyżuru.

*

Jego młodszy kolega Oredsson przebrał się w sportowy strój i zaraz po dyżurze poszedł na siłownię. Dźwiganie ciężarów po służbie stało się dla niego czymś w rodzaju oczyszczającej kąpieli. Pomagało mu uporządkować myśli i sprawy, którymi cały dzień zajmował się w pracy. Już pierwszego dnia dowiedział się, że prawie wszystkie przestępstwa popełniają w Szwecji imigranci. Jak rozwiązać ten problem? Odesłanie ich do domu byłoby rozwiązaniem najprostszym, ale w obecnej sytuacji politycznej raczej nie wchodziło w grę. Co innego można zrobić? Jak doprowadzić do takiej sytuacji politycznej, żeby udało się zastosować jakiekolwiek rozwiązanie? To wymaga przemyślenia, pomyślał. Trzeba o tym porozmawiać z kolegami, z tymi, którym można zaufać. Bo już pierwszego dnia zrozumiał, że nie jest sam.

*

Wiijnbladh leżał w łóżku i onanizował się. Jednocześnie zastanawiał się, co jego żona zaplanowała na tę noc. Już przed kilku laty dowiedział się, że nie spotyka się z przyjaciółkami. Tamtej nocy wypożyczył samochód służbowy i śledził ją. Pojechała prosto do jednego z jego kolegów, do Älvsjö. Facet kilka miesięcy wcześniej się rozwiódł. A ponieważ od razu zgasło światło, nie musiał być policjantem, żeby się domyślić, że nie jest to ich pierwsze spotkanie. Przesiedział pół nocy w zimnym samochodzie, gapiąc się w ciemne okna, a w jego głowie szalała burza. Potem wrócił do domu i nigdy nawet słowem nie wspomniał o tym, co wie, czuje i myśli.

Także i tym razem nie wiedział, gdzie i z kim jego żona spędza noc. Na pewno nie z kolegą z Älvsjö, bo powiesił się pół roku temu, i to jemu, Wiijnbladhowi, przypadła przyjemność odcięcia go od zwisającego z haka w pralni sznura. Jest to zawsze przykry obowiązek, nawet dla tak twardych facetów jak ci z ekipy technicznej. Ale wtedy Wiijnbladh zgłosił się na ochotnika.

*

Jak to się stało, że coś, co zaczęło się tak dobrze, mogło się skończyć tak źle?, zastanawiał się Bäckström, patrząc mętnym wzrokiem na szklankę z piwem, którą udało mu się ściągnąć z kontuaru przy barze, gdy ten, który za nią zapłacił, oddalił na chwilę, żeby potańczyć. Poszedł się napić w bezpieczne miejsce, do lokalu przy Kungsgatan. To tam najczęściej przychodzili jego koledzy z pracy, strażacy, ochroniarze i kierowcy ambulansów, a także niższy personel szpitalny. Na szczęście wojownik tak zaprawiony w bojach jak on nie miał prawie żadnej konkurencji.

Wszystko zaczęło się wręcz idealnie. Najpierw natknął się na jednego z młodszych kolegów z wydziału kryminalnego z Farsta, który za wszelką cenę chciał się przenieść do obyczajówki. Uznał, że Bäckström jest właśnie tą osobą, która może mu w tym pomóc. Postawił mu dwa marne piwa i sprawy nie załatwił. Potem zobaczył tę grubą Finkę, którą poderwał ostatniego lata. Pracowała jako salowa w szpitalu, mieszkała w paskudnym trzypokojowym mieszkaniu na przedmieściu, na południu, i samotnie wychowywała dziecko. Jeszcze teraz słyszy trzask klocków lego miażdżonych podeszwami butów, kiedy od niej rano wychodzi. Musiała kiepsko pamiętać tamtą wizytę, bo znowu udało mu się pożyczyć od niej stówkę. Poza tym dostał soczystego całusa w policzek, ale potem szybko się ulotniła. Nawet nie wiedział dokąd. W prawie pustym lokalu było jeszcze kilku pijaczków i jakaś baba. Urwał jej się film i chrapała w rogu kanapy.

Co za pieprzone towarzystwo, pomyślał. Same palanty. Pędzą takie pieprzone życie. Miał nadzieję, że w końcu trafi się jakieś spektakularne zabójstwo i w końcu będzie się miał czym zająć.

Sobota, 23 listopada

Bo Jarnebring, inspektor wydziału kryminalnego pracujący w sekcji rozpoznania komendy policji w Sztokholmie, nie lubił pracować w soboty, jeśli nie musiał. Ale od dwóch tygodni jego wpływ na takie decyzje był znacznie mniejszy. Został wtedy komisarzem i naczelnikiem wydziału kryminalnego komendy policji w Östermalm. Wprawdzie było to tylko zastępstwo, i to na krótko, ale decyzja ta zaskoczyła wiele osób. Jarnebring znany był jako całkowite przeciwieństwo karierowicza. Często wdawał się w gwałtowne kłótnie z przełożonymi. Poza tym bycie tajniakiem, którym kiedyś był, stanowiło w zasadzie najważniejszą część jego tożsamości. W poprzednim miejscu przepracował piętnaście lat i był absolutnie przekonany, że nie marzy o niczym innym, jak tylko o tym, żeby dociągnąć do emerytury na swoim stanowisku.

Ponad miesiąc temu popłynął wraz z grupą kolegów z wydziału do Helsinek, aby wziąć udział w konferencji na promie. Stała się ona tradycją i organizowano ją od lat. Była też stałym, niezwykle ważnym elementem planowania, koniecznym także w takiej działalności, jak rozpoznanie środowiska przestępczego. Ich działania ocierały się czasem o formy charakterystyczne dla dawnej bohemy czy epoki impresjonizmu, kiedy na przykład musieli wtopić się w jakieś środowisko artystyczne, nierzadko w przebraniu.

Na konferencji jak zwykle było miło. Sami porządni faceci, tacy, którym można ufać. Przed południem rozmawiali trochę o dawnych i obecnych przestępcach i opowiadali sobie niezwykłe historie. Potem ogłoszono przerwę na lunch. Oczywiście uwzględniono ją, kiedy układano program na popołudnie. Zaproszono między innymi naczelnika wydziału kryminalnego policji w Östermalm. Miał opowiedzieć o doświadczeniach, jakie jego ludzie zdobywają podczas czynności rozpoznawczych. Miał siwe włosy i był niezłym kawalarzem, i chociaż dystansował się od „słusznych teorii”, uważano go za policjanta z krwi i kości. Dlatego wpisanie go na listę prelegentów zaraz po lunchu było dobrym posunięciem. Umiał zabawić słuchaczy, choć z całego jego wykładu nic nie dało się zapamiętać. Chodziło o coś zupełnie innego: o spotkanie w luźnej atmosferze z kolegami i przyjaciółmi, z ludźmi, z którymi wieczorem będzie można porozmawiać o czymś innym niż o dawnych przestępcach.

Niestety tym razem wszystko poszło nie tak. Późną nocą ci, którzy jeszcze trzymali się na nogach, zebrali się w kajucie szefa na ostatnią kolejkę. Skończyło się tym, że Jarnebring naderwał naczelnikowi wydziału kryminalnego policji w Östermalm ścięgno Achillesa. Ów naczelnik znany był bowiem nie tylko jako specjalista od wesołych wykładów, ale także jako niezrównany mistrz w mocowaniu się na ręce i nogi. [1] W końcu na placu boju został tylko Jarnebring – ten sam, który dwadzieścia pięć lat wcześniej biegał na krótkich dystansach w sztafecie na zawodach Finnkampen i nigdy się nie poddawał.

Jarnebring żył według jasnych i oczywistych reguł. Dyskrecja była dla niego kwestią honoru. Jeśli ktoś się w coś zaplątał, powinien po sobie posprzątać, a jeśli sprawa jest poważna, są jeszcze kumple, którzy mogą pomóc. To dlatego zaproponowano mu przed dwoma tygodniami zastępstwo za naczelnika wydziału kryminalnego w Östermalm. To tyle tytułem komentarza.

Niestety decyzja ta wywarła ogromny wpływ na jego życie. Jego ostatnia dziewczyna, pracująca w policji porządkowej w Norrmalm, wczesnym rankiem nagle została przeniesiona, więc o tych sprawach musiał zapomnieć. Nie było też mowy o treningach, bo odbywały się w godzinach pracy, a taki stary sportowiec jak on wiedział, jak ważne jest, by trenować ściśle według planu. Nie mógł nawet odwiedzić kontuzjowanego komisarza, który razem z żoną wyjechał do Värmlandu na rehabilitację, i to na koszt firmy.

Wziął prysznic, zjadł śniadanie i przejrzał poranną gazetę. Była dopiero dziewiąta, a on miał przed sobą jeszcze cały weekend, długi jak maraton i niezbyt obiecujący dla takiego starego sprintera jak on. Postanowił więc zadzwonić do swojego najlepszego przyjaciela i kolegi z pracy, zastępcy komendanta policji Larsa Martina Johanssona z wydziału kryminalnego komendy głównej. Dłuższą chwilę musiał się zmuszać do podjęcia tej decyzji, bo ostatnio trochę się pokłócili. Poszło o pewnego Jugosłowianina, którego on i jego koledzy z wydziału zdołali w końcu wsadzić do aresztu, dokąd powinien był trafić dużo wcześniej. Kosztowało ich to sporo wysiłku i musieli się posłużyć nie całkiem konwencjonalnymi metodami. Właściwie nie było w tym nic złego, ale od kiedy Johansson przestał walczyć z przestępcami w terenie i przeniósł się za wielkie biurko, zaczął okazywać mniej zrozumienia dla tego typu działań. Wpadł we wściekłość, nakrzyczał na Jarnebringa i odszedł od stołu, przy którym razem jedli kolację.

W końcu nie muszę być taki pamiętliwy, pomyślał Jarnebring, wykręcając numer starego przyjaciela. Ale nikt nie podnosił słuchawki. Numer nie był też zajęty. Jarnebring nie wiedział, jak to się stało, ale nagle znalazł się przed komendą policji w Östermalm przy Tulegatan. Skinął głową siedzącemu za kontuarem policjantowi, a ten odpowiedział tym samym.

– Jak leci? – spytał Jarnebring. – Coś nowego?

Policjant potrząsnął głową.

– Kilka włamań do samochodów, bójki i zniszczenie mienia w lokalu przy Birger Jarlsgatan, jakiś dyrektor z Karlavägen, który zlał żonę... właściwie powinni się tym zająć chłopcy z wydziału zabójstw – odparł policjant, przeglądając papiery. – Mamy też samobójstwo. Jakiś stuknięty Amerykanin wyskoczył ze swojego pokoju, z akademika przy Valhallavägen.

– Amerykanin? Z USA?

– Tak – potwierdził policjant. – Obywatel Stanów Zjednoczonych. Urodzony w pięćdziesiątym trzecim. Akta znajdzie pan w swojej skrzynce, wczoraj przyniósł je ten, kto miał dyżur.

Olle Hultman, pomyślał Jarnebring, i humor mu się poprawił. Już niedługo Boże Narodzenie.

*

Kiedy Jarnebring dzwonił do Johanssona, ten już od godziny był w biurze. Idą święta, niedługo zmienia pracę, więc póki jeszcze ma czas, musi uporządkować wszystkie stare i nowe sprawy. Żyję w szybko zmieniających się czasach, pomyślał, przeglądając leżące na biurku papiery. Najpierw doprowadził do porządku wszystkie sprawy związane z wyjazdem. Już od dawna nie mógł się go doczekać. Najpierw samolotem ze Sztokholmu do Nowego Jorku, potem bezpośrednie połączenie z Waszyngtonem, a w końcu transfer samochodem do Akademii FBI w Quantico w stanie Wirginia. Pięciodniowa konferencja poświęcona najnowszym metodom walki z rosnącą przestępczością – tak przynajmniej napisali w programie. Potem powrót do Nowego Jorku i wolny weekend. Już zacierał ręce z radości. Bardzo lubił Nowy Jork, kiedyś już tam był. Miasto trochę się różni od Näsåker czy Sztokholmu, więc będzie to znakomita okazja dla kogoś, kto chciałby poszerzyć horyzonty.

Potem zaczął pisać wyjaśnienie. Rok wcześniej, prowadząc dochodzenie w sprawie potrójnego zabójstwa na jednym z południowych przedmieść Sztokholmu, ekipa dochodzeniowa i technicy z policji miejskiej przeoczyli zwłoki dwóch ofiar. Trzecie ciało leżało w windzie, więc znaleźli je od razu, ale ponieważ winda była mała, pozostałe zwłoki sprawca wrzucił do szybu. Dobę później znalazł je gospodarz domu. Na domiar złego o wszystkim dowiedział się rzecznik praw obywatelskich. Wiedział o tej sprawie tak dużo, że zachodziło podejrzenie, iż w szeregach policji jest czarna owca, która o wszystkim donosi. Niestety nie udało się ustalić, kim jest ten człowiek.

– To pewnie któryś z naszych, ktoś, kogo pominięto przy awansie – zasugerował Wiijnbladh, kiedy pił kawę z technikami. Ci przytaknęli mu zgodnie. Może to nawet ten idiota Olsson, który dostał awans na zastępcę naczelnika wydziału, chociaż awans należał się jemu, Wiijnbladhowi. I gdzie sprawiedliwość na tym świecie?

Rzecznik zażądał od komendanta wyczerpującego raportu: czy taki błąd może się zdarzyć rzetelnie wykonującym swoje obowiązki policjantom?

Komendant, z wykształcenia prawnik, pracujący wcześniej w administracji rządowej, nie miał zielonego pojęcia o pracy policji, podobnie jak jego najbliżsi współpracownicy.

– Może powinniśmy poprosić o to Johanssona – zaproponował. – Tyle lat pracuje w wydziale kryminalnym... stał się niemal legendą.

Nikt nie zaprotestował.

Komendant był Johanssonem zachwycony. Nie tylko dlatego, że uważał go za prawdziwego policjanta – Johansson po prostu wyglądał na takiego, a na dodatek mówił z norrlandzkim akcentem. Poza tym łatwo było go zrozumieć, zarówno w mowie, jak i na piśmie. Niezwykły człowiek, pomyślał komendant. Wygląda nawet na... wykształconego.

Johansson, który właśnie z trudem przekopywał się przez stos dokumentów dostarczonych mu przez sztokholmską policję, nie miał oczywiście bladego pojęcia o tych wszystkich rozważaniach. Musiał dokonać trudnego wyboru: z jednej strony lojalność wobec kolegów, z drugiej profesjonalne podejście do sprawy. Może powinienem obrócić to wszystko w żart, pomyślał. Ofiarami byli Turcy, podobnie jak sprawca, a jeśli chodzi o motyw, ekipa dochodzeniowa ustaliła, że chodziło o porachunki między gangami narkotykowymi. Jak wiadomo, Turcy są niskiego wzrostu, mają ciemną karnację i dlatego trudno było ich wypatrzyć w szybie windy. Trafiła mu się przy tym świetna okazja, żeby po dziesięciu latach przerwy znowu zasiąść na przednim siedzeniu radiowozu obok Jarnebringa i spotkać się ze starymi kumplami z wydziału rozpoznania. Westchnął, splótł ręce na karku i odchylił się do tyłu. Doszedł do wniosku, że w tym przypadku musi bardzo dobrze zważyć każde słowo.

*

Olle Hultman był jednym ze starszych wywiadowców. Innym niż wszyscy. Wywodził się ze starej, dobrej szkoły i każdego łobuza w mieście znał nie tylko z nazwiska i numeru w kartotece, ale również pamiętał każdy tatuaż na ich pokrytych sznytami rękach. Kiedy Jarnebring zaczynał pracować w wydziale, Hultman został jego mentorem. Mówiło się o nim powszechnie, że nie tylko żyje swoim wydziałem, ale że doczeka w nim aż do śmierci.

– Gdyby teraz odszedł na emeryturę, zacząłby przychodzić do parku przy siedzibie policji, żeby karmić gołębie, a za pół roku by się skończył – powiedział kiedyś Jarnebringowi w zaufaniu szef. – Przyglądaj się i ucz. Tacy jak Olle nie rosną na drzewach.

W końcu taki dzień nadszedł, ale przypuszczenia okazały się błędne. Kiedy trafiła się okazja, Hultman, który miał wtedy lat pięćdziesiąt, przeszedł na emeryturę i został ochroniarzem w ambasadzie USA. Wkrótce stał się tam niezastąpiony, zarówno jeśli chodzi o sprawy ważne, jak i o drobne. Bez względu na to, co pracownikom amerykańskiej ambasady mogło się przytrafić na terenie Szwecji, Olle Hultman był Właściwym Człowiekiem. Wszystkich znał i wszyscy go lubili. Oczywiście wszyscy znaczy wszyscy policjanci, ale miał też sporo znajomości w wielu innych kręgach: od wojsk ochrony wybrzeża i celników przez urząd podatkowy i komorników, aż po panienki ze straży miejskiej, które wlepiają mandaty za źle zaparkowane samochody.

*

Tej nocy wróciła do domu o wpół do czwartej i minęło trochę czasu, zanim w końcu położyła się do łóżka. Wiijnbladh udawał, że śpi, więc w końcu rzeczywiście zasnął. Obudził się już o ósmej i chociaż był niewyspany, umysł miał całkiem jasny. Jego żona spała głębokim snem, lekko pochrapując, a z jej ust spływała na poduszkę strużka śliny. Powinienem ją zabić, pomyślał Wiijnbladh. Wziął po cichu ubranie, wymknął się do salonu i ubrał się. Choć do rozpoczęcia dyżuru pozostało jeszcze kilka godzin, postanowił już teraz pojechać do biura.

*

Mniej więcej w tym samym czasie, kiedy Wiijnbladh się obudził, Stridh przerwał lekturę, odłożył książkę na szafkę, ułożył się wygodnie na kanapie i zasnął. We śnie postanowił odwiedzić Blenheim Palace, przejść się po wielkich jasnych salach, zatrzymać się na chwilę w pokoju, w którym urodził się Churchill, a w końcu zjeść solidny lunch w pobliskim pubie.

*

Jarnebring zadzwonił na osobisty pager Hultmana, a ten oddzwonił w ciągu minuty. Mniej więcej po minucie rozmowy Jarnebring wyjaśnił, że dzwoni w sprawie pewnego amerykańskiego obywatela. Biały, urodzony w pięćdziesiątym trzecim i według niepotwierdzonych jeszcze informacji dziennikarz, co można stwierdzić na podstawie akredytacji znalezionej w jego rzeczach. Według ekipy prowadzącej dochodzenie chodzi o samobójstwo, ale mimo to postanowił przyjrzeć się sprawie bliżej, więc byłoby wspaniale, gdyby Hultman zechciał mu pomóc. Przysługa za przysługę, pomyślał Jarnebring.

– Wietrzysz podstęp? – spytał Hultman.

– Nie, ale nic innego nie przychodzi mi do głowy.

– Chętnie się z tym zapoznam – odparł Hultman ciepłym głosem. – Muszę ci powiedzieć, że czasem tęsknię za starymi śmieciami. Proponuję, żebyśmy pojechali moim samochodem, na wypadek gdybym musiał zabrać do ambasady jakieś jego rzeczy. Mogę być u ciebie za dziesięć minut.

– Spotkamy się przed wejściem – powiedział Jarnebring i odłożył słuchawkę. Wstał z krzesła, rozprostował kości, sięgnął po kaburę ze służbowym pistoletem i zapiął ją sobie nad biodrem. Świetnie, pomyślał i uśmiechnął się do siebie z zadowoleniem.

*

Bäckström obudził się mniej więcej o tej godzinie, o której powinien być w pracy. Czuł się lepiej. W sypialni śmierdziało potem i alkoholem, a kiedy przysunął dłoń do ust i sprawdził oddech, doszedł do wniosku, że sytuacja jest poważna. Muszę wziąć prysznic, pomyślał, chociaż tylko pederaści biorą prysznic częściej niż raz na tydzień. Potem mycie zębów, płukanie ust, tabletki na gardło i przynajmniej po jednej torebce do każdej kieszeni. W biurze czeka już na niego ten kaznodzieja od komisarza, z którym miał do czynienia poprzedniej nocy, a przecież on należy do tych, którzy się narażają na niepotrzebne ryzyko. Cholera, za dużo ode mnie wymagają, pomyślał, stojąc pod strumieniami ciepłej wody. Człowiek zaharowuje się nocami i co z tego ma? W tej samej chwili zadzwonił telefon. Kaznodzieja. Kwaśnym głosem zapytał, czy coś się stało.

– Nic specjalnego, po prostu pracowałem do piątej rano i zaspałem – odparł Bäckström obrażonym tonem. – Już jestem na nogach.

Co za głupek, pomyślał z zadowoleniem. Ten cymbał mnie nawet przepraszał.

