SPIS TREŚCI

SPIS TREŚCI

MĄDROŚĆ

SŁOWO WSTĘPNE

WPROWADZENIE

CZYM JEST POMAGANIE?

POMOC JAKO WYRÓWNANIE

PIERWSZY PORZĄDEK POMAGANIA

DRUGI PORZĄDEK POMAGANIA

PRAWZÓR POMAGANIA

TRZECI PORZĄDEK POMAGANIA

CZWARTY PORZĄDEK POMAGANIA

PIĄTY PORZĄDEK POMAGANIA

SZCZEGÓLNE POSTRZEGANIE

OBSERWACJA, POSTRZEGANIE, ZROZUMIENIE, INTUICJA, ZGODNOŚĆ

WARSZTAT SZKOLENIOWY W KOLONII, LISTOPAD 2002[1]

KRĄG

PSYCHOTYCZNE DZIECKO

UZUPEŁNIENIE

PIERWSZEŃSTWO NOWEGO SYSTEMU

PUBLIKACJE BERTA HELLINGERA W JĘZYKU POLSKIM

TYTUŁ ORYGINAŁU NIEMIECKIEGO

Ordnungen des Helfens

Ein Schulungsbuch

REDAKCJA

Grażyna Mastalerz

PROJEKT OKŁADKI I OPRACOWANIE GRAFICZNE

Agnieszka Spyrka

ZDJĘCIE NA OKŁADCE

Brandon Keim

KOREKTA

Ewa Jastrun

SKŁAD, ŁAMANIE I KONWERSJA DO FORMATU EPUB

Dorota Borkowska

Copyright © Bert Hellinger 2006

The original edition published by Carl-Auer-Systeme,

Heildelberg, Germany.

Copyright © for the Polish edition by

Jacek Santorski & Co. Agencja Wydawnicza, 2008

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark). Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-7554-073-4

ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa

e-mail: wydawnictwo@czarnaowca.pl

Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; faks 22 433 51 51

Zapraszamy do naszego sklepu internetowego:

www.czarnaowca.pl

SPIS TREŚCI

MĄDROŚĆ

SŁOWO WSTĘPNE

WPROWADZENIE

CZYM JEST POMAGANIE?

POMOC JAKO WYRÓWNANIE

PIERWSZY PORZĄDEK POMAGANIA

DRUGI PORZĄDEK POMAGANIA

PRAWZÓR POMAGANIA

TRZECI PORZĄDEK POMAGANIA

CZWARTY PORZĄDEK POMAGANIA

PIĄTY PORZĄDEK POMAGANIA

SZCZEGÓLNE POSTRZEGANIE

OBSERWACJA, POSTRZEGANIE, ZROZUMIENIE, INTUICJA, ZGODNOŚĆ

WARSZTAT SZKOLENIOWY W KOLONII, LISTOPAD 2002

KRĄG

PSYCHOTYCZNE DZIECKO

UZUPEŁNIENIE

PIERWSZEŃSTWO NOWEGO SYSTEMU

POMAGANIE BEZ PRZENIESIENIA I PRZECIWPRZENIESIENIA

ODWAGA POSTRZEGANIA

ANIOŁ STRÓŻ

SYSTEMOWA EMPATIA

„POMOŻEMY OJCU”

POSTAWA SYSTEMOWA

PRZYMUS MYCIA

INNE POMAGANIE

PYTANIA

ROZWÓJ WEWNĘTRZNY

ZROZUMIENIE

O TERAPII KRÓTKOTERMINOWEJ

LĘK

MIEJSCE OSOBY POMAGAJĄCEJ

GODNOŚĆ

MNIEJ ZNACZY WIĘCEJ

UWAŻNOŚĆ

UZALEŻNIENIE

ŚMIERĆ

ROZWIĄZANIE WYMAGA WYSIŁKU: DEPRESJA

WYCOFANIE SIĘ

UZUPEŁNIENIE: DUSZA DARZY

WARSZTAT SZKOLENIOWY W PALMA DE MALLORCA, GRUDZIEŃ 2002

UZALEŻNIENIE OD NARKOTYKÓW

PSYCHOZA MANIAKALNO-DEPRESYJNA

PSYCHOTYCZNY CHŁOPIEC

UWAGI DODATKOWE: SZEROKA DUSZA

OBURZENIE

ŚMIERTELNA GRA

KONTROLA

„IDŹ DO MĘŻCZYZN”