Teraz musi jeszcze tylko znaleźć czyste majtki. Te, które miał na sobie wczoraj, nie pachniały zbyt przyjemnie. Zaczął grzebać w stosie brudnej bielizny i w końcu znalazł takie, które nie wydzielały zapachu sklepu z serem. Jakoś to będzie, pomyślał zadowolony. Przecież jest prawdziwym zawodowcem.

*

Jarnebring wprawdzie wyglądał jak przestępca, mówił jak przestępca i zachowywał się jak przestępca, ale jako policjant był bez zarzutu. Szybki, sprytny, skuteczny, obdarzony instynktem drapieżnika, dzięki któremu potrafi wyczuć ludzkie słabości. Z Hultmanem tworzyli zgraną parę. Jarnebring był wysoki i potężnie zbudowany, chodził w zimowej kurtce sięgającej poniżej pasa, zasłaniającej kaburę z pistoletem. Nosił niebieskie dżinsy i buty na gumowych podeszwach. Dobrze trzymały się podłoża, co było wielką zaletą, kiedy kogoś gonił. Hultman był drobny i chudy, wyglądał na mniej niż sześćdziesiąt cztery lata, nosił szary garnitur z kamizelką i niebieskie palto, w sam raz na listopadowe chłody.

Kiedy stali i przyglądali się miejscu, gdzie spadł Krassner, na chodniku zatrzymała się starsza kobieta.

– Czy panowie są z policji? – spytała.

Jarnebring zauważył z pewnym rozbawieniem, że pytanie skierowała do Hultmana.

– Tak – odparł Hultman z uśmiechem przypominającym uśmiech kompetentnego przedsiębiorcy pogrzebowego. – Prowadzimy dochodzenie w sprawie śmiertelnego wypadku. Ale nie musi się pani tym niepokoić.

Starsza pani ze smutkiem pokiwała głową.

– Słyszałam od sąsiada, że to jeden z tych biednych studentów wyskoczył przez okno. Takie to wszystko smutne. Młodzi ludzie.

Teraz także Jarnebring przytaknął, jak jego stary mentor. Kobieta potrząsnęła głową, uśmiechnęła się blado i poszła.

W sumie zabrało im to pięć godzin: od chwili gdy Hultman odebrał Jarnebringa sprzed komendy w Östermalm do chwili gdy odwiózł go z powrotem. W tym czasie sporo załatwili. Najpierw obejrzeli miejsce, gdzie zginął Krassner. Potem zajrzeli do jego pokoju i porozmawiali z dwójką studentów mieszkających w tym samym korytarzu. Niestety, żaden z nich nie znał ofiary zbyt dobrze. Krassner wynajmował pokój dopiero od miesiąca i nie miał ochoty spotykać się z innymi studentami. Poza tym był znacznie starszy od pozostałych mieszkańców piętra. Najbardziej rozmowny był student z Afryki Południowej. Bardzo wątpił, żeby Krassner rzeczywiście sam targnął się na swoje życie. Kiedy jednak Jarnebring zaczął go naciskać, nie potrafił tego w żaden sposób uzasadnić. Po prostu coś mu mówiło, że tak się nie stało.

Najwięcej czasu zajęło im przeszukanie pokoju Krassnera. W łazience, między szafką a ścianą, Jarnebring znalazł plastikową torbę z pięcioma papierosami z marihuany. Ale Bäckström i Wiijnbladh przeoczyli nie tylko to. Choć w gruncie rzeczy nie było to nic aż tak szczególnego. Mieli pewne wątpliwości, ale one dochodzą do głosu zawsze. Dość długo zbierali osobiste rzeczy Krassnera. Ułożyli je w dwie kupki. Pierwszą Hultman zabrał ze sobą do ambasady, skąd miały zostać wysłane rodzinie, do USA. Drugą, znacznie mniejszą, Jarnebring postanowił zatrzymać aż do chwili zakończenia dochodzenia. Na pierwszej kupce znalazły się głównie ubrania, natomiast na drugiej różne dokumenty. Jarnebring spisał protokół, podczas gdy Hultman rozkładał rzeczy na kupki i dyktował mu, co kładzie na każdej z nich. Jarnebring nie miał żadnych zastrzeżeń.

Potem pojechali odwiedzić świadka, Gustava Adolfa Nilssona. Mieszkał w pobliżu akademika przy Surbrunnsgatan. Obaj mieli z nim do czynienia już wcześniej, ale ponieważ Nilsson ich nie rozpoznał, nie przyznali się do tego. Nilsson, albo Vindeln, jak o sobie mówił, był przygnębiony, choć z drugiej strony odczuwał ulgę. Udało mu się załatwić miejsce dla psa na cmentarzu dla zwierząt, a kilku jego sąsiadów obiecało przyjść na pogrzeb.

– Na razie położyłem go na balkonie – powiedział i wskazał głową w tamtą stronę. – Takie psy nie lubią, jak jest za ciepło – dodał pouczającym tonem.

Resztę czasu zajęły im przejazdy. Najpierw pojechali do ambasady, gdzie zostawili rzeczy Krassnera niepotrzebne w dalszej fazie dochodzenia. Wprawdzie komenda w Östermalm była bliżej, ale ponieważ Jarnebring chętnie się zgodził, żeby pojechali do ambasady, zmienili plan. Dokładnie cztery godziny od chwili, gdy Hultman zabrał Jarnebringa sprzed budynku policji, Jarnebring znalazł się tam z powrotem.

Hultman zatrzymał samochód. Zgasił silnik i uśmiechnął się przyjaźnie do Jarnebringa.

– Szkocka czy bourbon? – spytał.

– A nie mógłbyś się postarać o większy wybór? – odpowiedział pytaniem na pytanie Jarnebring. – Moja dziewczyna nie przepada za whisky, a niedługo będą święta.

– Nie ma sprawy. Będzie większy wybór. Ale mam jeszcze inną sprawę – powiedział Hultman i uśmiechnął się po ojcowsku do Jarnebringa. – Masz na dziś wieczór jakieś konkretne plany?

– Nie – Jarnebring potrząsnął głową.

– A nie masz przypadkiem garnituru, białej koszuli i krawata?

– Mam. – Jarnebring potwierdził skinieniem. Już wiedział, o co chodzi.

– W takim razie chciałbym cię spytać, czy sprawisz mi tę przyjemność i dasz się zaprosić na dobrą kolację.

– Jasne – odparł Jarnebring. – Czy mam zabrać dwie świeżutkie dziewczyny? Wprawdzie moja dostała przeniesienie, ale ma kilka koleżanek, które też nie wypadły sroce spod ogona.

– Wspomnienia... – Hultman skinął głową, jakby do siebie. – Najpierw powspominamy dawne czasy, potem mi opowiesz, co się wydarzyło od dnia, kiedy przeszedłem na emeryturę, a w międyczasie zjemy dobrą kolację. A co zrobisz później, to już nie moja sprawa. Tylko uważaj na siebie.

*

Johansson spędził w biurze cały dzień. Opracowywał raport w sprawie zwłok, których nie znalazła ekipa dochodzeniowa. Skończył dopiero koło siódmej, choć tylko w sensie mentalnym, bo z werbalizacją postanowił poczekać do następnego ranka. Potem pojechał taksówką do domu, zrobił sobie szybko coś do zjedzenia, a resztę wieczoru spędził przed telewizorem. O północy spał już głębokim snem, leżąc na prawym boku, z prawą ręką wsuniętą pod poduszkę.

*

Hultman dotrzymał słowa. Zaczęli jeść o wpół do ósmej i pili aż do północy, kiedy Hultman spojrzał na zegarek i wyjął złotą kartę kredytową. Pożegnali się na ulicy przed restauracją, zapewniając się o wzajemnym szacunku i o tym że wkrótce znowu się spotkają. Potem Hultman pojechał do domu, a Jarnebring ruszył przed siebie spacerowym

krokiem.

*

Stridh obudził się na tyle wcześnie, że zdążył jeszcze usłyszeć poranne wiadomości w Radiu Ekot. Zjadł potrawkę z siekanego mięsa, kartofli, jajek i buraków i popił to dwoma puszkami pilznera. Potem znowu położył się na kanapie i zaczął czytać trzeci tom. Nareszcie, pomyślał, i ułożył się wygodniej. Wreszcie poczyta sobie o politycznych grach, jakie toczyły się na początku XVIII wieku w Holandii i poprzedziły bitwę pod Blenheim.

*

Dla Wiijnbladha był to dzień cierpienia, podobnie jak wiele innych dni. Najwięcej czasu zajęło mu zastanawianie się nad tym, jak pozbawić żonę życia. Ale żaden z rozważanych sposobów nie był wystarczająco okrutny ani wystarczająco bezpieczny, więc rozważania te przyniosły mu jedynie nieznaczną ulgę. Przecież nie mógł przewidzieć, czy dochodzenie będzie prowadził Bäckström i jego koledzy. Kiedy w końcu się obrobił i pojechał do domu, na lusterku znalazł kartkę od żony. Napisała, że pojechała do Sollentuny odwiedzić siostrę. Ciekawe, o czym będą rozmawiać, pomyślał, i na samą myśl o tym przeszły go ciarki.

Bäckström miał za sobą udany dzień. Na początku nie zapowiadał się najlepiej, bo naczelnik wcisnął mu sprawę o pobicie żony. Jakie pobicie żony, pomyślał. Wiedział z własnego doświadczenia, że wszystkie baby lubią od czasu do czasu dostać wycisk, a niektóre uwielbiają dodawać trochę pikanterii swojemu małżeństwu i dlatego od czasu do czasu pędzą na policję, żeby się wyżalić. Powinny za to dostawać porządne lanie, pomyślał, pędząc służbowym samochodem do domu ofiary. Co ciekawe, pobita kobieta mieszkała przy Karlavägen. Czyniło to sprawę na tyle ciekawą, że postanowił przeprowadzić przesłuchanie w jej mieszkaniu.

Niezłe gniazdko, pomyślał, rozsiadając się na kanapie. Widać, że facet śpi na pieniądzach. Najprawdopodobniej panienka próbowała go naciągnąć na jeszcze więcej, a on po prostu miał jej dosyć. Niczego sobie babeczka, pomyślał. Wprawdzie po czterdziestce, ale za to ma duże balony i na pewno potrafi zrobić właściwy użytek ze swojej myszki, jeśli pomoże jej prawdziwy fachowiec.

– No więc, pani Östergren – zaczął łagodnie. – Czy zechce pani być tak miła i opowiedzieć, co się stało? Proszę się nie spieszyć i zacząć od początku, nawet jeśli to dla pani trudne.

Pani Östergren skinęła głową i pociągnęła nosem. Niech to diabli wezmą, zaraz mi stanie na jej widok, pomyślał Bäckström, odchylając głowę lekko w bok.

– Jakoś się to wszystko ułoży – powtórzył pocieszającym tonem. – Osobiście o to zadbam. Już wkrótce ujrzymy światełko w tunelu – dodał. Ale dopiero jak odwiedzę twoją szparkę, dokończył w myślach.

Trzy godziny później siedział na komendzie i spisywał protokół z przesłuchania. Jeśli pan dyrektor nie pójdzie za to za kratki, to nie nazywam się Bäckström. Dał jego żonie swój służbowy i domowy numer telefonu, więc pan mężuś nie musi już sobie tym zaprzątać głowy. Żeby tylko dała się złapać. Już ja jej dam popalić, pomyślał z zadowoleniem i wykręcił z maszyny ostatnią kartkę. Czas na piwko albo nawet dwa, pomyślał, spoglądając na zegarek. Zanim wyszedł, zrobił jeszcze długopisem ostatnie poprawki.

*

Oredsson cały dzień spędził w towarzystwie kilkunastu najbliższych kumpli. Wszyscy – w tym trzy policjantki – byli funkcjonariuszami policji porządkowej. No trudno, niech będą kobiety. Jeden z nich wynajął od krewnych, pary staruszków, opuszczoną zagrodę. Najpierw ćwiczyli włamywanie się i branie zakładnika (oczywiście z użyciem ślepych nabojów), a potem rozpalili grilla i wypili kilka butelek. Rozmawiali o różnych rzeczach.

– Musimy być przygotowani, zanim dojdzie co do czego – wyjaśnił Mikkelson, który służył w jednostkach prewencji i wiedział, o czym mówi. – Bo jeśli naprawdę coś się zdarzy, nie będzie czasu, żeby pieprzyć trzy po trzy.

Niech żyje biały człowiek, pomyślał Oredsson. Wieczorem mają się znowu spotkać, wyjść na miasto i przypomnieć o swoim istnieniu.

*

Bezpieczniejsze miejsce chyba nie istnieje, pomyślał z zadowoleniem Jarnebring i rozejrzał się po barze. Wstąpił do lokalu przy Kungsgatan. Najczęściej zaglądali tam policjanci, strażacy, ochroniarze i wielu im podobnych, a do tego przynajmniej dwie kompanie pielęgniarek. Od razu zabrał się do dzieła. Wypatrzył dwie policjantki z konnych patroli. Przynajmniej jedna sprawiała wrażenie, jakby chciała zająć miejsce jego dziewczyny.

– Jaki elegancki – powiedziała z uznaniem. – Nigdy wcześniej nie widziałam cię w garniturze. Muszę przyznać, że ci w nim do twarzy.

– Jestem na służbie – odparł Jarnebring i wykonał przepraszający gest. – Pracuję teraz na komendzie w Östermalm i dostałem zaproszenie do ambasady USA, na kolację. Nie zapomnijcie o tym, dziewczyny, jak będziecie galopować po Djurgården. I sprawujcie się dobrze – zakończył z miną, która upodobniła jego twarz do paszczy wilka.

– A jak nie będziemy?

Ależ fajna babka, pomyślał Jarnebring. Wieczór dopiero się zaczął, a ja już jestem z powrotem w domu.

Jego twarz przybrała jeszcze groźniejszy wygląd. Pochylił się do przodu i szepnął jej coś do ucha. Dziewczyna zachichotała, a jej koleżanka spojrzała na nią uważnie. No to mamy potencjalną szparkę do zatkania, pomyślał Jarnebring.

*

Kiedy Bäckström wszedł do środka, był już w znakomitym humorze. W drodze do knajpy obmyślał pierwszy męski wieczór w „swoim” nowym mieszkaniu przy Karlavägen, dla kolegów z wydziału. Zesrają się z zazdrości, dziady, pomyślał, mijając szatnię. Kurtkę zostawił w biurze przy Kungsholmsgatan. Po co za to płacić, pomyślał, zerkając na szatniarkę. Pieprzone chciwe babsko.

W kieszeniach miał tylko płótno, więc natychmiast zaczął węszyć za ofiarą, żeby ją naciągnąć. Niestety wynik poszukiwań był kiepski. Za to z parkietu dochodziły głośne dźwięki, a z baru dolatywał przyjemny zapach. Na kontuarze stało mnóstwo szklanek i butelek. Zostawili je i poszli tańczyć. Bäckström przysunął się dyskretnie do jakiegoś wielkiego typa w garniturze. Stał do niego tyłem i gadał z dwiema blondynkami. Próbował sobie przypomnieć, czy gdzieś ich już nie spotkał. To chyba laski z ochrony, pomyślał. Pewnie mogłyby być wnuczkami tego dziadka, który szpanuje tu swoim garniturem. Snując takie rozważania, sięgnął po prawie półlitrową szklankę wysokoprocentowego pilznera. Przyciągnął ją dyskretnie do siebie i odwrócił się do nieznajomego plecami. Stara sztuczka, zawsze mu się udawała. Westchnął cicho z rozkoszy i podniósł szklankę do ust, żeby wypić piwo, na które uczciwie zasłużył. W tej samej chwili rozpętało się piekło.

Oto bowiem wielkolud w garniturze wysunął w jego stronę dłoń wielką jak bochen chleba i złapał szklankę.

– Uważaj, co robisz, bydlaku, jestem policjantem – zagroził mu Bäckström i w tej samej chwili zauważył, że mówi do Jarnebringa.

Czy ten palant zaczął chodzić w przebraniu?, pomyślał. Bardzo dobrze wiedział, kim jest Jarnebring, wiedzieli o tym wszyscy policjanci. Zaledwie miesiąc temu ten walnięty psychopata złamał nogę starszemu koledze z Östermalm, żeby zająć jego stanowisko. Ciekawe, ilu innych załatwił, zastanawiał się Bäckström, i nagle poczuł się tak, jakby w okolicach serca miał wielką dziurę.

Jarnebring popijał małymi łykami odzyskane piwo, a na jego twarzy malował się złowieszczy uśmiech. Wskazał na wiszące za rzędami flaszek lustro.

– Widzisz to lustro? Obserwowałem cię od chwili, kiedy tu wszedłeś.

Bäckström miał już na końcu języka ciętą ripostę, ale z nieznanego sobie powodu odpuścił i tylko skinął głową.

– Uważam, że powinieneś już iść do domu – mówił dalej Jarnebring. – Wyglądasz na przepracowanego.

Spojrzał na barmana, a ten na Bäckströma.

– Idź do domu i wyśpij się – powiedział barman. – Na pewno nikt nie będzie tu po tobie płakał. To tak żebyś wiedział.

Bäckström wzruszył ramionami, odwrócił się na pięcie i wyszedł. Początkowo zamierzał wykonać jakiś manewr obronny, ale stojący w drzwiach małpiszon wyraźnie mu się przyglądał. Uśmiechnął się do Bäckströma szeroko, z przesadnym ukłonem otworzył drzwi i szerokim gestem wskazał wyjście.

– Dzięki, że poświęciłeś nam trochę czasu – zdążył jeszcze powiedzieć Jarnebring.

Jeszcze was, gnojki, załatwię, pomyślał Bäckström.

*

Oredsson i jego koledzy siedzieli zaledwie kilka metrów od kontuaru i wszystko widzieli. Ciekawe, czy on myśli tak jak my, pomyślał Oredsson. Wszystko, co o nim słyszałem, zdaje się to potwierdzać, a przecież pracujemy w tym samym miejscu. I nagle poczuł lekkie podniecenie.

*

Kiedy Bäckström wyszedł na Kungsgatan, padał śnieg. Wielkie białe płatki spadały na ziemię, przywodząc na myśl czarną nieskończoność, a wraz z nią wszystko, co nieznane. Nagle uśmiechnął się szyderczo. Kutas. Barany, wszystkich was pozabijam.

– Wszystkich was pozabijam, skurwiele! – wrzasnął w stronę pustej ulicy i przejeżdżającej taksówki. Pierdoleni ludzie, pierdolone społeczeństwo, pierdolone życie, pomyślał.

Niedziela, 24 listopada

Johansson przez całą niedzielę pisał raport w sprawie zwłok, których nie zauważyła ekipa dochodzeniowa. Ważył każde słowo, a kiedy skończył, dochodziła siódma wieczorem. Dopiero wtedy mógł wrócić do domu. Przyrządził sobie na szybko coś do jedzenia, przeczytał angielską książkę o międzynarodowym handlu narkotykami, a o północy zapadł w głęboki sen, jak od dawna miał w zwyczaju.

*

Zaczynasz się starzeć, pomyślał ponuro Jarnebring, przeglądając teczkę ze sprawą Krassnera. Poprzedniej nocy wszystko szło jak z płatka. Nie musieli nawet ze sobą tańczyć, tylko siedli przy stoliku w spokojniejszym zakątku lokalu. Jej koleżanka szybko się pożegnała i wyszła ze znanym podrywaczem, policjantem z Södermalm. Potem odprowadził ją do domu. Całą drogę szli piechotą, chociaż mieszkała aż w Gärdet, a kiedy w końcu znaleźli się pod jej domem, musiał się na coś zdecydować.

Uśmiechnęła się do niego, ale jej oczy wyrażały coś konkretniejszego.

– No więc? – spytała z uśmiechem. – Co teraz zrobimy? Wpadniesz do mnie na filiżankę herbaty? A może wolisz wrócić do domu? Może potrzebujesz więcej czasu do namysłu?

Chciał się wykręcić, powiedzieć, że rano musi iść do pracy. W końcu potrząsnął głową.

– Wracam do domu – odparł. – Może mam w głowie wielką dziurę, ale biorąc pod uwagę... wiesz przecież... lepiej będzie, jeśli jednak pójdę do domu.

Z trudem ukryła zdumienie. Potem wzruszyła ramionami, uśmiechnęła się do niego, pochyliła się i pocałowała go w usta.

– Sam jesteś sobie winien – powiedziała i znikła za drzwiami.

Jesteś tchórzem, pomyślał, idąc ulicą. Albo zaczynasz się starzeć. Ale ta druga myśl była tak nieprzyjemna, że natychmiast ją odrzucił.

A teraz siedzi przy biurku, gdzie siedzieć nie powinien. Jako komisarz policji nie ma nawet prawa naliczać sobie nadgodzin. Zaczynam przypominać Johanssona, pomyślał, przeglądając dokumenty. Są trzy możliwości: zabójstwo, samobójstwo i nieszczęśliwy wypadek.

Trzecią ewentualność uznał za najmniej prawdopodobną. Krassner miał sto siedemdziesiąt pięć centymetrów wzrostu. Okno znajdowało się stosunkowo wysoko nad podłogą, a jego dolna krawędź sięgała mu dobrze powyżej pasa. Poza tym było zabezpieczone zasuwką, więc można je było tylko uchylić. Ktoś wyrwał ją siłą. Na framudze zostały wyraźne ślady. Otworki po śrubach pachniały nawet świeżym drewnem. Załóżmy, że nagle zapragnął odetchnąć świeżym powietrzem: wyrwał zasuwkę i wychylił się, żeby wziąć głęboki oddech. Ale i wtedy nie mógłby wypaść. Zapomnij o tym, pomyślał Jarnebring i skreślił wariant numer trzy.

Pozostało zabójstwo albo samobójstwo. Co przemawia za zbrodnią? Nic. Brak śladów włamania, brak śladów walki, brak motywu, brak narzędzia zbrodni. Nie mogli go zamordować. Kim jest zabójca, który wchodzi do studenckiego pokoju i bezszelestnie, nie pozostawiając żadnych śladów, zabija tego, kto w tym pokoju mieszka? Osiem niewielkich pokojów w tym samym korytarzu, a przecież zabójca nie mógł przewidzieć, że zastanie ofiarę zupełnie samą. A więc i pierwszą ewentualność, to znaczy zabójstwo, można wykluczyć, pomyślał bez żalu. Cóż, choroba zawodowa.

Pozostaje więc samobójstwo. Co przemawia za tą wersją? Wszystko, o czym wiemy, pomyślał Jarnebring, a to, że nie wiemy zbyt wiele o samym Krassnerze, nie jest naszą winą. To tylko chwilowa niewiedza. Hultman postara się szybko zapełnić tę lukę. Nie miał co do tego żadnych wątpliwości. Krassner jest w pokoju sam, czymś przygnębiony. Może to jakiś nagły bolesny impuls... Pisze list pożegnalny – bo chyba tak to należy rozumieć – potem wyrywa zasuwkę w oknie, bierze głęboki oddech i skacze. Wprawdzie istnieją inne sposoby, żeby ze sobą skończyć, zwłaszcza jeśli się pomyśli o tych, co później będą musieli to wszystko posprzątać, ale Krassner o tym nie myślał. W każdym razie nie wtedy. Nie znaleziono żadnych tabletek, którymi mógłby się ewentualnie naszprycować, noża ani innego ostrego narzędzia, które by się nadawało do podcięcia żył albo poderżnięcia gardła. Nie miał nawet do czego przymocować sznura, żeby się powiesić. Broń palna też nie wchodzi w rachubę.

A więc samobójstwo, pomyślał Jarnebring i skinął głową. Musi jeszcze tylko wyjaśnić trzy sprawy. Po pierwsze dowiedzieć się więcej o Krassnerze. Kim był i co tu właściwie robił? Zajmą się tym Hultman i ambasada, a ja połknę służbowy pistolet, jeśli znajdą coś, co obali moją tezę.

Druga rzecz to zeznania Vindelna w sprawie tajemniczego buta ofiary, który spadł dobrą chwilę po Krassnerze i niestety zabił najlepszego przyjaciela, jakiego Vindeln miał w całym swoim życiu. Zwykły stary pies, pomyślał Jarnebring. Jeśli się okaże, że takie rzeczy są karalne, i tak nie uda się znaleźć nikogo, komu by się dało postawić zarzuty.

Kiedy przesłuchiwali Vindelna, najwięcej czasu poświęcili na wypytywanie go o to, ile czasu upłynęło od chwili, gdy ofiara spadła na ziemię, do chwili, gdy spadł but. Upłynęła mniej niż jedna minuta, może mniej niż pół minuty, ale na pewno nie kilka sekund. Tego Vindeln był najzupełniej pewien.

– Najpierw tylko stałem i się gapiłem. Byłem oczywiście w szoku. Trwało to kilka sekund i to, że te sekundy trwały dla mnie tak długo, nie powinno nikogo dziwić.

Vindeln chrząknął, westchnął i mówił dalej:

– Tak. No więc stałem tam i patrzyłem na tego, co wypadł z okna, i nie był to ładny widok, mogę panów policjantów zapewnić. Wcześniej widziałem coś takiego tylko raz, i to przed wielu laty. Jeden mój kumpel z roboty zleciał z przęsła mostu i wpadł do ładowni barki. Stała zacumowana pod nami, na rzece. Było to pod Älvakarleby. Robiliśmy jakieś zlecenie, prace remontowo-konserwacyjne. – Vindeln znowu westchnął i skinął głową.

– Dziesięć sekund. Powiedzmy dziesięć sekund. I wtedy Kalle dostał butem w głowę. – Pociągnął nosem, a oczy zaszły mu mgłą.

Pożegnali się z Vindelnem i ruszyli do ambasady. Rozmawiali o tajemniczym bucie. Hultman miał swoją teorię i nie była wcale taka głupia.

– Pamiętasz tego wariata, co wyskoczył z awionetki i wylądował w ogródku w Hässelby? – spytał.

Jarnebring skinął głową i uśmiechnął się blado.

– Masz na myśli tego faceta, co wylądował w stroju Adama?

– Przypomniałem sobie, że miał na nodze skarpetkę, taką długą, aż do kolan, z podwiązką. Wydaje mi się, że był jakimś dyrektorem.

Jarnebring znów skinął głową. Zgadza się. On też zapamiętał ten szczegół.

– Kiedy spadał na ziemię, pęd powietrza zdarł z niego całe ubranie. Tu facet spadał z pięćdziesięciu metrów. To chyba wystarczy, żeby stracić but.

– Ja też tak uważam – powiedział Jarnebring i skinął głową. – Ale jak wyjaśnisz to, że minęło tyle czasu? Widziałem jego buty tylko na zdjęciu. Porządne, wielkie trapery. Powinny spadać w tym samym tempie co ciało. Chyba że po drodze but uderzył w... – Jarnebring przerwał i zaczął się nad czymś zastanawiać. Hultman szybko się domyślił, o co mu chodzi.

– Na przykład o parapet albo o coś, co wystawało po drodze – zakończył jego myśl.

– To całkiem możliwe – zgodził się inspektor.

– Moim zdaniem nawet bardzo prawdopodobne.

Musieli wyjaśnić jeszcze trzecią wątpliwość. Zdarzenie widziały cztery osoby. Po pierwsze Vindeln, po drugie trzy inne, które zgłosiły się na komendę. Cała czwórka była zgodna co do tego, kiedy to się stało. Na pewno się nie mylili. Krassner zaczął spadać mniej więcej cztery minuty przed ósmą i już dwie sekundy później leżał na ziemi. Ciekawe, co by było, gdyby spadał ze stu metrów, pomyślał Jarnebring. Świadkowie mieliby na co patrzeć.

Był jeszcze piąty świadek, student z Afryki Południowej. Mieszkał na tym samym piętrze co Krassner. Przywitał się z nim około wpół do siódmej wieczorem. Nie rozmawiali ze sobą, tylko się przywitali. Krassner wszedł do windy, a student poszedł do swojego pokoju i zamknął drzwi. Mniej więcej pół godziny później świadek opuścił pokój i zszedł na dół. O siódmej na stołówce w sąsiednim budynku miał się spotkać z dziewczyną i spieszył się, bo był już prawie spóźniony.

– Niestety często się spóźniam, nawet jak mam się spotkać z kimś, kogo lubię – dodał z przepraszającym uśmiechem.

Kiedy wyszedł na ulicę, prawie wpadł na Krassnera. Wracał właśnie do akademika. Pamięta, że był ubrany tak samo jak wcześniej. Przywitał się z nim, potrząsnął głową i powiedział coś po angielsku: A bad memory keeps your legs in good shape. [2]

– Uśmiechnął się do mnie i nie wyglądał na kogoś, kto zamierza odebrać sobie życie – zakończył świadek. Ostatnie zdanie było podsumowaniem tego, co powiedział.

Uff, pomyślał Jarnebring. Wyszedł o wpół do siódmej, pół godziny później wraca biegiem, a godzinę później decyduje się wyskoczyć przez okno. Co tam się wydarzyło? – pomyślał, wyglądając przez okno. Przestał padać śnieg. Temperatura kilka stopni powyżej zera, chlapa i ślisko. Czy to był impuls? „Nie, dajmy sobie z tym spokój. Wystarczy już tych pilznerów w knajpie. Najwyższy czas wrócić do domu i wyskoczyć przez okno”. Poza tym Murzyn twierdzi, że Krassner był w dobrym humorze. Może powinienem zadzwonić do Lidmana? W końcu jest profesorem i napisał nawet jakąś rozprawę o tym, co się dzieje w głowie samobójcy tuż przed popełnieniem samobójstwa. Był kiedyś na jego wykładzie i mimo tematu odczytu musiał przyznać, że nigdy wcześniej nie miał do czynienia z tak wesołym wykładowcą. Lidman wprost tryskał humorem, a zdjęcia, które pokazywał, okazały się zbyt drastyczne nawet dla najtwardszych spośród słuchających go policjantów.

Odszukał w notesie numer Lidmana i zadzwonił do niego. Rozmawiali prawie pół godziny. Przez ostatnich pięć minut starał się mu tylko przerywać. Kiedy w końcu odłożył słuchawkę, był prawie tak samo mądry jak Lidman. To wcale nie takie skomplikowane, pomyślał z zadowoleniem. Dość klasyczne zachowanie, typowe dla kogoś, kto za chwilę odbierze sobie życie. Najbardziej gryzło go jednak to, że do tego samego wniosku doszedł Bäckström. Nie ma znaczenia, że on, Jarnebring, przeprowadził przedtem skrupulatne śledztwo. Jak, do cholery, ktoś taki może być policjantem, pomyślał. Nieważne. Najwyższy czas pojechać do domu i zobaczyć się z kobitką. Może po drodze zajedzie do Åhlensa, kupi pół kilo raków i jakieś słodycze. Przydadzą się przed grą wstępną.

Jarnebring wyglądał jak przestępca, mówił jak przestępca i zbyt często zachowywał się jak przestępca, ale jako policjantowi nie można mu było nic zarzucić. Był szybki, sprytny, skuteczny i wyczuwał ludzkie słabości. Kiedy wychodził z komendy przy Tulegatan, była niedziela, 24 listopada, a on tryskał humorem. Samobójstwo, pomyślał. Tuż przed Bożym Narodzeniem dostanie od swojego starego kumpla Hultmana skrzyneczkę z dużym wyborem alkoholi. Zasłużył na to.

Poniedziałek, 25 listopada

Kiedy o ósmej sekretarka Johanssona zjawiła się w Komendzie Głównej Policji, jej szef siedział przy swoim biurku już od godziny. Był w wyśmienitym humorze.

– Mam tu raport – powiedział, podając jej plastikową koszulkę z dokumentem. – Trzy sprawy: masz go przeczytać, doprowadzić do takiego stanu, żeby był zrozumiały, i wydrukować. Jakieś pytania?

Sekretarka wzięła dokument, uśmiechnęła się blado i potrząsnęła głową.

– A ja pójdę się wykąpać – zakończył Johansson z zadowoleniem.

Johansson niechętnie trenował biegi. Nie chodziło mu o wysiłek fizyczny, tylko o to, że gdy biega, nie potrafi myśleć. Dla niego była to zwykła strata czasu. Świetnie mu się myślało, kiedy spacerował, nawet szybkim krokiem. Ale najlepiej myślało mu się podczas pływania. W budynku policji przy Kungsholmen problem rozwiązano w bardzo praktyczny sposób: zbudowano tam po prostu wielki basen.

Johansson był świetnym pływakiem. Pływać nauczył się dość wcześnie, w bardzo prosty i mało romantyczny sposób. Tamtego lata, gdy miał pięć lat, jego starszy brat, który miał wtedy lat piętnaście, zabrał go na pomost nad rzeką, na którym płukało się pranie, wrzucił do wody i stojąc na pomoście, udzielał niezbędnych instrukcji:

– Nie machaj tak strasznie rękami, spróbuj pływać jak Tarzan.

Ich pies nazywał się Tarzan i był znakomitym pływakiem, lepszym nawet niż Johnny Weissmüller. Zanim tydzień dobiegł końca, Lars Martin pływał równie dobrze jak jego pies.

– Masz talent, niech cię licho – podsumował brat. – Teraz musisz się nauczyć pływać jak ludzie.

Po godzinie w basenie, kilku minutach pod prysznicem i dwudziestu w saunie świeży i zaróżowiony Lars Martin wrócił do biura. Humor poprawił mu się jeszcze bardziej, kiedy zobaczył, że sekretarka już zrobiła to, o co prosił.

– Już to kiedyś mówiłem, ale powtórzę jeszcze raz – powiedział. – Wiesz, co mam na myśli. Czy mogę cię w rewanżu zaprosić na lunch?

Pewnie znowu się z kimś spotyka, pomyślała. Uśmiechnęła się i skinęła głową.

Lunch był wspaniały. Bo czyż mógł być inny? W taki dzień jak ten? Johansson zamówił pieczoną wieprzowinę z plackami kartoflanymi i borówkami, a gdy poprosił o wielką szklankę zimnego mleka, sekretarka popatrzyła na niego prawie z matczyną miłością. Dyskretnie, to oczywiste, ale jednak. Sama jak zwykle wzięła warzywa i gotowaną rybę.

– Musi być mleko – wyjaśniał Johansson. – Ale koniecznie zimne. Oglądałem niedawno w telewizji jakiegoś głupka, który twierdził, że mleko zabija witaminy w borówkach, ale chyba mu się wszystko pomieszało.

– Zdecydowałam się – odparła sekretarka. – Przejdę z panem do działu kadr.

– Bardzo dobrze – powiedział Johansson i wychylił szklankę do dna. – Dostałem kopa w górę, ale dopilnuję, żeby i tobie nie stała się krzywda.

No tak, a przy okazji wykopali mnie z prawdziwej roboty policyjnej, pomyślał. Ale głośno tego nie powiedział. Toast wznieśli mlekiem i wodą mineralną.

– A teraz napijemy się kawy – powiedział z północnym akcentem. Pochylił się w jej stronę i spojrzał na nią z udawaną powagą. – Gotowanej.

Po południu złożył mu wizytę szef działu kadr. Miał go zastąpić za niecały miesiąc. Była to wizyta nieformalna. Właściwie nie miał do powiedzenia nic konkretnego, nie chciałby sprawiać kłopotu, ale chętnie napiłby się kawy.

– A może do kawy chcesz ciastko? – spytał uprzejmie Johansson, ale naczelnik pokręcił głową. Jest zmęczony, ma zszargane nerwy, ale jest miły, pomyślał Johansson.

– Potrzebuję twojej rady – powiedział naczelnik. – Pracujesz w Sztokholmie od wielu lat. Znasz jednego z naszych... Koskinena?

Kosken – Kiełbasa, pomyślał Johansson i skinął głową.

– Zapił się na śmierć? – spytał ostrożnie.

– Żeby tylko – westchnął ciężko naczelnik. – Mianowali go szefem komendy, a do nas dotarło sześć listów protestacyjnych, w tym jeden anonimowy. Podpisała się pod nim jakaś grupa: Nadal Działająca Sztokholmska Policja Porządkowa. W sumie dwadzieścia dwie strony. Wyczerpująco opisali grzeszki, jakich Koskinen się dopuścił, kiedy był oficerem dyżurnym w Norrmalm. Jeśli to wszystko prawda, mamy do czynienia z czymś strasznym.

– To na pewno prawda – stwierdził Johansson.

– Z drugiej strony związki zawodowe z Norrmalm mocno go popierają, a przełożeni chwalą go tak, że odkąd pracuję w kadrach, nic takiego nie słyszałem.

– To oczywiste – powiedział Johansson. – Czy mogliby się go pozbyć inaczej?

Dlatego nazywają to kopem w górę, pomyślał, ale nie powiedział tego głośno.

– Masz dla mnie jakąś radę? – spytał naczelnik, patrząc na Johanssona prawie błagalnie.

– Nie – odparł Johansson. – Na to nie ma rady.

Czy można być aż tak naiwnym?, zastanawiał się, przebierając w sklepie NK w męskich koszulach. Przed podróżą musiał uzupełnić garderobę. Poza tym jeden znajomy, odpowiadający za bezpieczeństwo w trzech największych bankach komercyjnych, zaprosił go wieczorem na kolację. Ale tak naprawdę pochłaniały go inne sprawy. Problem z Koskinenem zostanie rozwiązany zgodnie z odwiecznymi zasadami policyjno-darwinistycznymi. Albo zapije się na śmierć, albo palnie sobie w łeb, albo zejdzie na psy i po prostu nie będzie mógł dalej pracować. Mniej prawdopodobne wydaje się to, że go od razu wywalą. Zawsze się znajdzie dobry kolega, który mu poda pomocną dłoń, jeśli wpadnie w tarapaty. Chyba że sprawa będzie naprawdę poważna. Ale co tu się może wydarzyć?, zastanawiał się Johansson, porównując ciemnogranatową koszulę z inną, trochę jaśniejszą.

– Wezmę obie – powiedział do ekspedientki.Uprzejmie skinęła głową.

Wieczorem miał zjeść kolację ze znajomym. Kiedyś był policjantem, a teraz odpowiada za bezpieczeństwo wielkich banków. Wkrótce awansuje i zostanie członkiem zarządu całego koncernu, więc potrzebuje kogoś, kto go zastąpi na obecnym stanowisku.

– Mam dla ciebie propozycję, Lars – powiedział uprzejmym tonem, trzymając w dłoni kieliszek wina. – Z tych, których się nie odrzuca.

Ale Johansson odmówił.

– Jestem policjantem – powiedział. – Zostałem nim, bo marzyłem, żeby aresztować pijaków w knajpach. Wprawdzie teraz zajmuję się czym innym, ale wiem, że to tylko na jakiś czas.

– Zastanów się jeszcze – powiedział znajomy. Wyglądał na zdumionego.

*

Jarnebring miał tego popołudnia mnóstwo spraw na głowie. Najpierw zwyczajowa odprawa ze współpracownikami z wydziału kryminalnego. Omówili bieżące sprawy. Potem miał powalczyć z włamaniami do samochodów, bo ich liczba w ostatnim czasie znacznie wzrosła. Zamówił coś w rodzaju budki, w której mogliby się ukryć jego wywiadowcy, żeby nie marznąć na mrozie, bo źle to wpływało na ich chęć zbierania informacji. Całe wyposażenie pożyczył z wydziału narkotykowego: kamery, mocno powiększające lornetki i lepszy sprzęt łącznościowy. Może w końcu dobierze się tym łobuzom do skóry.

Zjadł w domu szybki lunch, wyłączył telefon i zapalił nad drzwiami czerwoną lampkę. Teraz będzie mógł się zająć dochodzeniem w sprawie śmierci Krassnera. Samobójstwo, pomyślał z przekonaniem, po czym zadzwonił do zakładu medycyny sądowej w Solnie, żeby się dowiedzieć, jak poszło. Znakomicie, usłyszał od lekarza dyżurnego. Już z samego rana przeprowadził sekcję.

Na ciele zmarłego nie znaleziono żadnych śladów oprócz tych, które mogły powstać jedynie w sposób naturalny.

– W sposób naturalny? – spytał Jarnebring.

– Tak naturalna sposoba jak wtedy, gdy ktoś spada z pięćdziesiąt metrów prosto na ulica – odparł lekarz i roześmiał się.

Pochodził z Jugosławii. Wszyscy nazywali go Zblazowany. Znany był z tego, że uwielbiał żarty, pod warunkiem że nikt nie żartuje z niego.

– Głowa zmiaszczony, a oprócz tego trzydzieści inne obrażenia. My, ludzie, nie umimy latać.

To prawda, pomyślał Johansson i westchnął cicho.

– Co zrobić z jego ubranie? – spytał lekarz. – Mam tu ciągla jego buty i ubrania.

Pieprzone, leniwe barany, pomyślał Johansson. Tymi epitetami obdarzył policjantów z laboratorium kryminalistycznego.

– A ci z laboratorium nie zabrali tego, kiedy pobierali odciski palców? – spytał lekarza.

– Zapomnieli ubranie. Spieszyli sie.

– No to wyślę samochód – powiedział Jarnebring i zaczął powoli wyciągać kabel z gniazdka.

– Wspaniale. Wyśle zaraz wynika wstępny oględzina. Samobójstwo. My, ludzie, nie umimy latać.

– Dzięki – powiedział Jarnebring i odłożył słuchawkę.

*

Jarnebring kazał Oredssonowi i Stridhowi przywieźć ubrania i buty Krassnera. Później mieli wszystko zawieźć szefowi wydziału kryminalnego. Stridh został w samochodzie, wszystkim zajął się Oredsson. Jego sprawa, sam to zaproponował, pomyślał Stridh, obserwując wejście do zakładu medycyny sądowej. Będziemy tak łazić chyba cały dzień, pomyślał ponuro. Kiedy wrócili do komendy, Oredsson pojechał windą na górę, żeby przekazać Jarnebringowi dwie torby. Sam to zaproponował, powtórzył z ponurą miną Stridh. Siedział w samochodzie, zatopiony w myślach.

*

Gdzie ja go widziałem?, zastanawiał się Jarnebring. Patrzył na mocno zbudowanego młodego policjanta stojącego w drzwiach jego gabinetu. Rozmawiał właśnie przez telefon, więc dał mu tylko znak, żeby usiadł.

– Zadzwonię do ciebie później – rzucił i odłożył słuchawkę. – Słucham – powiedział, patrząc na gościa.

– Kazał nam pan przywieźć te ubrania z zakładu medycyny sądowej. Należały do tego samobójcy, co w piątek wyskoczył z akademika.

– Połóż wszystko na krześle – powiedział Jarnebring i zaczął wykręcać numer osoby, z którą wcześniej rozmawiał.

– Myślałem o tych butach – powiedział Oredsson. W rękach trzymał mniejszą torbę.

– Tak? – odparł Jarnebring.

Przez przezroczystą, zapieczętowaną torbę widać było dwa wielkie buciory.

– Wydaje mi się, że to nie są zwykłe buty – powiedział z wahaniem Oredsson.

– Że nie są zwykłe? – powtórzył Jarnebring i odłożył słuchawkę na widełki. Pochylił się na krześle i spojrzał na młodego policjanta. – Co chcesz przez to powiedzieć?

– Niech pan zajrzy do tej gazety – odparł Oredsson i rozłożył przed nim grube czasopismo w kolorowej okładce. W tym momencie zadzwonił telefon.

– Połóż ją na krześle – odparł Jarnebring i podniósł słuchawkę. – Jarnebring – powiedział krótko i zdecydowanym gestem nakazał Oredssonowi wyjść z pokoju. Kogo oni dziś przyjmują, pomyślał poirytowany.

*

– Zastępca komendanta jest na mieście – odpowiedziała chłodnym tonem sekretarka Johanssona. – Miał do załatwienia kilka pilnych spraw. Nie, dzisiaj już nie wróci. Można go zastać jutro o ósmej. Tak, obiecuję, przekażę, że pan dzwonił.

Odłożyła słuchawkę i zanotowała na kartce: „Dzwonił komisarz Bo Jarnebring. Prosi, żeby pan do niego zaraz oddzwonił. Mówi, że to ważne. Zostawił numer”. Popatrzyła na zegarek i zapisała na kartce godzinę: 15.33. Jarnebring, pomyślała. Jak on został komisarzem?

*

Jarnebring miał lekko zaczerwienione policzki i uszy. Po prostu bardzo się zdziwił, choć niemal nigdy mu się to nie zdarzało. Zdarzało się, że wpadał w złość, fakt, ale coś takiego jak zdumienie zostawiał dzieciom i intelektualistom. Przed nim, na stole, leżała przezroczysta torba z rozerwaną plombą. W środku znajdował się ogromny lewy but. Obok torby stał prawy, a tuż przed nim leżał rozłożony ilustrowany magazyn, który w siedzibie policji właściwie nie powinien się znaleźć. I jeszcze klucz przypominający te, których używa się do zamykania skrytek bankowych, a także niewielki kawałek papieru z dwiema linijkami ręcznie napisanego tekstu. Jarnebring spojrzał na kartkę. Co to jest, do cholery?, pomyślał. Chyba ktoś sobie robi ze mnie jaja. A właściwie z nas, poprawił się.

Wtorek, 26 listopada

Johansson obudził się dość późno. Kiedy rozsunął firanki w oknie sypialni, pomyślał, że o tej godzinie zazwyczaj jest już w drodze do biura. Na błękitnym niebie świeciło blade poranne słońce, a termometr za oknem pokazywał dwa stopnie ciepła. Wspaniale, pomyślał, najwyższy czas zacząć żyć jak ludzie. Najpierw prysznic, potem śniadanie i poranna gazeta, a na koniec orzeźwiający spacer do pracy. Do tej pracy, w której można osiągnąć sukces, pod warunkiem że się należycie o siebie dba, tak jak on dba o siebie. Szef biura, pomyślał z zadowoleniem. A jak zacznę się rozpychać, dostanę kopa w górę i latem zostanę komendantem głównym policji.

Ustanowił nowy rekord na trasie od mieszkania przy Wollmar Yxkullsgatan do głównego wejścia do komendy głównej przy Pohlhemsgatan. To chyba przez to pływanie, pomyślał ze zdumieniem, gdy wchodząc do sekretariatu, po raz kolejny spojrzał na zegarek. Zawsze ten sam chłodny uśmiech, pomyślał, gdy sekretarka wręczała mu pakiet przesyłek i dokumentów. Nie był to jednak uśmiech groźny.

– Komendant główny prosił przekazać, że jest bardzo zadowolony z pańskiego raportu – powiedziała sekretarka.

Wcale się nie dziwię, pomyślał.

– Dzwonił komisarz Bo Jarnebring, i to kilka razy. Wczoraj po południu i dwa razy dziś rano. Wyczułam w jego głosie, że to ważna sprawa.

– Zadzwoń do niego i połącz mnie – odparł Johansson. To przywilej szefa, pomyślał, siadając za biurkiem.

– Long time no see [3] – powiedział Jarnebring, a jego głos zabrzmiał nieoczekiwanie radośnie.

– Może byśmy się spotkali? – spytał Johansson.

– Jak najbardziej.

– Masz jakąś propozycję? – spytał Johansson i zerknął na stojący na biurku kalendarz. Trzeba trochę oczyścić atmosferę, pomyślał.

– Za kwadrans u mnie – powiedział Jarnebring. – Poproszę któregoś z chłopaków, żeby cię podrzucił. Jeśli potrzebujesz odmiany, to zamiast taksówką pojedziesz sobie radiowozem.

– Czy coś się stało? – spytał zdumiony Johansson.

– Szczerze mówiąc, nie wiem – odparł Jarnebring. – Mam nadzieję, że mi pomożesz w pewnej sprawie. Jeśli więc pan naczelnik zechce się do mnie pofatygować, zaraz wstawię wodę na kawę.

Ktoś albo coś musiało skruszyć jego serce, pomyślał Johansson, widząc, jak jego najlepszy przyjaciel idzie w jego stronę korytarzem. Na dodatek zamiast uścisnąć mu dłoń, Jarnebring zafundował mu niedźwiedzi uścisk.

– Chodźmy do mnie – powiedział z tym swoim złowieszczym uśmiechem. – Nie chciałbym, żeby ktokolwiek widział, jeśli nagle się rozbeczę. Urosłeś, Lars – dodał i spojrzał na gościa. – Zaczynasz mieć prawdziwe muskuły, typowe dla twojego stanowiska. Gdyby ci się obluzował ten guzik od marynarki i walnął mnie w głowę, Bäckström i inni geniusze mogliby zacząć cię podejrzewać o popełnienie zbrodni.

Johansson odstawił filiżankę z kawą i uśmiechnął się mniej obojętnie, niż zamierzał.

– Okej, Bo – powiedział. – Let’s skip the Bull [4], jak mawiają Amerykanie. Opowiadaj, zanim pękniesz.

Jarnebring skinął głową i sięgnął po leżącą na biurku cienką teczkę.

– John P. Krassner. Jonathan Paul Krassner, urodzony w pięćdziesiątym trzecim, obywatel USA, według jeszcze niepotwierdzonych danych niezależny dziennikarz z miejscowości Albany w stanie Nowy Jork, dwie godziny jazdy na północ od miasta o tej samej nazwie – powiedział Jarnebring i znowu zerknął w dokumenty. – Przyjechał do Szwecji przed sześcioma tygodniami.

– No proszę – powiedział zdumiony Johansson. A co to wszystko ma wspólnego ze mną?, pomyślał.

Jarnebring pochylił się nad biurkiem, wsparł się na potężnych ramionach i spojrzał na przyjaciela.

– Skąd go znasz? – spytał.

O co mu chodzi?, zdziwił się Johansson.

– Nie mam zielonego pojęcia – powiedział. – Nie znam go i o ile dobrze pamiętam, nigdy go nie spotkałem. Nie przypominam sobie takiego nazwiska. Może jednak mógłbyś...

– Spokojnie. – Jarnebring uśmiechnął się i uniósł rękę w obronnym geście. – Zapomnij o tym i zanim się wściekniesz, jak ostatnim razem, proponuję, żebyś się cofnął, posłuchał mnie i żebyśmy sobie wzajemnie pomogli.

– A niby dlaczego? – spytał Johansson, sadowiąc się wygodnie na krześle.

– Zajmie ci to tylko pięć minut – odparł Jarnebring. – A ja naprawdę potrzebuję twojej pomocy.

– Okej – zgodził się Johansson. – No to zaczynaj.

– Mniej więcej za cztery ósma w piątek wieczorem wspomniany Krassner wypadł ze swojego pokoju na piętnastym piętrze akademika przy Valhallavägen. Wynajmował to mieszkanie i jestem pewien, że załatwiła mu to jakaś międzynarodowa studencka agencja nieruchomości. Nazwę firmy mam gdzieś w papierach. Nieważne – dodał Jarnebring i spojrzał na sufit. Próbował zebrać myśli.

– Zbrodnia, samobójstwo, nieszczęśliwy wypadek – powiedział Johansson. – Na czym polega problem?

– Z dużym prawdopodobieństwem to samobójstwo – odparł Jarnebring. – Ofiara zostawiła między innymi list pożegnalny. Technicy dzwonili dziś rano i potwierdzili, że znaleźli na nim jego odciski. A jeśli tam są, to znaczy, że sam ten list napisał.

– Mówisz o odciskach palców ofiary? Chcesz powiedzieć, że są tam odciski palców ofiary? A skąd wiesz, że odciski ofiary są odciskami ofiary?

– To jego odciski – upierał się Jarnebring. – Dostałem potwierdzenie faksem, z ambasady.

– Mieli tam odciski Krassnera? Był karany?

– Nie. – Jarnebring potrząsnął głową. – Ale domyślam się, że oni tam biorą odciski od wszystkich. Jemu pobrali, kiedy dorabiał sobie na jakimś lotnisku. Nie pisnęli ani słowem, że ma za sobą kryminalną przeszłość, czy coś w tym stylu. Wszystko wskazuje na to, że to zwykły drań.

– Samobójstwo – powtórzył Johansson. – Gdzie tu problem?

– Trochę ich jest. – Jarnebring wzruszył ramionami. – Po pierwsze nie wiemy, kim jest, ale ambasada obiecała, że pomoże nam się dowiedzieć. Obiecali, że porozmawiają z ludźmi, z którymi pracował. Może czegoś się o nim dowiedzą.

– Okej.

– Tamtego dnia wybiegł z budynku, a potem szybko wrócił.

Jarnebring złożył krótką relację z biegu Krassnera i ze swojej rozmowy z profesorem Lidmanem.

– Lidman twierdzi, że to dość typowe zachowanie. Facet chodzi zadowolony i wesoły, uśmiecha się do wszystkich... nazywają to uśmiechniętą depresją. I nagle trach!, dłużej tego nie wytrzymam, odbiorę sobie życie. Mogą się zachowywać zupełnie irracjonalnie, choć sprawiają wrażenie całkiem normalnych.

– Kupuję tę wersję – powiedział Johansson. Przypomniał sobie kuzyna, który w urodziny swojej córki w świetnym humorze wyszedł z uroczystości, poszedł do garażu i się powiesił.

– Zostaje jeszcze kwestia buta – powiedział Jarnebring i przedstawił Johanssonowi dwie teorie: swoją i Hultmana, chociaż o Hultmanie nie wspomniał.

– To się trzyma kupy – odparł Johansson. – Zgadzam się z twoją wersją. To samobójstwo.

Zerknął na zegarek. But odbił się od występu, od balkonu albo może od jakiejś budki dla ptaków, którą jakiś student biologii przybił przy oknie, pomyślał i uśmiechnął się z zadowoleniem.

– Jasne – powiedział Jarnebring. – Trzymało się aż do wczorajszego popołudnia, kiedy ten pieprzony but znowu zaczął mnie straszyć.

Spojrzał na Johanssona, a w jego spojrzeniu była powaga i prawdziwa troska.

– To znaczy?

– Czy widziałeś kiedyś ten szmatławiec? – spytał Jarnebring i podał mu sierpniowy numer amerykańskiego miesięcznika „Soldier of Fortune”.

– „Soldier of Fortune” – powiedział Johansson. Spojrzał na okładkę i skrzywił się na widok pozorujących dziką strzelaninę zamaskowanych postaci. – Czy to nie jedno z tych amerykańskich faszystowskich piśmideł?

– Yes. Przyniósł mi je młody policjant z policji porządkowej. W ich pokoju socjalnym leży tego pełno: „Soldier of Fortune”, „The Minuteman”, „Guns and Ammo”, „The Survivalist” i tak dalej – wyjaśniał Jarnebring. Zupełnie niepotrzebnie, bo Johansson świetnie znał angielski. – To typowe amerykańskie prawicowo-ekstremistyczne szmaty. Kierowane do maniaków broni, dawnych członków Klanu i tych, co to by chętnie postrzelali i powalczyli. I nie chodzi mi o tych socjaldemokratycznych wymoczków, jeśli wiesz, co mam na myśli.

Nie, pomyślał Johansson, bo czy w pokoju socjalnym na komendzie w Szwecji można spotkać takich ludzi?

– Jest w nich pełno ogłoszeń o sprzedaży broni, informacji o tym, jak przeżyć w trudnej sytuacji, co zrobić, gdy nadejdą Rosjanie, jak zostać najemnikiem i jak poradzić sobie z policją, a także jak uniknąć płacenia podatków. Tak. Można tam znaleźć właściwie wszystko – zakończył Jarnebring.

– A jak ma się do tego nasz but?

– Otwórz na stronie osiemdziesiątej dziewiątej, z ogłoszeniami. Jest tam ogłoszenie firmy StreetSmart, w skrócie SS.

Johansson szybko je znalazł. Firma oferowała wszystko, czego potrzeba, żeby przeżyć w „dżungli, w której my, ludzie, musimy żyć”. Ogłoszenie to – ze względu na kontekst nie starano się nawet tego ukryć – wydrukowano taką samą czcionką jak litery SS w niemieckim słowie Standartenstaffeln, które niemieccy faszyści nosili na mundurach.

– Nadal nic nie rozumiem – stwierdził Johansson.

– Popatrz na but – odparł Jarnebring i pokazał mu wielki but z brązowej skóry na dużym obcasie. – To taki sam but jak ten, co przypadkiem trafił w głowę psa.

Przycisnął kciukiem zelówkę i pociągnął prawą ręką za obcas. Wypadł z niego metalowy kluczyk, a za nim kawałek papieru, wielkości wizytówki.

– Sezamie, otwórz się – powiedział i uśmiechnął się z zadowoleniem. – But słynnej firmy StreetSmart z wydrążonym obcasem. To chyba kluczyk od skrytki bankowej albo od boksu w przechowalni bagażu, gdzieś na terenie Stanów Zjednoczonych. Ambasada już się zajmuje tą sprawą, a ja spokojnie czekam.

– Aha – powiedział krótko Johansson. Bo co innego mógł powiedzieć? Widział i słyszał gorsze rzeczy. – A co jest w drugim bucie?

– Tamten był pusty. – Jarnebring potrząsnął głową. – Doszedłem więc do wniosku, że facet był praworęczny.

Johansson skinął głową. To słuszna teza, pomyślał.

– A nie chcesz się dowiedzieć, co jest napisane na kartce? – spytał Jarnebring i spojrzał na Johanssona wzrokiem pełnym oczekiwania.

Ale nie wyglądało na to, żeby Johansson nie mógł się doczekać. Wzruszył tylko ramionami. Jarnebring podał mu więc kartkę, na której ktoś napisał odręcznie dwie linijki:

„An honest Swedish Cop. Polis Intendent Lars M. Johansson Wolmar Yxkulls Gata 7 A, 116 50 Stockholm”.

Johansson znowu zerknął na kartkę. Z przyzwyczajenia chwycił ją ostrożnie kciukiem i palcem wskazującym. W tym wypadku raczej niepotrzebnie. Sądząc po szaro-czarnych smugach po pędzelku ktoś zdążył już zabezpieczyć odciski palców.

Wygląda jak wizytówka, pomyślał. Około pięciu centymetrów na osiem.

Spojrzał na Jarnebringa. Miał taką samą minę jak dzieci, które są jeszcze małe i nie mogą się doczekać wigilijnego wieczoru.

– Ktoś sobie chyba z nami pogrywa – powiedział. – To znaczy ze mną – poprawił się.

– Na początku też tak sądziłem, ale teraz jestem absolutnie pewien, że napisał to Krassner.

– No to opowiadaj – odparł Johansson i odchylił się na krześle. Nie mógł się jednak powstrzymać, żeby nie rzucić wzrokiem na kartkę.

Na początku Jarnebring wyraził to samo przypuszczenie co przed chwilą Johansson. Kiedy zebrał informacje i ustalił, że Oredsson przywiózł buty i ubrania Krassnera i zostawił je w jego pokoju i że ten sam Oredsson należał do patrolu, który jako pierwszy znalazł się na miejscu zdarzenia, i że to on włożył but do plastikowej torby, a potem wysłał go razem ze zwłokami do zakładu medycyny sądowej, sprawa wydała mu się jasna i jednoznaczna. Już ty mnie popamiętasz, pomyślał, i dziesięć minut później Oredsson i Stridh czekali na korytarzu przed jego gabinetem. Jako pierwszy wszedł Oredsson.

Jarnebring maglował go przez kwadrans, ale ani słowem nie wspomniał o obcasie. Oredsson poczerwieniał na twarzy, spocił się i wyglądał na przestraszonego. Jedna rzecz była oczywista: nie miał zielonego pojęcia, o czym Jarnebring mówi. Chyba naprawdę jest niewinny, stwierdził w końcu Jarnebring. Odesłał Oredssona i wezwał Stridha. Ale ani Oredssona nie przeprosił, ani nie wyjaśnił, o co chodziło.

– I dlatego zadzwoniłem do Rosengrena – powiedział Jarnebring.

– Do Rosengrena – zdziwił się Johansson. – To on nie jest na emeryturze? Przecież ma dzisiaj chyba ze sto lat.

– Dyskrecja to sprawa honoru – stwierdził krótko Jarnebring. – Nie ufam tym dupkom z laboratorium. Gadają i rozpowiadają, co im ślina na język przyniesie. Rosengren to najlepszy policjant, jakiego znam. I nie ma stu lat, tylko siedemdziesiąt pięć. A poza tym umie trzymać język za zębami.

– Ale dotarliście do laboratorium? – spytał zdumiony Johansson. – Przecież na papierze są ślady po pędzelku. Po palcach.

– Widzę, że nigdy nie byłeś u Rosengrena. On nie mieszka w mieszkaniu, tylko w czymś, co przypomina laboratorium kryminologiczne. Facet zarabia krocie na robieniu ekspertyz dla prywatnych zleceniodawców. Oferuje pełny zakres: od odcisków palców pracowników firm zostawionych na słoiku z dżemem aż po listy żonatych facetów, którzy mają na boku kochanki.

– Myślałem, że jest grafologiem.

– Tak, oczywiście, najlepszym, jakiego znam – potwierdził Jarnebring i skinął głową na znak, że nie zniesie w tym względzie sprzeciwu. – Zwykły odcisk palca to dla niego bułka z masłem. Zabrałem ze sobą odciski Krassnera i różne napisane ręcznie notatki, które znalazłem w jego papierach.

– No i?

– To wyłącznie odciski Krassnera i pasują tam, gdzie powinny.

– A charakter pisma? – spytał Johansson.

– Też jego, typowo amerykański.

Johansson po raz kolejny spojrzał na kartkę i skinął głową. Zrozumiał, co Jarnebring ma na myśli: sposób, w jaki Krassner zapisał jego stanowisko, cyfry, adres.

– Wygląda na to, że Krassner cię lubił – powiedział Jarnebring i roześmiał się głośno. – A ty oczywiście nie masz pojęcia dlaczego?

– Nie mam nawet bladego. – Johansson potrząsnął głową. – Chętnie bym przeczytał list, który napisał.

– Oczywiście – odparł Jarnebring i podał mu kartkę formatu A4 w plastikowej koszulce. – Już myślałem, że nigdy o to nie zapytasz.

– Czy Krassner znał szwedzki? – spytał Johansson ze zdziwieniem, gdy zobaczył napisany na maszynie tekst.

– Nie – odparł Jarnebring i potrząsnął głową. – To, co ci dałem, to tłumaczenie. Laboratorium nie odesłało mi jeszcze oryginału. A informację o odciskach przekazali mi przez telefon. Parszywe lenie. – Żachnął się. – Czemu nie zabrali ubrań, skoro tam już byli i zabezpieczali odciski?

– Kto to przetłumaczył? – spytał Johansson.

– Hultman.

– Co? Hultman?

– Tak, ale on zna angielski lepiej niż ty, więc nie musisz się niepokoić.

Ale będę, pomyślał Johansson i zaczął czytać. Tekst był krótki:

„Żyłem między tęsknotą lata a chłodem zimy. Kiedy byłem młodszy, myślałem czasem, że gdy przyjdzie lato, zakocham się w kimś i dopiero wtedy zacznę żyć naprawdę. Kiedy jednak zrobiłem już wszystko, co miałem do zrobienia, lato dobiegło końca i został tylko chłód zimy. Nie o takim życiu myślałem”.

Dziwne, pomyślał Johansson. Brzmi to zupełnie jak wiersze, które pisywałem w młodości i które spaliłem, gdy podrosłem.

– Wygląda mi na wrażliwego typa – powiedział Jarnebring.

– Ale właściwie ocenił szwedzką policję – odparł Johansson i wstał z krzesła. – Może byśmy zjedli dziś razem kolację?

– Chętnie – zgodził się Jarnebring. – Jeśli obiecasz, że nie zaczniesz rzucać porcelaną.

– O wpół do ósmej w knajpie w mojej dzielnicy – zakończył Johansson. – Ja stawiam, więc nie musisz się stresować.

– Aha, więc to tutaj ciągniesz wszystkie swoje panienki – powiedział Jarnebring, kiedy o ustalonej godzinie siedli przy ulubionym stoliku Johanssona w jego ulubionym lokalu.

– No... aż tyle ich nie ma – odparł Johansson.

– Widzę, że serwują tu włoskie jedzonko – powiedział Jarnebring i otworzył wielkie menu. Nie sprawiał wrażenia zachwyconego.

– Tak, i uważam, że od czasu do czasu powinieneś tu wpaść. Ale ponieważ to ty miałeś tu ze mną przyjść, dokonałem pewnych zmian organizacyjnych. Dostaniesz wysmażony antrykot z purée ziemniaczanym i deser. Będzie ci smakował. Taką mam w każdym razie nadzieję. Nie dostaniesz natomiast na przystawkę śledzia, bo nie chciałem ranić w ten sposób kulinarnego smaku właściciela lokalu. Przyniosą ci za to wyśmienitego łososia. Zresztą świetnie nadaje się do wódeczki.

– Nie sądziłem, że w takim lokalu będą wiedzieć, co to jest wódeczka.

– Przychodzę tu od dnia, kiedy ten lokal otwarto, więc na pewno wiedzą, o czym mówię. Przyniosłem nawet kilka własnych kieliszków do wódki, takich kryształowych, na wysokiej nóżce, z jakich piję w domu. Odziedziczyłem z pół tuzina takich po ciotce. Opowiadałem ci kiedyś o niej?

Opowiadał mu o niej więcej niż kilka razy, ale skinął głową, zachęcając go, żeby mówił dalej.

– Szkoda, że jej nie znałeś. Ta kobieta nie dała sobie w kaszę dmuchać. W czasach kiedy jeszcze kupowało się alkohol na książeczkę, prowadziła hotel w Kramfors. Kieliszki mają pojemność siedemdziesięciu pięciu gramów. Prawdziwa baba, z krwi i kości.

Jarnebring potrząsnął głową. Sprawiał wrażenie wzruszonego.

– Lars, drogi przyjacielu, czy wiesz, kim ty jesteś? Tak w głębi duszy?

Johansson potrząsnął głową.

– Nie jesteś jakimś tam urzędasem z komendy policji. W głębi duszy jesteś norrlandzkim chłopem, jednym z tych spryciarzy, którzy mają hektary lasów i tartak nad rzeką. Gdybyś się urodził sto lat wcześniej, siedziałbyś teraz w operowym barze i popijał z Zornem i chłopakami, a nie z jakimś tam gliniarzem.

Epoka świętego spokoju, epoka Rydberga i Berna... A tak na marginesie to ty nie mówisz o mnie, tylko o moim dziadku i starszym bracie, pomyślał Johansson. Poza tym źle mnie oceniasz. Ale tego już nie powiedział.

– Moi panowie – przerwał im właściciel lokalu z lekkim ukłonem. – Oto marynowany łosoś, specjalność naszego lokalu.

Mówiąc to, postawił przed nimi talerzyki. Leżały na nich duże różowe plastry łososia z delikatnymi białymi strzępkami, a obok plasterki cytryny i pojedyncze listki różnych przypraw. Wszystko skropione oliwą z oliwek.

– A teraz coś do picia, moi panowie.

Jeden z kelnerów przyniósł tacę z dwoma wielkimi szklankami piwa i dwoma stożkowatymi kieliszkami. Wprawnym ruchem postawił je przed Jarnebringiem i Johanssonem. Potem cofnął się i lekko ukłonił.

– Życzę panom smacznego.

Jarnebring skinął Johanssonowi głową i ujął kieliszek prawą ręką.

– Na zdrowie!

– Świetne – stwierdził Jarnebring, gdy już zjadł zakąskę i wypił dwie kolejki wódki z kieliszka ciotki Jenny. Zanim zabrał się za łososia, cytrynę i warzywa odłożył do popielniczki. Potem rozmawiali o dawnych czasach. A ponieważ byli najlepszymi przyjaciółmi, w sposób całkiem naturalny i oczywisty nawiązali do dnia, kiedy każdy z nich poszedł własną drogą. Johansson zaczął się piąć w górę, a Jarnebring stanął w miejscu. Od czasu gdy jeździli wozami policyjnymi i na patrolach dzielili się kawą, minęły lata, ale gdy czasem spotykali się w wolnych chwilach, najchętniej rozmawiali o czasach, kiedy pracowali razem.

Kiedy tak rozmawiali, przewijały się stale te same wątki: w dawnych czasach w wydziale zabójstw i w sekcji rozpoznania było o wiele lepiej, bo generalnie rzecz biorąc, lepiej było w całej policji. Nawet przestępców łatwiej było wtedy zrozumieć.

– Pamiętasz Morderczego Ottona? – spytał Jarnebring. – I Szeryfa.

– I Dahlgrena, i Mattsona – wymieniał Johansson z nostalgią. – I Małego Göstę, Ciemnego, Noża, Bongisa... Pamiętasz Bongisa, Åströma i Salle? Kiedy robiliśmy nalot, nasi ludzie zatrzymywali na początku zazwyczaj Sallego. Przez ten jego wygląd. Mówiliśmy na niego Komisarz Toivonen, bo wyglądał jak zwykły pijaczek z Karelii, który spóźnił się na powrotny prom do Finlandii.

Wszyscy wymienieni byli kiedyś w policji prawdziwymi legendami. Byli naczelnikami wydziałów i po wielu latach odeszli ze służby albo przeszli na emeryturę. Ale nikt nigdy nie widział, żeby siedzieli w parku i karmili gołębie.

– Strasznie upierdliwi – powiedział Jarnebring. – Ale dobrzy policjanci.

– Wiedzieli, co dobre, a co złe, co słuszne, a co nie. Dzięki temu potrafili oddzielić rzeczy ważne od drobiazgów – powiedział Johansson. Coraz wyraźniej czuł, jak wpływa na niego to, co pił z kieliszka ciotki Jenny, i dlatego starał się utrzymywać rozmowę na przyzwoitym poziomie. Przecież jest wtorek, pomyślał. Nie mogę się upić w samym środku tygodnia. Chociaż siedzę tu z najlepszym przyjacielem i nie widzieliśmy się od tak dawna, że...

– Eva-Lena – przerwał mu Jarnebring. – Pamiętasz ją?

– Eva-Lena? – powtórzył Johansson. Uważał, że byłoby rzeczą całkowicie naturalną, gdyby w policji pracowali sami mężczyźni, ponieważ przestępstwa w dziewięćdziesięciu dziewięciu procentach popełniają mężczyźni, ale nigdy by się z takimi poglądami nie zdradził. Zaczął gorączkowo grzebać w pamięci.

– No, Eva-Lena, ta cizia, która została szefem sekcji rozpoznania wydziału narkotykowego. Była pierwszą kobietą komisarzem w sekcji rozpoznania w Sztokholmie. A może nawet w całym kraju. Niewysoka, jasna dziewczyna, może trochę zbyt szczupła, ale słodka. A klęła jak szewc. Na pewno ją pamiętasz...

Johansson nagle sobie przypomniał. W jakiejś podbramkowej sytuacji oddelegowano go na jakiś czas z wydziału rozpoznania do narkotykowego. Pierwszej nocy nawalił podczas rutynowej obserwacji. Spalił całą akcję. Przestępca go przechytrzył. Trochę wcześniej rzuciła go żona, a on od tej pory nie mógł spać, bo gdy już zasypiał, dzwoniło któreś z dzieci i natychmiast zaczynało zrzędzić, jeszcze zanim sam zdążył cokolwiek powiedzieć. Natomiast jego była żona odkładała słuchawkę, zanim... Nieważne. W każdym razie spalił akcję, a następnego ranka usłyszał, co o tym myśli jego nowa szefowa.

– Jak, do cholery, wyjaśnisz to, co się stało? – spytała.

Problemy osobiste, pomyślał Johansson. Tego nauczył się w szkole. Kiedy jednak zaczął pracować w policji, zrozumiał, że to lipa, więc tym razem tak nie powiedział.

– Był lepszy ode mnie – stwierdził. Jeden zero dla niej, pomyślał, widząc, jak ją ta odpowiedź zdumiała.

– Lepszy od ciebie? Ale chyba wszyscy są lepsi od ciebie? Nie mam racji? Słyszałam, że jesteś cholernym dupkiem. Tak mówią moi ludzie: że z wydziału rozpoznania przyszedł do nas cholerny dupek, bo ktoś chciał nam zrobić na złość.

A tobie powinno się wyszorować gębę szarym mydłem, pomyślał Johansson. Ale tego też nie powiedział.

– Prawie nikt nie jest lepszy ode mnie – odparł z norrlandzkim akcentem i spojrzał jej prosto w oczy. Trzeba przyznać, że wytrzymała jego spojrzenie, ale to starcie przegrała, bo to ona odezwała się pierwsza:

– Okej. Dostaniesz jeszcze jedną szansę. Bądź tutaj o siódmej.

Ale Johansson poszedł do swojego bezpośredniego przełożonego, jednej z legend dawnej policji. Rozmawiając z nim, zastosował najprostszą metodę.

– Ona opowiada o nas straszne bzdury. O nas i o tobie, a to mi się bardzo nie podoba.

Ostatnie słowa wypowiedział z mocnym norrlandzkim akcentem.

– Co za suka – powiedział przełożony i poczerwieniał z oburzenia.

Zaczął wykręcać numer swojego najlepszego kumpla, który kiedyś uprawiał zapasy, podobnie jak on i szef wydziału kryminalnego. – Zostaniesz u mnie, chłopie – skinął głową Johanssonowi. – To wszystko przez tych pieprzonych socjaldemokratów – oznajmił. – Trzeba być głupim socjaldemokratą, żeby wpaść na coś tak głupiego, jak zatrudnianie bab w policji.

Zaśmiał się i skinął Johanssonowi, że może już odejść. Cholerny Lapończyk, pomyślał z sympatią, kiedy Johansson zniknął za drzwiami.

– Tak, pamiętam ją – powiedział Johansson. – Niezła była. Naprawdę dobra, prawie tak dobra jak ty i ja. – Przypomniał sobie, że próbowała mówić jak oni i zachowywać się jak oni i wszystkie inne chłopaki, ale któregoś dnia nagle po prostu zniknęła.

– Co się z nią stało? – spytał Jarnebringa, chociaż znał odpowiedź.

Jarnebring tylko wzruszył ramionami.

– Zniknęła, odeszła, nobody knows – stwierdził.

Jak można zatrudniać w policji kobiety, pomyślał Jarnebring, ale ponieważ Johansson był wyższy stopniem i tkwił drugą nogą w polityce, nie odezwał się.

– Na zdrowie – powiedział Jarnebring i uniósł kieliszek. – Za zdrowie wszystkich chłopaków z wydziału rozpoznania i za stare dobre czasy.

Kto mi znowu dolał wódki?, zdziwił się trochę zdezorientowany Johansson. Ktoś to musiał zrobić, bo kieliszek ciotki Jenny wypełniony był aż po brzegi.

– Gustav Adolf Nilsson – mówił z uśmiechem Jarnebring, kiedy już zjedli główne danie. Johansson zamówił wino, a Jarnebring piwo. Było jeszcze to, co miał w kieliszku ciotki Jenny. – Gustav Adolf Nilsson, urodzony w 1930 roku.

– Twój świadek – odparł Johansson. – Facet z psem, który dostał butem w głowę. Tajemnicza historia, pomyślał. Prawdziwa zagadka, jak z kryminału.

– Nazywają go Vindeln, pamiętasz go? Minęło już dziesięć lat, odkąd zajmowaliśmy się włamaniem przy placu Odenplan i podwójnym zabójstwem. Dam sobie rękę uciąć, że sprawcą był ktoś z bezpieki. Pamiętasz tę sprawę?

– Tak, Vindelna pamiętam – odparł Johansson, choć o pozostałych aspektach sprawy wolał zapomnieć. – To chyba ten pijaczek, który znał ofiarę?

– Pijaczek. Ale dzisiaj to my wyglądamy na lepszych pijaków niż on. Tak, Gustav Adolf Nilsson to nasz Vindeln – dodał.

– Sądziłem, że już dawno zapił się na śmierć – zdziwił się Johansson. – Tak w każdym razie wtedy wyglądał.

– Nixon pixon – stwierdził Jarnebring i potrząsnął głową. – Pół roku później dostał spadek po najstarszej siostrze, jedynej rodzinie, jaka mu wtedy jeszcze pozostała. Wyszła za mąż za członka Kościoła zielonoświątkowców, który prowadził hurtownię artykułów żelaznych i był od niej dwa razy starszy. Był szwagrem Vindelna, ale kiedy jego siostra wpadła mu w łapy, wycyganił od niego drugą część domu, która do niego należała, i od tej pory panowie przestali się widywać, jeśli mogę to tak określić. Któregoś dnia facet zmarł, a kiedy dziesięć lat później przyszła kolej na wdowę, przekazała cały majątek Vindelnowi, chociaż przez dwadzieścia lat nie dawała znaku życia. Baba miała chyba wyrzuty sumienia.

– Co za cholerna historia – powiedział Johansson, wkładając w to stwierdzenie wszystkie swe uczucia.

– Jasne. Kiedy byliśmy u niego, żeby go przesłuchać w sprawie psa, wydawało mi się, że skądś go znam. Ale dopiero Hultman uporządkował całą tę układankę, kiedy wracaliśmy na komendę.

Aha, więc Hultman też tam był, pomyślał Johansson, ale nic nie powiedział.

– Nic dziwnego – mówił dalej Jarnebring. – Bo w porównaniu z tym, jak wyglądał dziesięć lat temu, dzisiaj prawdziwy z niego sportowiec. Szczupły, podstarzały, typ sportowca z Norrlandu. Siostrunia zostawiła mu kupę szmalu, a on od tej pory nie wziął do ust nawet kropli. Podobno powiedział, że jak ma tyle forsy, to po prostu musi przestać pić. A potem, z dnia na dzień, swoim starym kumplom od kieliszka powiedział po prostu żegnam. Mieszka tak jak dawniej, w swoim starym mieszkaniu przy Surbrunnsgatan, chociaż teraz domem zarządza wspólnota mieszkaniowa. Połączył swoje mieszkanie z sąsiednim, wyburzył ścianę i wszystko przebudował. Został skarbnikiem wspólnoty i nie bierze do ust ani kropli alkoholu.

– Co za historia – zdziwił się Johansson. – Vindeln, ten stary pijaczyna?

– No właśnie – odparł Jarnebring. – Zapomniałem ci powiedzieć, że cały czas myślę o tym bucie. Tajemnicza sprawa.

Jarnebring potrząsnął całym ciałem. A ponieważ pochylił się nad stołem, dało się to odczuć w całym lokalu.

– Niestety nie mam bladego pojęcia, o co w tym wszystkim chodzi – powiedział Johansson. – O ile sobie dobrze przypominam, nigdy nie spotkałem tego Krassnera.

But z wydrążonym obcasem, a w nim klucz do skrytki bankowej w USA. Do tego miejsca wszystko jest jasne. Niestety jest jeszcze kartka, pomyślał Johansson. Kartka z jego nazwiskiem i adresem, chociaż nie figuruje w książce telefonicznej i tylko kilka osób spoza najbliższej rodziny i przyjaciół zna jego domowy adres. Poza tym ani jego sekretarce, ani żadnemu z kolegów z pracy nigdy nie przyszłoby do głowy, żeby go komukolwiek dać.

– To prawdziwa zagadka – powiedział Johansson ciężko, bo tak samo ciężko pracował jego umysł. – Pieprzona tajemnica.

– Na początku sądziłem, że to chłopaki z policji porządkowej chcieli ci zrobić na złość.

Ja też tak myślałem, pomyślał Johansson. Skinął głową i wypił resztę wina. Powinienem był poprzestać na piwie, jak Jarnis. A przecież Jarnis nalał sobie do kieliszka ciotki Jenny podwójną kolejkę i nadal normalnie rozmawia, choć można by odnieść wrażenie, że jest pijany. Będą chyba musieli mi dać kopa w górę, pomyślał, i na samą tę myśl od razu się ożywił.

– Na czym to ja skończyłem? – powiedział Jarnebring i wypił spory łyk piwa. – Aha, mówiłem o tych, z którymi tak ostro sobie poczynałeś dwa miesiące temu.

Jako szef wydziału kryminalnego Johansson prowadził kiedyś wewnętrzne dochodzenie przeciwko jednemu z patrolów sztokholmskiej policji. Zareagował ostro. Patrol trafił nawet na jakiś czas do aresztu. Wygląda jednak na to, że wszystko wróciło do poprzedniego stanu. Wypuszczono ich z aresztu i przywrócono do pracy. Postawiono im zarzuty, ale w sądzie rejonowym sprawa na pewno zostanie umorzona.

– Dranie – stwierdził z obrzydzeniem Johansson. – Jak można zatrudniać w policji takich łobuzów?

– No właśnie – zgodził się Jarnebring. – Zgadzam się z tobą. Tylko mi powiedz, gdybyś chciał się z tymi gnojkami jeszcze policzyć. Ale jeśli chodzi o but, są niewinni. Nie mieli o tym pojęcia.

– Zgadzam się – odparł Johansson i na potwierdzenie tych słów podniósł kieliszek z winem.

– To bucior Krassnera, który z niewiadomego powodu zapisał na kartce twój adres, a potem włożył ją w obcas. À propos, długo jeszcze będziemy czekać na deser?

Prawdziwa zagadka, jak w kryminale, pomyślał Johansson, szukając wzrokiem zaprzyjaźnionego właściciela lokalu. An Honest Cop.

– Myślałem o tym liście – zaczął Johansson.

Jarnebring skinął głową. Zjedli już deser, a teraz delektowali się kawą i koniakiem. Johansson zamówił mały koniak, a potem jeszcze wypił pół butelki wody mineralnej.

– Tak – odparł Jarnebring.

Chyba nie za bardzo się już orientował, ile zdążył wypić.

– Powiedziałeś, że list napisano na maszynie elektrycznej. Sprawdzałeś kolor taśmy? Jeśli dobrze zrozumiałem, w maszynie jest kaseta z kolorową taśmą.

– Lars, do diabła, przecież jestem policjantem. Oczywiście, że sprawdzaliśmy kasetę, ale na taśmie znajdują się tylko te litery, których użyto do napisania listu. Za kogo mnie uważasz? – spytał obrażony Jarnebring.

Wypił duży łyk koniaku, a na jego twarzy pojawił się znany Johanssonowi złowieszczy uśmiech.

– Kosz na śmieci... – pytał dalej Johansson.

– Kosz też sprawdziłem – przerwał mu Jarnebring. – W koszu było tylko opakowanie po kasecie. Już o tym mówiłem.

– Ale mówiłeś też, że facet mieszkał tam od półtora miesiąca – upierał się Johansson. – Czym się więc zajmował przez cały ten czas? Przecież coś musiał robić.

– Na pewno rozmyślał o życiu i o przyszłości – odparł Jarnebring i wzruszył ramionami. – Zresztą nie zajmował się chyba jakimiś duperelami. Miał inne sprawy na głowie.

– Przez ponad miesiąc... – powiedział Johansson.

W jego głosie wyraźnie było słychać zwątpienie.

– Ponad sześć i pół tygodnia. Sprawdziłem daty. Przyleciał z Nowego Jorku na Arlandę w niedzielę, 6 października, a z okna wyskoczył 22 listopada.

– A książki, które miał w pokoju? O czym są?

– Zupełnie różne. Kieszonkowe kryminały po angielsku. Na pewno je czytał, bo widać ślady na kartkach. A poza tym trochę książek o Szwecji i jej historii, no i coś o szwedzkiej polityce. Wszystko po angielsku. Sweden the Middle Way, The Paradise of Social Democracy..., [5] jak jesteś zainteresowany, mam spis w protokole.

Nieszczególnie, pomyślał Johansson.

– Do cholery, Lars – powiedział Jarnebring. Pochylił się w jego stronę i położył mu rękę na ramieniu. – Wyluzuj trochę. Przecież musi istnieć proste i oczywiste wyjaśnienie.

– Słucham – odparł Johansson. Nie mógł się powstrzymać od uśmiechu.

– Możliwy jest następujący wariant: na wpół szalony radykał przyjeżdża z nieznanych nam powodów z USA do Szwecji. Poglądy ma takie jak wielu jemu podobnych. Któregoś wieczoru idzie do knajpy i spotyka ludzi, którzy mają takie same poglądy jak on. Stoją, marudzą, gadają i jest im razem dobrze. Łączy ich wiele spraw, niezależnie od tego, z jakich środowisk się wywodzą.

– Na przykład jakie poglądy?

– Na przykład że tacy jak my to prawdziwe bydlaki. Policjanci. Największe bydlaki na świecie.

– Rozumiem, co masz na myśli – stwierdził Johansson. Słyszał o tym od dzieci.

– Wspaniale – ucieszył się Jarnebring. – Wyobraźmy sobie, że to członek jednej z naszych lewackich organizacji, facet albo jakaś cizia... któreś z nich przeczytało w jakiejś gazecie, że nawet wśród policjantów, to znaczy wśród najgorszych spośród najgorszych, zdarzają się wyjątki.

– Rozumiem.

– Zaczyna więc opowiadać, co pisały o tobie gazety i o krucjacie, jaką prowadziłeś przeciwko policjantom ze sztokholmskiego patrolu oskarżonym o zabójstwo tego starego pijaczka. Krassner postanawia więc, że właśnie tego faceta uczyni nieśmiertelnym. Zapisuje twoje nazwisko na kartce i chowa ją w bucie. Kopnięci romantycy – żachnął się. – A teraz, jeśli nie postawisz mi szklaneczki grogu, zamówię dwie na własny rachunek. Co dla ciebie?

– Niech się zastanowię – odparł Johansson. Jego myśli krążyły teraz wokół innych spraw niż gin z tonikiem.

– Okej – powiedział Jarnebring. – A pamiętasz tamten artykuł w „Lill-Pravda”, naszej ukochanej gazecie wieczornej? Wydrukowali go dzień po tym, jak wsadziłeś ich do kicia. Taki na pół strony. Pamiętasz?

– Dopiero kiedy o tym wspomniałeś, zacząłem sobie coś przypominać. Jak przez mgłę – skłamał Johansson. Pamiętał z tamtego artykułu każde słowo.

– Pamiętam, że tytuł brzmiał: „Uczciwy glina” – powiedział Jarnebring.

– Jeśli tak twierdzisz...

– Właśnie tak. Ja i inni policjanci zaśmiewaliśmy się do łez. Lars Martin Johansson, zwykły policjant, jeden z nas. Jeszcze nie tak dawno jeździliśmy na patrol tym samym radiowozem i gnieździliśmy się w tym samym pokoju, a teraz robi karierę, jest kandydatem na ministra. Tak to mniej więcej brzmiało. Jedyny policjant w historii szwedzkiej policji, którego ten szmatławiec dobrze ocenił. Na dodatek policjant pełną gębą, nie z takich, jakich

dzisiaj pełno.

– Czy to brzmiało aż tak źle? – Johansson naprawdę się zaniepokoił.

– Spokojnie – odparł Jarnebring. – Nie ma powodu do obaw. Przecież dobrze cię znamy. À propos, co z grogiem?

– Już to załatwiam – powiedział Johansson i dyskretnie dał znak właścicielowi knajpy.

No dobrze, pomyślał, ale skąd ten szalony lewak znał mój adres?

Środa, 27 listopada

Tamtego dnia siedzieli w lokalu do późnego wieczoru. Jarnebring odwiózł Johanssona do domu, a potem siedzieli i popijali sobie do pierwszej w nocy. W pewnej chwili Johansson spojrzał na zegarek i stwierdził, że ma już dość, więc jeśli Jarnebring chce u niego przenocować, może się położyć na kanapie w salonie albo na kanapie w gabinecie. Ale Jarnebring postanowił wrócić do domu. Zamówił taksówkę. Miał ochotę na seks, a jego dziewczyna okazywała mu w ostatnim czasie wiele uczucia. Pewnie słyszała jakieś plotki o mojej moralności, pomyślał, jadąc taksówką.

Johansson obudził się jak zwykle o szóstej, wziął dwie tabletki od bólu głowy, popił je dużą szklanką wody, nastawił budzik na ósmą i zasnął. O dziesiątej miał być na konferencji na Lidingö, a ponieważ nie występował w roli prelegenta, tylko słuchacza, nie musiał się specjalnie niepokoić. No, może tą kartką znalezioną w bucie.

Potem pojechał na konferencję, ale myślał o czym innym, zamiast się koncentrować na sprawach omawianych przez prelegentów. Za każdym razem jego myśli biegły w tę samą stronę – w stronę kartki.

Myśl, że na kartce jest jego adres, nie dawała mu spokoju. Skąd ten facet go miał? Przecież nie ma mnie w książce telefonicznej. W biurze też nikt mu nie powiedział. Ani nikt z rodziny, ani żaden ze znajomych. Z drugiej strony to żadna sztuka, jeśli ktoś naprawdę chce się dowiedzieć. Ale po co Krassnerowi jego nazwisko i adres? Miał pamięć do nazwisk i twarzy, zapamiętywał, jak ludzie wyglądają i co robią. Przecież nie od dziś pracuje w sekcji rozpoznania. W ciągu ostatniej doby przeczesał całą swoją pamięć – i nic. Żadnego Krassnera w niej nie znalazł.

Załóżmy, że Jarnebring jest na właściwym tropie. Że Krassner był zwykłym narwańcem, który chciał się po prostu jakoś wyróżnić, otoczyć aurą tajemniczości, a może nawet łazić w butach z wydrążonym obcasem. Johansson potrząsnął głową. Nie mógł sobie przypomnieć, żeby chociaż jeden spośród tysięcy przestępców, z którymi się zetknął w ostatnich latach miał, buty z wydrążonymi obcasami. Natomiast wielu z nich w ogóle nie miało butów. Narkotyki, pomyślał. No tak, zdarzało się, że niektórzy handlarze właśnie w obcasie przechowywali prochy. Po komendzie krążyły nawet opowieści o wysokim Murzynie, który próbował przemycić na Arlandzie pół kilograma heroiny w butach z krokodylej skóry. Sięgały mu do kolan. Nie wiadomo, czy to prawda, ale nie o to chodzi. Może jednak powinien porozmawiać z chłopakami z wydziału narkotykowego? Tylko jak to zrobić? Zaczął się zastanawiać. Jarnebring już ich pewnie o to wypytywał. Ciekawe, co podadzą na obiad, pomyślał i spojrzał na zegarek.

*

Jarnebring nie należał do tych, co tracą czas na bezproduktywne myślenie. Krassner stanowił dla niego zamknięty rozdział. Musiał tylko jeszcze wszystko opisać i zamknąć sprawę. Zrobi to zaraz po rozmowie z Hultmanem, który ma się dowiedzieć w amerykańskiej ambasadzie, czy coś o Krassnerze wiedzą. Oczywiście pod warunkiem, że to, co mu powie, nie zmieni obrazu sprawy. Samobójstwo, stwierdził jeszcze raz. Przez całe przedpołudnie załatwiał różne sprawy, natomiast po południu ćwiczył. To, co robi po pracy, to jego prywatna sprawa.

*

Dobra wiadomość, pomyślał Wiijnbladh. Jeśli plotki krążące po komendzie są prawdziwe, to Johansson napisał raport w sprawie ekipy, która nie zauważyła zwłok w szybie windy. Johansson to jeden z tych, co idą do celu po trupach. Kiedy więc topór w końcu spadnie, nie oszczędzi tego dyletanta Olssona. Wprawdzie nie było go na miejscu zdarzenia, bo przebywał wtedy gdzie indziej. Ale to dowodzi, że dopuścił się zaniedbania i że w ogóle jest nieprzydatny. A przecież Olsson jest szefem techników. Chciałbym mieć taką robotę, pomyślał Wiijnbladh. Może nie jest jeszcze za późno? Trzeba się tylko odpowiednio zmobilizować przed imprezą z okazji sześćdziesiątych urodzin szefa. Przecież to ty masz ją zorganizować, pomyślał z zadowoleniem.

*

W poniedziałek rano Bäckström wrócił do swojej normalnej pracy w wydziale zabójstw. Wyjaśnił sprawę pobicia żony przez męża. W normalnych warunkach nawet by się do czegoś takiego nie brał. Niestety niedawno kierownictwo zdecydowało, że w ich dziale powstanie specjalna jednostka zajmująca się przemocą wobec kobiet. Pod politycznym naciskiem czerwonych lewicowych wariatek. To jasne: o pracę w tej sekcji starało się wielu zakamuflowanych pederastów i lesbijek. Przemoc wobec kobiet, pomyślał Bäckström. Banda porąbanych bab. Przydałoby im się przede wszystkim regularne lanie. Problem stanowiły takie jak ta, którą właśnie przesłuchiwał. Tłusta, z cyckami jak arbuzy i z mężem w kiciu. Sam dopilnował, żeby facet tam trafił.

Najpierw zamierzał się zająć niejakim Siggem Fürstem, więc postanowił poprosić bezpośredniego przełożonego o zgodę na doprowadzenie jego sprawy do końca. Zrobił to z dwóch powodów. Po pierwsze, dochodzenie było już prawie zakończone, a po drugie, nie doszło do kolejnych zabójstw, więc na pewno się nie napracuje. Najwyżej przejrzy później jakieś stare, gówniane sprawy. Normalny człowiek nie jest w stanie grzebać się w czymś takim. Niestety, ta sprawa wyglądała na bardziej skomplikowaną. Jego szef jest starym idiotą, ma dwa metry wzrostu i waży ze sto trzydzieści kilogramów. Na domiar złego łatwo wpada w złość. Kiedy zobaczył go w poniedziałek, tamten był pijany w sztok. Tylko nienormalny samobójca odważyłby się zadać mu jakieś pytanie. Postanowił więc siedzieć cicho i nie pisnąć ani słowa. Musi jeszcze tylko kilka razy przesłuchać biedną ofiarę. W połowie należy już do niego. Doszedł do takiego wniosku, słuchając jej głosu, gdy rozmawiali przez telefon. Datę przesłuchania zawsze można przecież zmienić.

*

Oredsson doszedł do wniosku, że Jarnebring nie jest taki zły, na jakiego wygląda, a gdy porozmawiał ze starszymi kolegami, zrozumiał dlaczego. Jarnebring jest najlepszym kolegą i przyjacielem Johanssona. Szkoda, pomyślał. Jeśli postanowią dobrać się tamtemu łobuzowi do skóry, ważne, żeby ktoś taki jak Jarnebring stał po ich stronie.

*

Kiedy Stridh wrócił do domu, włączył telewizor, żeby posłuchać wieczornych wiadomości. Jak zwykle same nieszczęścia, więc go wyłączył. To się nigdy nie skończy, pomyślał. Jedynym jasnym punktem w tym wszystkim jest to, że już niedługo będzie wolny.

Czwartek, 28 listopada

Hultman nie lubi spoczywać na laurach, pomyślał z zachwytem Jarnebring. Podobnie jak amerykańska policja. Kiedy rano zerknął do swojej przegródki, znalazł w niej faks z ambasady USA. Był to protokół z przesłuchania sporządzony przez policję z Albany w stanie Nowy Jork. Do tego kilka krótkich oficjalnych zdań napisanych przez attaché amerykańskiej ambasady i jeszcze odręcznie napisany list od Hultmana. Streścił w nim zwięźle fakty: dziesięć lat temu Krassner próbował odebrać sobie życie, wyskakując z balkonu domu, w którym mieszkał. Miejscowa policja odnalazła akta z tamtego dochodzenia. Przesłuchała też dziewczynę, z którą wtedy chodził. Potwierdziła to, o czym już wcześniej myślał Jarnebring: że Krassner był, oględnie mówiąc, bardzo skomplikowanym człowiekiem. Próbował już odebrać sobie życie, a do tego w taki sam sposób jak teraz.

Doznał wtedy wstrząśnienia mózgu i złamał nogę. Tym razem udało ci się lepiej, pomyślał Jarnebring i postanowił, że zakończy dochodzenie w sprawie jego śmierci, jak tylko otrzyma oficjalny raport z zakładu medycyny sądowej. To samobójstwo, pomyślał, więc najprościej byłoby po prostu zapomnieć o kartce z nazwiskiem swego najbliższego przyjaciela. Może nawet o bucie z wydrążonym obcasem. Kluczyk do skrytki Krassner mógł po prostu gdzieś znaleźć, więc najłatwiej byłoby go po prostu umieścić na liście przedmiotów znalezionych przez policję. Nie będę przecież pisał powieści kryminalnej, pomyślał. Niech to zostanie między mną a Larsem.

*

Johansson był zdumiony i czuł, że irytuje się coraz bardziej. Na początku próbował zaprowadzić jakiś ład w swojej głowie, więc zabrał się do pracy. Przed lunchem załatwił wszystkie nieprzyjemne sprawy i inne drobiazgi, które nie mogły czekać w nieskończoność. Potem zajął się starym projektem reorganizacji wydziału kryminalnego. Nie interesował się nim już nawet jego autor. Później zadzwonił do Jarnebringa.

– Okej – powiedział Jarnebring. – Przyjedź, to pogadamy.

Jarnebring opowiedział mu o wieściach z ambasady, ale nie zrobiło to na jego najlepszym przyjacielu zbyt wielkiego wrażenia. Tym bardziej że w raporcie nie wspomniał ani o wydrążonym obcasie, ani o znalezionej w nim kartce. Johansson nawet chyba nie słuchał, co Jarnebring do niego mówi.

– Okej – powiedział w końcu Jarnebring z rezygnacją. – Jak mogę ci pomóc?

– Miałeś gdzieś jakieś zdjęcie Krassnera – odparł Johansson. – Czy mógłbym je od ciebie pożyczyć?

Jarnebring uśmiechnął się i wzruszył ramionami.

– A co zamierzasz z nim zrobić?

Johansson też wzruszył ramionami.

– Głowiłem się nad tym wszystkim i chyba niedługo zwariuję.

– Chcesz trochę popytać?

Johansson uśmiechnął się niechętnie, a Jarnebring wybuchnął śmiechem.

– Chcesz posłuchać, co w trawie piszczy?

– Mniej więcej.

– Odnoszę wrażenie, że błądzisz we mgle – stwierdził Jarnebring. – Taki już jesteś. No, ale w porządku. Czy mogę ci jeszcze jakoś pomóc?

– List. Czy mógłbym pożyczyć także list?

– Oryginał wolałbym zostawić w teczce z aktami, więc może wystarczy ci kopia?

– Świetnie, może być.

Jarnebring uśmiechnął się i skinął głową. Musiał chyba być jasnowidzem, bo zdjęcie Krassnera i list miał już przygotowane, w plastikowej koszulce. Teraz tylko ją wyjął i podał Johanssonowi.

– Nic ci więcej nie potrzeba? – spytał i odchylił się na krześle, zakładając ręce na kark.

– Nie. A czego jeszcze mógłbym chcieć?

Jarnebring potrząsnął głową. Udawał, że jest zatroskany.

– Niepokoję się o ciebie, Lars. Ale nie dlatego, że niepotrzebnie się podniecasz z powodu tego wariata, bo zawsze taki byłeś. Po prostu zaczynasz sprawiać wrażenie, jakbyś wyszedł z wprawy. Powiedz mi, co o nich myślisz. – Jarnebring sięgnął po inną plastikową koszulkę i podał ją Johanssonowi. Było w niej kilkanaście zdjęć różnych osób w wieku Krassnera, podobnych do niego.

Johansson uśmiechnął się niechętnie.

– Nie zamierzam ich przesłuchiwać, to twoja działka.

– Oczywiście – odparł Jarnebring. – Przypuśćmy jednak, że zmienisz zdanie i będziesz chciał kogoś przesłuchać. Byłoby źle, gdyby osoba, z którą będziesz rozmawiał, nie mogła obejrzeć zdjęć. Martwisz się niepotrzebnie. À propos... te zdjęcia muszę mieć z powrotem.

– Oczywiście. Ale jest jeszcze jedna sprawa – powiedział Johansson, bo właśnie coś mu przyszło do głowy. – Chodzi mi o taśmę do maszyny. Masz ją jeszcze?

– To plastikowa kaseta do maszyny elektrycznej marki Panasonic – odparł Jarnebring. – Użyto jej tylko raz: do napisania listu, którego kopię ci dałem. Osobiście sobie tę kasetę obejrzałem i mogę cię zapewnić, że wszystko, co na niej jest, porównałem z listem.

Jarnebring spojrzał wyczekująco na Johanssona, który wykonał obronny gest ręką.

– Okej, nie ma sprawy – powiedział i uśmiechnął się krzywo. – Padam do nóg.

Jarnebring udał, że nie słyszał ostatnich słów.

– Jestem tylko zwykłym inspektorem policji – powiedział – i gdyby nie pewien oficer policji na wysokim stanowisku, który się uparł, żebyśmy się mocowali na nogi, nie musiałbym grzać tego krzesła.

Johansson uśmiechnął się i skinął głową. Powodem jego nagłej czołobitności wobec Jarnebringa była wspomniana wyżej historia, którą ten opowiadał tylko osobom godnym zaufania.

– Dość wcześnie nauczyłem się jednej rzeczy – mówił dalej Jarnebring. Zabrzmiało to tak, jakby głośno myślał. – Jeszcze zanim się poznaliśmy.

Johansson skinął głową i słuchał dalej.

– Jeśli musisz zrobić coś, co nie zabierze ci zbyt dużo czasu, zrób to porządnie, bo jeśli tak nie zrobisz, gówno z tego wyjdzie. Porównanie treści listu z tym, co było na taśmie, zajęło mi ponad godzinę.

– Szybko ci poszło – powiedział z szacunkiem Johansson.

– Jasne. Może dlatego, że pomagał mi Rosengren.

*

Johansson zszedł do garażu, wsiadł do samochodu i wyjął z teczki plastikową koszulkę z listem i zdjęciem Krassnera. Na odwrocie zdjęcia Jarnebring przyczepił spinaczem kartkę z nazwiskiem i adresem Johanssona. Była w plastikowej osłonce, ale od razu zauważył, że to oryginał.

Swój chłop, pomyślał.

Piątek, 29 listopada

No to mam przesrane, pomyślał Bäckström, kiedy zadzwoniła do niego sekretarka naczelnika wydziału i powiedziała, że szef chce się z nim natychmiast zobaczyć. Stara krowa, pomyślał. Ciekawe, o co chodzi tym razem.

Poprzedniego dnia umówił się na spotkanie z ofiarą przemocy z ulicy Karlavägen. Mieli się spotkać u niej, więc zaproponował szóstą wieczorem. Szybkie przesłuchanie, kilka chwytających za serce tekstów, a potem hop do łóżeczka. A wtedy zabiorę cię tam, gdzie jeszcze nie byłaś, pomyślał z zadowoleniem.

Kiedy jednak zjawił się na miejscu i zadzwonił do drzwi, nikt mu nie otworzył. Dzwonił i dzwonił. W końcu zerknął przez szczelinę w skrzynce na listy, żeby sprawdzić, czy coś się nie stało. Jedyną konsekwencją było to, że chwilę później otworzyły się drzwi obok i sąsiad wystawił przez nie swoją brzydką gębę. Zapytał, czy może w czymś pomóc. Złośliwy, chudy, łysy bęcwał, pomyślał Bäckström i zaczął się zastanawiać, czy powinien mu pokazać legitymację służbową, czy raczej kazać spadać. Zanim jednak cokolwiek zrobił, mężczyzna krzyknął, żeby się trzymał z daleka, bo inaczej zadzwoni na policję.

Bäckström nie miał najmniejszej ochoty stać na schodach i tłumaczyć się policjantom z patrolu, zwłaszcza że od razu przyszedł mu na myśl ten idiota Oredsson. Postanowił więc się ulotnić. Zszedł na dół i wstąpił do pobliskiej chińskiej restauracji. Stanął przy barze, żeby się nad wszystkim zastanowić.

– Duże piwo – powiedział do jaskrawo ubranej panienki stojącej za kontuarem, ale pozbawiony humoru cymbał nawet się nie odezwał.

Po kolejnych dwóch butelkach pilznera wyszedł na dwór i zaczął się włóczyć pod jej domem. We wszystkich oknach światła wciąż były zgaszone.

Wstąpił więc do innego baru, wypił kolejne dwa pilznery i w końcu zadzwonił do niej z budki. Nikt nie odbierał, a po kilku sygnałach włączyła się automatyczna sekretarka. Bäckström odłożył słuchawkę.

Potem włóczył się dalej. Kolejny bar, jeszcze dwa pilznery, kolejny telefon z budki telefonicznej, i nagle znalazł się przy starej dobrej knajpie przy Kungsgatan. Najpierw ostrożnie zajrzał przez okno. W prawie pustym barze siedziała ta łachudra z SABB. Przyłapał ją ostatniego lata, gdy chciała naciągnąć jakiegoś łazęgę. Postanowił wejść.

– Mamy już komplet – powiedział z szyderczym uśmiechem facet stojący przy wejściu.

– Jak to komplet? – zdziwił się Bäckström.

– Zawsze mamy komplet – odparł facet szyderczym tonem. – Poza tym mam wrażenie, że za dużo już dzisiaj wypiłeś.

Facet, uważaj, jak się do mnie zwracasz, bo cię załatwię, pomyślał Bäckström. Ale nie powiedział tego głośno. Wyszedł. W końcu wrócił do domu, wypił resztę alkoholu z butelki, którą kiedyś kupił, i znowu do niej zadzwonił. Nikt nie odbierał, więc zostawił wiadomość na sekretarce. Co ja tam wtedy, do cholery, nagrałem, zastanawiał się, wchodząc do gabinetu szefa.

Naczelnik wydziału nazywał się Lindberg. Kilka lat wcześniej zastąpił na tym stanowisku jedną z legend sztokholmskiej policji. A ponieważ wszyscy policjanci zatrudnieni w wydziale mieli serdecznie dość wszelkiego rodzaju legend, kilku z najstarszych stażem dogadało się ze związkami zawodowymi i dzięki temu Lindberg został ich szefem. Jego zaletą było to, że nie miał o niczym zielonego pojęcia. Na niczym się nie znał. Gruby palant, pomyślał Bäckström. Jeśli ktoś potrafi nie rzucać się w oczy, będzie tu miał jak u mamy.

Problemem był jego własny szef. Z trudnością wcisnął się w stojący przed Lindbergiem fotel, a wyglądał przy tym, jakby był w stanie przedzawałowym. Nazywał się Fylking. Stopień służbowy – komisarz, ale na komendzie nazywano go powszechnie Fyllskalle, [6] bo łatwiej to było zapamiętać. Fyllskalle, pomyślał Bäckström i skinął mu serdecznie głową, po czym usiadł na krześle stojącym tuż przy drzwiach, żeby zabezpieczyć sobie odwrót, na wypadek gdyby zrobiło się niebezpiecznie. Dziwne, że jeszcze się nie zapiłeś na śmierć, pomyślał.

– Chciał pan ze mną rozmawiać – powiedział.

– Tak – odparł Lindberg. – Chodzi o tę kobietę z Karlavägen, panią Östergren, którą pobił mąż. Dzwonił do nas jej adwokat i...

– Czy zakończyłeś sprawę morderstwa? – przerwał mu Fylking.

– Co pan ma na myśli? – spytał Bäckström.

– Mów, jak jest naprawdę – powiedział Fyllskalle. – Miałeś nadzieję na szybki numerek z tą ekskluzywną dziwką z Karlavägen. Z tą, co chciała wtrącić do paki swojego faceta.

– No właśnie – powiedział niedbale Lindberg. – Nie będziemy się tu kłócić o tę... chciałem powiedzieć, powódkę. Nawet ty o tym wiesz – dodał, zerkając nerwowo na Fylkinga.

A skąd ty, u diabła, możesz cokolwiek o tym wiedzieć?, pomyślał Fylking. Przecież nigdy nie prowadziłeś żadnego dochodzenia w sprawie morderstwa. Ale głośno tego nie powiedział.

– Ty erotomanie – powiedział za to i rzucił Bäckströmowi złe spojrzenie.

Całe szczęście, że nie urodziłem się wczoraj, pomyślał Bäckström, kiedy pół godziny później wracał do swojego pokoju. Było tak, jak się spodziewał. Ta pieprzona dziwka po prostu mnie wykorzystała, chciała mi wbić nóż w plecy, ale jej się nie udało, pomyślał. Nie ze mną te numery, nie z takim zawodowcem jak ja, choćbyś nie wiem jak się starała. Najwidoczniej przekazała taśmę z automatycznej sekretarki swojemu adwokatowi, a ten poszedł z nią prosto do Lindberga. Lindberg zasugerował Fylkingowi, żeby taśmę przesłuchać, chociaż wcześniej obaj ustalili, że sprawę powinni przejąć chłopcy z sekcji zajmującej się przestępstwami wobec kobiet.

Najpierw puścili taśmę z automatycznej sekretarki. Nagranie brzmiało dość podejrzanie. Jakby ktoś był zaniepokojony i dzwonił do kogoś późno w nocy. Ale Bäckström trzymał fason.

– A więc zadzwoniłeś do niej? – spytał spokojnie Fyllskalle.

– Tak. Bez żadnego konkretnego powodu, chociaż przez chwilę podejrzewałem najgorsze.

– Było wpół do drugiej w nocy.

– To chyba jakaś pomyłka. Na pewno było znacznie wcześniej. Przecież w takich urządzeniach nie ma zegarka, pomyślał.

– Byłeś tak nawalony, że nie można zrozumieć, co mówisz – przerwał mu Fyllskalle.

– Pijany? – zawołał niewinnym tonem Bäckström. – Byłem trzeźwy jak niemowlę. Poszedłem do łazienki, żeby umyć zęby. Chciałem od razu iść spać. Mogło być najwyżej trochę po dziesiątej. Stałem i myłem zęby, i dlatego nagranie jest trochę niewyraźne. – Jestem genialny, pomyślał.

– No cóż – powiedział Lindberg i uniósł do góry ręce, jak pastor Kościoła zielonoświątkowców. – To chyba sprawa jest jasna.

*

Można o nim mówić, co się chce, pomyślał Fylking o Bäckströmie, ale to szczwany lis. Leniwy i nieprzydatny. Ale za to chytry! Był na nią napalony, jak jakiś erotoman. Hm, moment, przecież ja też muszę tu jeszcze mieć jakąś piersióweczkę, pomyślał i zerknął w stronę jednego z segregatorów stojących na regale. Trzymał w nim butelkę. Spojrzał na zegarek. Nie ma jeszcze dwunastej, pomyślał ponuro, a poza tym zapomniałem kupić tabletek na gardło. Ciekawe, jak on wpadł na to mycie zębów...

*

Jak to się stało, że na Fylkinga wołają Fyllskalle?, zastanawiał się Bäckström. Po prostu łatwiej zapamiętać. A jak można by mu odebrać życie? Załóżmy, że zaproszę go na kolację. Kupię śledzia, pulpety mięsne do dekoracji i mnóstwo wódki. Takiej najmocniejszej. Facet wleje w siebie to wszystko. Jeszcze mu pomogę przy ostatnich kolejkach. Nie, to zbyt niepewne rozwiązanie, zdecydował. A ponadto chyba dość kosztowne. Poza tym jest już piątek, najwyższy czas zająć się innymi sprawami.

*

Vindeln pochodzi z Norrlandu, pomyślał Johansson. Miał psa i nie pija alkoholu. To znaczy, że wstaje wcześnie rano. Spojrzał na zegarek i postanowił z nim porozmawiać, zanim pójdzie do biura. Tylko po co?, pomyślał nagle, czekając na ulicy na taksówkę.

W każdym razie myślałem dobrze, stwierdził, siedząc w eleganckim pokoju Vindelna z filiżanką kawy na stoliku. Stare ciemne meble, prawdziwy duży dywan na podłodze, zegar ścienny nad kanapą. Tak czysty, że aż błyszczy. Zdążył też zauważyć wielki oprawiony portret wiszący przy oknie. Srebrna rama zdobiona wymyślnymi zakrętasami.

– To Kalle – powiedział Vindeln i westchnął. – Kiedy zdechł, miał ledwie trzynaście lat.

– Ja też lubię tę rasę – odparł Johansson, choć nie było to do końca prawdą. Jego ojciec i brat zawsze trzymali szare elkhundy, a on nigdy nie kwestionował ich wyboru.

– Rozumiem, że pan poluje – stwierdził Vindeln.

– Tak – odparł Johansson z wyraźnym norrlandzkim ak-centem.

– No to jesteśmy w domu – powiedział Vindeln. Było to raczej stwierdzenie niż pytanie. –Nieźle się panu powodzi – zauważył Vindeln. Zerknął na wizytówkę Johanssona i odłożył ją na stolik. – Zastępca komendanta policji to nie byle kto.

– Tak – zgodził się Johansson. – Całkiem dobrze.

– Mnie nie zawsze powodziło się tak dobrze jak teraz.

– Czyżby kłopoty ze zdrowiem? – spytał Johansson, choć przecież o wszystkim wiedział.

Vindeln potrząsnął głową.

– Wóda – wyjaśnił. – Największa zguba, jaką ten z góry zesłał nam, biedakom, tu, z dołu. Ale udało mi się zrzucić te kajdany i wiele osób może potwierdzić, że stało się to w ostatniej chwili.

Między innymi ja, pomyślał Johansson i skinął głową, ale nic nie powiedział. Vindeln sięgnął po ciastko i nagle uśmiechnął się do gościa.

– Zawsze się cieszę, kiedy nam, ludziom z Norrlandu, dobrze się powodzi. Przynajmniej nam obu się udało. Ale ilu z naszych siedzi w rządzie? Pełno tam ludzi ze Sztokholmu, Södermanlandu, Skanii... a z Norrlandu?

Vindeln westchnął i potrząsnął głową.

– Dopiero jak zaczyna wiać, okazuje się, że się nadajemy.

To prawda, to prawda, pomyślał Johansson. A co ja tu właściwie robię?

Pokazał Vindelnowi zdjęcia Krassnera i pozostałych dziewięciu osób. Ale Vindeln tylko potrząsnął głową.

– Wprawdzie zamieszkałem tu, jak tylko przeprowadziłem się do Sztokholmu – powiedział Vindeln – ale żadnego z nich nie rozpoznaję. – A który to wypadł z okna?

– Ten – odparł Johansson i pokazał mu zdjęcie Krassnera.

– Nigdy go nie widziałem. Przeskrobał coś? To znaczy poza tym, że zabił mojego Kallego.

– Nic nam o tym nie wiadomo.

– Słyszałem, że to Amerykanin. Powiedzieli mi o tym pańscy koledzy. Odwiedzili mnie w weekend. Jeden wielki jak dąb, a drugi taki goguś. Wyglądał jak jakiś dyrektor. Nie powiem, obaj byli bardzo uprzejmi, nie mam powodów, żeby się na nich skarżyć.

Tego by tylko brakowało, pomyślał Jarnebring.

– Zastanawiałem się jeszcze nad inną sprawą – powiedział Vindeln, gdy już wyszli do przedpokoju i zaczęli się żegnać.

– Jaką?

– Opowiadałem sąsiadce, pani Carlander, elegancka z niej dama, wdowa, choć niedługo skończy osiemdziesiąt lat...

– Tak... – przerwał mu Johansson.

– Mówiłem jej o tym Amerykaninie. Widziała ich, jak stali tam, gdzie doszło do tego nieszczęśliwego wypadku... to znaczy pańscy koledzy.

– Rozumiem – powiedział Johansson. Już prawie był na schodach..

– Dowiedziała się o moim Kallem, bo właśnie po to się spotkaliśmy, żeby o nim porozmawiać, a wtedy ja jej opowiedziałem o tamtym Amerykaninie.

Człowieku, chyba znowu zacząłeś pociągać, pomyślał Johansson. Ale w tej samej chwili zawstydził się swoich myśli.

– Nie ma problemu – powiedział. – To żadna tajemnica. Dziękuję za poczęstunek.

– Powiedziała mi, że jak była na poczcie, to rozmawiała kiedyś z jakimś Amerykaninem – dokończył Vindeln. Ale powiedział to już do pleców Johanssona.

– Co pan powiedział? – spytał Johansson i odwrócił się.

*

– To ten – powiedziała pani Carlander, wskazując palcem zdjęcie Krassnera. – Od razu poznałam, że jest Amerykaninem. A poza tym posługiwał się dość eleganckim dialektem, jakim się mówi w Nowym Jorku. Mój mąż był dyrektorem sprzedaży w firmie SKF na teren USA i mieszkaliśmy tam dość długo.

To chyba nie może być prawda, pomyślał Johansson.

– Proszę mi o wszystkim opowiedzieć.

– To było chyba przed miesiącem – zaczęła pani Carlander. Nie była pewna daty, ale zazwyczaj pod koniec miesiąca chodzi na pocztę ze wszystkimi rachunkami, żeby je zapłacić, więc to musiało być wtedy. Poza tym właśnie wtedy na jej konto wpływa emerytura po mężu, więc nie musi się martwić o przelewy z konta bankowego i podobne utrudnienia.

Ja też tak myślę, pomyślał Johansson, rozglądając się po urządzonym ze smakiem mieszkaniu. Pani Carlander musi się nieźle powodzić.

– Właściwie to mogłabym wystawić czek pocztowy i po prostu zostawić go w pocztowej przegródce, ale ostatnio wprowadzili tyle różnych zmian, że bezpieczniej jest iść na pocztę. Zawsze można się kogoś poradzić. No a poza tym personel jest tam taki uprzejmy, zwłaszcza kierowniczka. Jest wspaniała.

– Gdzie jest ta poczta?

– To nasza własna poczta, tak ją nazywamy. Wszystkie starsze osoby, które mieszkają w tej dzielnicy. To ten mały oddział przy Körsbärsvägen. Zaraz na rogu, przy akademiku, z tym że po drugiej stronie ulicy. Poza tym można tam iść piechotą, zrobić sobie dłuższy spacer.

Johansson skinął głową. Jak przez mgłę przypomniał sobie, że kiedyś szedł albo koło tej poczty przejeżdżał.

– A oni na pewno będą chcieli ją niedługo zamknąć – zauważyła pani Carlander, a w jej głosie dało się wyczuć nutkę potępienia dla nowych czasów.

I na pewno to zrobią, pomyślał Johansson. Ale tego już oczywiście nie powiedział.

– To musiało być rano – mówiła dalej pani Carlander. – To znaczy ja tam poszłam rano. Jest tam wtedy bardzo mało ludzi i nie trzeba zbyt długo stać w kolejce.

– To prawda. Nikomu nie chce się przecież stać w kolejce.

– To dlatego tak dobrze to zapamiętałam. Ten Amerykanin bardzo mnie zdenerwował.

Tamtego ranka, mniej więcej przed miesiącem, kiedy pani Carlander zjawiła się na poczcie, nie było prawie nikogo. Zaledwie jeden mężczyzna. Stał przy okienku i rozmawiał z urzędniczką po angielsku.

– Od razu się domyśliłam, że jest z Ameryki. Mieszkałam tam z mężem prawie dziesięć lat. SKF miało biuro na Manhattanie, a my mieszkaliśmy godzinę drogi na północ, nad rzeką Hudson, w niewielkim miasteczku Montrose. Gerhard podróżował całymi dniami, od rana do wieczora, a ja zajmowałam się dziećmi. Teraz są już duże i mają własne dzieci.

Johansson skinął głową. Domyślił się. Obejrzał zdjęcia rodzinne rozstawione po pokoju.

– Na czym to ja stanęłam? – spytała pani Carlander trochę zagubiona, ale szybko odnalazła wątek. Od razu dało się to zauważyć w jej szarych oczach. – To dość zabawne, bo od razu rozpoznałam jego akcent... a właściwie dialekt, jak to się mówi... Z takim akcentem mówi się w północnych stanach. Brzmi trochę ładniej, a przynajmniej chcą, żeby to tak brzmiało. Nowa Anglia, choć, mówiąc ściśle, nie jest to jeszcze Nowa Anglia.

– Wspomniała pani, że ten mężczyzna panią zirytował.

– Miał do wysłania kilka listów, a kasjerka nie mówiła zbyt dobrze po angielsku, więc, szczerze mówiąc, ona też mnie trochę zdenerwowała. Zamierzałam się nawet włączyć do rozmowy i zaoferować pomoc, ale nie lubię się narzucać.

Nie, nie jesteś z tych, zgodził się Johansson. Potem zachęcająco skinął głową.

– W końcu jednak porządnie się zdenerwowałam, bo on wciąż czegoś chciał, a ja nie mogę zbyt długo stać w miejscu. Już zamierzałam się wtrącić, gdy przyszła kierowniczka oddziału i się nim zajęła. Wspaniała młoda kobieta. Powinien się pan z nią spotkać, choć używa takiego dziwnego tytułu... Naczelnik poczty. Czy pani naczelnikowa brzmiałoby źle? Przecież o kobiecie jeżdżącej konno mówimy dżokejka. Brzmi to całkiem logicznie.

Pod warunkiem że jest żoną naczelnika, pomyślał Johansson.

– Czy pamięta pani, na czym polegał problem z tymi listami?

– Nie – odparła z wahaniem pani Carlander i potrząsnęła głową. – Ale nawet jeśli był jakiś problem, to jestem przekonana, że kierowniczka go rozwiązała.

– Czy pamięta pani, jak ta kobieta się nazywa?

– Wiem tylko, że ma na imię Pia. Na pewno znam też jej nazwisko, ale takie rzeczy często wylatują mi z głowy. Ostatnio na przykład zapomniałam, jak się nazywa pępek, więc zadzwoniłam do jednego z moich wnuczków, żeby go o to spytać. Pewnie sobie biedak pomyślał, że babcia zwariowała.

– Proszę się tym nie przejmować – uspokajał ją Johansson. – Policja na pewno ustali jej nazwisko.

– Ja też tak sądzę. Jestem pewna, że pan komisarz na pewno ją zauważy. Taki typ urody przyciąga uwagę mężczyzn.

Czas się pożegnać, pomyślał Johansson i uśmiechnął się do pani Carlander.

– Bardzo pani dziękuję za...

– A nie może mi pan komisarz powiedzieć, co ten gagatek takiego zrobił? Narkotyki? Albo coś równie okropnego?

Johansson potrząsnął głową i uśmiechnął się uspokajająco.

– Nie, nic nam o tym nie wiadomo. Nie jest podejrzany o żadne przestępstwo.

– Nie? – spytała pani Carlander, a w jej głosie pojawiła się nutka rozczarowania.

– Nie – powtórzył Johansson. – Próbujemy się tylko dowiedzieć, kim był.

Pani Carlander skinęła głową, ale nadal sprawiała wrażenie, jakby jego słowa wcale jej nie przekonały.

*

Pani Carlander miała zupełną rację. Pia wyglądała jak kobiety, na które mężczyźni zwracają uwagę. Krótkie ciemne włosy, niebieskie oczy, duży biust i wąska talia. Nazywała się Hedin. Patrząc na nią, Johansson pomyślał, że nogi też ma całkiem w porządku, ale ponieważ stali po przeciwnych stronach kontuaru, fakt ten nie miał wielkiego znaczenia.

Przedstawił się i wręczył jej wizytówkę. Zauważył, że się zdziwiła, kiedy przeczytała, jaką pełni funkcję. I to bardziej, niż powinna. Potem uśmiechnęła się do niego uprzejmie i spytała wzrokiem, o co chodzi.

– W czym mogę panu komisarzowi pomóc?

Johansson pokazał jej zdjęcie Krassnera i powiedział:

– Podobno rozmawiała pani z nim mniej więcej miesiąc temu. Prosił panią o pomoc w wysłaniu listu.

Kobieta wzięła zdjęcie, a Johansson zauważył, że rozpoznała tę twarz. Znowu uśmiechnęła się uprzejmie i kiwnęła głową, wskazując na jego wizytówkę. Odłożyła ją na ladę.

– Czy posiada pan legitymację służbową lub inny dokument? – spytała. – Nie chciałabym sprawiać kłopotu, ale u nas też obowiązują pewne zasady.

Moja wina, pomyślał Johansson i zaczął się zastanawiać, w ilu kursach poświęconych bezpieczeństwu firm brał udział. Uśmiechnął się przepraszająco i podał jej dokument. Dokładnie go przestudiowała. Niewiele osób to robi. Znowu się uśmiechnęła, a Johansson doszedł do wniosku, że pani Carlander zna mężczyzn o wiele lepiej niż większość kobiet, nawet dwa razy od niej młodszych.

– Zgadza się – powiedziała Pia Hedin. – Poznaję go i to ja pomogłam mu wysłać do pana tamten list.

O czym ona, do diabła, mówi, pomyślał Johansson, a Pia była chyba równie dobrym obserwatorem, jak on, bo tylko się uśmiechnęła i zaprosiła go gestem do środka.

– Może lepiej będzie, jeśli porozmawiamy o tym w moim pokoju – zaproponowała. – Tam nikt nie będzie nam przeszkadzał.

Ładne nogi, pomyślał Johansson, idąc za nią na zaplecze. I było to dla niego pewnym pocieszeniem w całym tym ambarasie.

Ponad miesiąc temu Krassner zjawił się na poczcie przy Körsbärsvägen i wysłał list do oddziału pocztowego Sztokholm 4 przy Folkungagatan. Na poste restante, do inspektora Larsa Martina Johanssona. Ona mu w tym pomogła, ale nie chciała wyjaśnić, dlaczego to zrobiła.

– Była to trochę dziwna prośba. Prawie nigdy nie trafiają do nas listy na poste restante, a jeśli już jakiś się trafi, to przeważnie z zagranicy. Jak pan inspektor z pewnością wie...

– Proszę mi mówić po imieniu – przerwał jej Johansson, a w nagrodę dostał śliczny uśmiech i zgodę – wyrażoną skinieniem głowy.

– Jeśli ktoś coś wysyła na poste restante do któregoś z naszych oddziałów, to list leży tam miesiąc, a ściślej mówiąc, trzydzieści dni. Potem przesyłka wraca do nadawcy. Pod warunkiem że odbiorca nie odbierze jej wcześniej.

Jeśli miał mój adres, zastanawiał się Johansson, to dlaczego, na miłość boską, nie wysłał listu bezpośrednio do mnie, tylko na pocztę, do tego do oddziału, w którym zwykle odbieram listy?

– Jasne – powiedział, uśmiechając się czarująco. – Nie miałem pojęcia, że dostałem list na poste restante.

– Domyśliłam się tego jakiś tydzień temu – odparła Pia. – Kiedy nam go odesłano.

Nareszcie, pomyślał Johansson. Już wkrótce prawda wyjdzie na jaw, ale przedtem musimy to wszystko jakoś uporządkować. Spokojnie i metodycznie.

– Nic nie stoi oczywiście na przeszkodzie, żeby listy wysyłać na poste restante, ale zapewniam, że nie jest to zbyt popularne. Pamiętam, że podjęłam się odszukać twój adres, więc na pewno by do ciebie dotarł.

– I co Krassner wtedy powiedział?

– Wyjaśnił mi, że tak to właśnie między sobą uzgodniliście.

Aha, zdziwił się Johansson. Coś takiego!

– Tak – skinęła głową Pia i uśmiechnęła się. – To jasne, że zwróciłam uwagę na funkcję przed twoim nazwiskiem. Było to dość niezwykłe.

– I co sobie pomyślałaś? – spytał Johansson.

Ależ ona ma uśmiech, pomyślał.

– Pomyślałam sobie, że to jakaś tajna informacja. Nie chcę przez to powiedzieć, że Krassner sprawiał wrażenie podekscytowanego czy coś takiego. Chciał mi nawet pokazać swoją legitymację dziennikarską, ale powiedziałam, że nie jest to konieczne. Wcześniej myślałam, że w liście były narkotyki. Po rozmowie z tobą zrozumiałam, że to był po prostu zwykły list. Niezbyt gruby, więc domyśliłam się, że w środku jest tylko kartka papieru. Taak... O czym to ja chciałam powiedzieć? To było takie niesamowite... jak w filmie szpiegowskim.

Ona jest tym wszystkim zachwycona, pomyślał Johansson.

– Okej – powiedział. – Czy mogłabyś mi przynieść ten list? Może go w końcu przeczytam?

– To niemożliwe – odparła Pia i potrząsnęła głową. – Niestety.

– Jak to niemożliwe?

– Krassner zażyczył sobie, żeby, jeśli nie odbierzesz, odesłać list na konkretny adres. I wczoraj list został tam wysłany.

O kurna, to nie może być prawda, pomyślał Johansson i aż jęknął.

– A czemu to zrobił?

– Wyjaśniałam mu, że listy nadane na poste restante po miesiącu wracają do nas. Wtedy odrzekł, że jeśli sam nie odbierze tego listu w ciągu tygodnia, mam go wysłać na jego adres w USA. Wyjaśnił mi też, że mieszka w akademiku po drugiej stronie ulicy i że za miesiąc zamierza wrócić do domu, mniej więcej za miesiąc, bo na razie nie wie, którego dnia wyjedzie. Nie chciał, żeby list tu leżał, nie chciał też, żeby go odesłano do akademika, bo mieszka tam tylko czasowo. A ponieważ my też nie chcemy, żeby takie listy nam tu zalegały, zrobiłam, jak kazał. Ot, taka dodatkowa usługa.

Uśmiechnęła się i skinęła głową.

– Dokąd wysłałaś ten list? – spytał Johansson.

– Na jego adres w USA. Zapisał mi go. Zresztą to też było dość dziwne.

– Dlaczego?

– Jak już wspomniałam, Krassner powiedział, że nie będzie tu długo i że mieszka w akademiku, a za miesiąc, gdy list wróci, jego prawdopodobnie już tu nie będzie, więc możemy go przetrzymać jeszcze tydzień, a potem wysłać na jego adres domowy, jeśli w ciągu tamtego tygodnia go nie podejmie.

– A co w tym takiego dziwnego?

– Chciał, żeby list wysłać komuś innemu, kobiecie, więc pomyślałam sobie, że to coś ważniejszego niż jakaś tam tajemnica i że nie powinnam się do tego mieszać. Mam jednak nazwisko i adres tej kobiety. Są na kopii listu przewozowego, więc pokażę go panu, jeśli to takie ważne.

– Tak, proszę.

Sarah J. Weissman, 222 Aiken Avenue, Clinton Park, Renseelear, NY 12144, USA. No proszę, pomyślał Johansson, a kimże jest ta pani?

– Sprawdziłam ten adres – powiedziała Pia. – Po prostu byłam ciekawa.

Widać to po twoich oczach, pomyślał Johansson. Wydaje ci się, że to o wiele ciekawsze ode mnie, pomyślał ponuro.

– No i co? – spytał głośno.

– Kod pocztowy zgadza się z adresem, ale nie sprawdziłam, czy adresatka tam mieszka. Nie wiem nawet, czy nam się to uda, ale reszta się zgadza. Renseelear leży na północ od Nowego Jorku.

Jak na razie zgadza się to z tym, co mówiła pani Carlander. Chłopak mówił z akcentem z północnych stanów, pomyślał.

– Coś pan inspektor sprawia wrażenie zatroskanego – stwierdziła Pia. – Czy mogłabym w czymś pomóc?

Jeśli oczy są zwierciadłem duszy, sprawiasz wrażenie osoby, która potrafi zrozumieć innych, pomyślał. Pytanie tylko, czy jesteś wystarczająco dyskretna.

– Być może – stwierdził.

– Spróbuj – odparła Pia. – Czasami trzeba po prostu zaufać bliźniemu swemu.

– Czy należysz do osób, które potrafią... hm... trzymać gębę na kłódkę? – spytał Johansson i od razu uświadomił sobie, że nie powinien używać takiego słownictwa.

– Tak – odparła Pia stanowczo. – Potrafię.

– To dobrze. W skrócie sprawa wygląda następująco: nigdy się nie spotkałem z Krassnerem. Nie wiedziałem nawet o jego istnieniu. Wprawdzie jestem szefem wydziału kryminalnego, i to dopiero od niedawna, ale Krassner nie jest naszym informatorem. Gdyby nim był, nie przychodziłbym do ciebie, tylko poszedłbym wprost do niego. Wyjaśnij mi jeszcze, dlaczego ktoś wysyła list na poste restante i to do policjanta, którego nigdy wcześniej nie spotkał. Szansa na to, że odbiorca taki list otrzyma, jest bliska zeru.

– Na pewno – powiedziała Pia. – Ale nie rozumiem czegoś innego. Jak się o tym wszystkim dowiedziałeś? Dlaczego się u mnie zjawiłeś?

Nie jesteś wcale taka głupia, pomyślał Johansson. No i co mam ci powiedzieć, żeby nie powiedzieć za dużo?

– Całkiem przypadkiem – odparł. – A po co Krassner wysłał do mnie taki list, jeśli mógł być prawie pewien, że nigdy do mnie nie trafi, a nawet że się o nim nie dowiem? – spytał Johansson, żeby zmienić temat.

– Najprościej będzie, jeśli sam go o to zapytasz. A jeśli już wyjechał do Ameryki, a sprawa jest rzeczywiście ważna, zawsze możesz poprosić o pomoc amerykańską policję. Przecież policja współpracuje ze sobą na szczeblu międzynarodowym, prawda? My, pocztowcy, też ze sobą współpracujemy. I działa to znakomicie. – Pia znowu się uśmiechnęła. Wyglądała na prawdziwie zachwyconą.

Żeby tylko sobie nie pomyślała, że ma do czynienia z idiotą, pomyślał.

– Niestety w tej chwili to niemożliwe – odparł Johansson.

I nie pytaj dlaczego, dodał w myślach.

– Czy to ty jesteś tym policjantem, o którym przed miesiącem było tak głośno w gazetach?

Johansson potwierdził skinieniem.

– Może o tobie usłyszał? Przecież gazety aż piały z zachwytu, a chyba nie robią tego codziennie, prawda? Czy on rozumie po szwedzku?

– Raczej nie, choć nie jestem pewien. Być może z kimś rozmawiał, to znaczy z kimś, kto mówi po szwedzku.

Ona przecież myśli podobnie jak Jarnebring, pomyślał.

– Zastanów się nad tym – powiedziała nagle Pia. Była podekscytowana. – Załóżmy, że Krassner prowadzi jakąś tajną działalność lub zajmuje się czymś, co jest niebezpieczne, więc próbuje się jakoś zabezpieczyć. Czytałam o tym mnóstwo razy w kryminałach. O ludziach, którzy ukrywają tajne dokumenty u znajomych, bo mogą im ufać, na przykład u adwokatów lub dziennikarzy, albo w tajnych skrytkach bankowych. Na wypadek gdyby coś im się stało.

Johansson pomyślał o tym samym pięć minut wcześniej. Jest jednak pewien szkopuł.

– Jest jednak pewien szkopuł – powiedział. – Jak miałbym się o tym dowiedzieć?

– Przecież tu jesteś – odparła. – Więc z całą pewnością się dowiedziałeś.

– Faktycznie. Ale nadal nie mam pojęcia, o co w tym wszystkim chodzi.

– No właśnie – powiedziała jeszcze bardziej podekscytowana. – I nie będziesz miał pojęcia, chyba że nagle coś się zdarzy. Krassner nie potrzebował żadnego zabezpieczenia. W ogóle by cię tu nie było, gdyby nie czysty przypadek. Sam tak powiedziałeś.

Johansson skinął głową i starał się sprawiać wrażenie, że jest dokładnie tak, jak Pia mówi. Uśmiechnął się do niej.

– Nie myślałaś o tym, żeby zostać policjantką?

– Nie, nigdy – odparła z uśmiechem.

– Bardzo ci dziękuję za pomoc.

– Nie ma za co – odpowiedziała, a Johansson nie mógł się oprzeć wrażeniu, że jest naprawdę zachwycona. – Daj mi znać, gdybyś kiedyś miał kłopoty.

Nie kuś mnie, pomyślał Johansson i nagle marnie się poczuł.

Ale bryndza, pomyślał już na ulicy. O co tu właściwie chodzi? Najpierw pojechał na posterunek na Östermalm i oddał Jarnebringowi zdjęcia z konfrontacji. Jarnebringa nie było, dzięki czemu wszystko poszło szybko i sprawnie. Potem pojechał do biura, a teraz siedzi za biurkiem zatopiony w myślach. Co mnie takiego łączy z Krassnerem i z Sarah Weissman, która, mam nadzieję, w ogóle istnieje? Krassner i Weissman, Amerykanie, o których wie jedynie tyle, że pierwszy nie żyje. Odebrał sobie życie, skacząc z okna akademika. A co ja właściwie wiem o sobie samym?, pomyślał ponuro. Czy ja naprawdę myślę? I nagle przyszedł mu na myśl Wiklander.

– Niech tu przyjdzie Wiklander – powiedział do sekretarki przez wewnętrzny telefon, chociaż siedziała za ścianą, pięć metrów od niego. Nie chce mi się dzisiaj tyle biegać, pomyślał.

Wiklander był chudym, wysokim, ciemnowłosym, wysportowanym policjantem. Młodszym od Johanssona o dziesięć lat. Pracował w wydziale kryminalnym, w sekcji rozpoznania, i był niezwykle zdolny. Gdyby ktoś chciał przedstawić małomówność jako człowieka – co raczej nam nie grozi, bo sam taki pomysł wydaje się absurdalny – ten człowiek miałby twarz Wiklandera. Teraz siedział przed gabinetem Johanssona i węszył czujnie jak wyżeł przed spuszczeniem ze smyczy.

– Co mogę dla pana zrobić, szefie? – spytał.

– Dowiedz się o numer telefonu tej osoby i sprawdź, czy adres się zgadza – powiedział Johansson i dał mu kartkę z danymi.

– Sarah Weissman – przeczytał na głos Wiklander. – Sprawdzić adres i zdobyć jej numer telefonu. Jasne – powiedział prawie obrażonym tonem. – Coś jeszcze?

– Tak. Nie musisz robić takiej obrażonej miny. Chciałbym, żebyś to zrobił tak, żeby cały świat nie musiał się od razu o tym dowiedzieć.

– Masz na myśli naszych drogich kolegów – odparł Wiklander. Z pewnością nie był w ciemię bity.

– Właśnie. W sensie ogólnym i w żadnym innym.

– Oczywiście. Jeśli ta pani ma jakiś telefon, znajdę go.

– Wspaniale.

Kwadrans później Wiklander był z powrotem. Numer telefonu napisał na tej samej kartce, którą dał mu Johansson. Johansson znał Wiklandera. Mógł być pewien, że na kartce znajduje się tylko ta informacja.

– Szybko się sprawiłeś.

– Tak sobie – odparł skromnie Wiklander. – To jej numer, a tu adres.

– Opowiadaj – powiedział zaciekawiony Johansson. – Jak to zrobiłeś? – spytał z pytającym uśmiechem.

– Zapomniałem. Nie wiem, o czym pan szef mówi.

Najprościej byłoby do niej zadzwonić, pomyślał Johansson, spoglądając ponuro na kartkę. Którą tam teraz mają godzinę? Sprawdził na zegarku. Niedługo dwunasta, to znaczy, że tam jest szósta rano. Może się nie udać. A jutro ma przecież lecieć do USA.

Na świecie ciągle dochodzi do dziwnych spotkań, pomyślał i westchnął ciężko.

W końcu nie zadzwonił. Za to wieczorem zadzwonił do niego do domu Jarnebring. Był w świetnym humorze. Pytał, czego Johansson się dowiedział.

– Ilu mamy aresztować? Będzie nam potrzebne wsparcie patrolu? – spytał i roześmiał się w słuchawkę.

– Chyba nie. Wpadłem pogadać do Vindelna, ale nic z tego nie wynikło.

– Naprawdę? – spytał Jarnebring z udanym zadziwieniem. – Naprawdę nic?

– Przyszło mi do głowy, że może Vindeln spotkał kiedyś Krassnera, może go widział. W końcu mieszkali niedaleko. Ale szansa jest niewielka – dodał z westchnieniem.

– Mówiąc inaczej: niewiele się dowiedziałeś.

– Niczego – skłamał Johansson. – Zupełnie niczego.

– Nie musisz spuszczać nosa na kwintę. Jak widzę, niezbyt wiele osób znało tego Krassnera.

– Co masz na myśli?

– Rozmawiałem po południu z ambasadą, to znaczy z Hultmanem. Chyba nie miał nawet żadnej rodziny.

– No proszę – powiedział Johansson i pomyślał: o co ci chodzi?

– Hultman miał kłopot. Nie wiedział, komu odesłać rzeczy Krassnera.

To już nie moje zmartwienie, pomyślał Johansson.

– Naszym amerykańskim kolegom udało się znaleźć tylko dawną dziewczynę Krassnera. Twierdziła, że zerwali ze sobą przed dziesięciu laty. Tyle przekazał mi Hultman.

Dawna dziewczyna, pomyślał Johansson i usłyszał w głowie dzwonek alarmowy.

– Nie rozumiem – powiedział. – Czy Hultman rozmawiał z tą dziewczyną?

– Upiłeś się? – spytał go uprzejmie Jarnebring.

– Jestem najzupełniej trzeźwy. Może tylko trochę przemęczony.

– Rozumiem – odparł pedagogicznym tonem Jarnebring. – Nasi koledzy z USA, którzy starali się zebrać trochę informacji o Krassnerze, rozmawiali z jego dawną dziewczyną. À propos, dostałem kopię tego przesłuchania. Po pierwsze zeznała, że przestali ze sobą chodzić mniej więcej dziesięć lat temu...

– Okej, słucham.

– No to mi nie przerywaj, do cholery. Na czym to ja skończyłem?

– Na tym, że przestali się spotykać dziesięć lat temu.

– No właśnie – powiedział Jarnebring w sposób typowy dla kogoś, kto właśnie odnalazł utracony wątek. – Po drugie odnoszę wrażenie, że nie należała do osób, które się nim bezkrytycznie zachwycały.

– To może dlatego z nim zerwała?

– Na pewno, ale to właśnie ją Krassner wskazał jako osobę najbliższą, a poza tym zapisał jej w testamencie wszystkie swoje rupiecie. Nie jestem w stanie tego ocenić, ale stawiam swój stary policyjny kask, że nie chodzi tu o miliardy dolarów.

– Czy ona się jakoś nazywa? – spytał niewinnym tonem Johansson.

– Sarah jakaś tam. Mam jej nazwisko w biurze.

Sarah J. Weissman, pomyślał Johansson i zacisnął zęby, żeby się nie zdradzić.

– Aha – powiedział. – Szczerze mówiąc, mam już po dziurki w nosie całej tej historii.

– Miło mi to słyszeć. A poza tym...

– Tak?

– Życzę ci przyjemnej podróży i uważaj na siebie. Właściwie tylko po to zadzwoniłem, żeby ci to powiedzieć.

– Dzięki. Ty też na siebie uważaj.

Sprawa robi się coraz dziwniejsza, pomyślał, odkładając słuchawkę.

Niedziela, 30 listopada

W niedzielę 30 listopada Johansson odleciał rannym samolotem do Nowego Jorku. W podróży towarzyszyli mu dwaj komisarze policji z wydziału kryminalnego. Świetni gliniarze i fajni kumple.

Fuck you, Krassner, fuck you, Weissman, [7] pomyślał Johansson. Teraz czekają mnie przyjemne chwile. I może nawet nauczę cię czegoś nowego, czegoś, co mi się kiedyś przyda.

– Tak się zastanawiam, czy nie strzelić sobie jednego głębszego – powiedział z uśmiechem.

Kolega z wydziału narkotykowego skinął głową.

– Pomyślałem o tym samym.

Przyłączył się do nich także kolega z Interpolu.

– Dziwne – powiedział. – Siedziałem sobie i myślałem dokładnie o tym samym. Cóż, życie czasem nas zaskakuje.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

1. Rövkrok – zabawa polegająca na tym, że dwie osoby kładą się obok siebie na plecach, po czym każda z nich unosi nogę, oplata nią nogę drugiej osoby, a potem gwałtownym ruchem próbuje przewrócić przeciwnika na drugą stronę (przyp. tłum.) [wróć do tekstu]

2. Kto nie ma w głowie, ten ma w nogach [wróć do tekstu]

3. Kopę lat [wróć do tekstu]

4. Do rzeczy [wróć do tekstu]

5. „Szwecja – trzecia droga”, „Raj socjaldemokracji” [wróć do tekstu]

6. Fyllskalle – po szwedzku pijaczyna (przyp. tłum.) [wróć do tekstu]

7. Pieprz się, Krassner, pieprz się, Weissman [wróć do tekstu]