ĆWICZENIE: MATKA I OJCIEC

NIESPOKOJNE DZIECKO

WYJAŚNIENIE: BŁOGOSŁAWIEŃSTWO I KLĄTWA

WYBRANE USTAWIENIA. WARSZTAT W RZYMIE, MAJ 2002

OBUSTRONNY TINNITUS

WARSZTAT W ATENACH, WRZESIEŃ 2002

SKRYWANA MIŁOŚĆ

WARSZTAT W SZTOKHOLMIE, WRZESIEŃ 2002

AUTYZM

ZAKOŃCZENIE

WARSZTAT W FORD LAUDERDALE, LUTY 2003

OSOBOWOŚĆ MNOGA

WARSZTAT SZKOLENIOWY W BAD NEUHEIM, LUTY 2003

POMAGANIE INNEGO RODZAJU

KRĄG

„POKORNIE CHORUJĘ”

POKUTA

MIŁOŚĆ WYŻSZA

SZACUNEK

WINA

INNE USTAWIENIA RODZINNE

RAK

ŚMIERĆ

OGIEŃ

LINIA PRZODKÓW

POWAGA

SUPERWIZJA DWÓCH OSÓB, KTÓRE WSPÓLNIE PROWADZĄ USTAWIENIA

NIEBEZPIECZEŃSTWA SUPERWIZJI

MIŁOŚĆ POMAGAJĄCEGO

OSOBOWOŚĆ MNOGA: OJCIEC BYŁ W SS

MEDYTACJA: OFIARY I SPRAWCY

„ZAOPIEKUJĘ SIĘ MATKĄ”

TRÓJKĄT

STRATEGICZNE POMAGANIE

POGODA DUCHA

POMAGANIE SYSTEMOWE

PODSTAWOWA ZASADA

ZATRZYMANIE ZMARŁEGO

ZAKOŃCZENIE

NAJLEPSZE MIEJSCE

WIERNOŚĆ

MIEJSCE SIŁY

PYTANIA

WARSZTAT SZKOLENIOWY W SALZBURGU, MAJ 2003

SZKOLENIE

RATUNEK

ŚMIERĆ

SYN MARNOTRAWNY

POMAGANIE SYSTEMOWE

LOS

ROZWIĄZANIE

„JESTEŚ MOIM PRZEZNACZENIEM”

BEZSILNOŚĆ

DROGA NA CMENTARZ

DOPEŁNIENIE SZCZĘŚCIA

POMOC BEZ POMAGAJĄCYCH

POKÓJ ZMARŁYM

UZUPEŁNIENIE: UMIŁOWANIE PRZEZNACZENIA

„NIC NIE ZDRADZĘ” (CZKAWKA)

BŁOGOSŁAWIEŃSTWO

CHORWACJA I SERBIA

ROZMYŚLANIA NA POŻEGNANIE

WARSZTAT SZKOLENIOWY W ZURYCHU, CZERWIEC 2003

SZTUKA POMAGANIA

SMUTEK

TRÓJKĄT

POMAGANIE SYSTEMOWE

SKARGA

ZWIĄZEK TERAPEUTYCZNY

ROSJANIN

POMAGANIE W SŁUŻBIE POJEDNANIA

UZUPEŁNIENIE I USTAWIENIE RODZICÓW

SINTI I ROM

SMUTEK, KTÓRY UWALNIA

SŁUSZNOŚĆ

GŁÓWNE REGUŁY POMAGANIA

UZUPEŁNIENIE: O PRZENIESIENIU

POŻEGNANIE Z PRZENIESIENIEM

GODNOŚĆ

ABORCJA I JEJ SKUTKI

WSPÓLNOTA LOSU

ZGUBIONA DUSZA

RATUNEK

UZDRAWIAJĄCY KROK

LĘKI

„WIDZIMY ICH”

WYJŚCIE ZE ZWIĄZKU

SPOWIEDŹ

GRYMAS

UMIERANIE W ZASTĘPSTWIE

POMAGAJĄCY JAKO WOJOWNICY

PORZĄDEK

LISTY „MIŁOSNE”

POWRÓT

ZGODA

MEDYTACJA „JESTEM TUTAJ”

WIDOK

OPOWIADANIE: DROGA

PUBLIKACJE BERTA HELLINGERA W JĘZYKU POLSKIM

MĄDROŚĆ

Mędrzec zgadza się na świat taki, jaki jest,

Wolny od lęku, bez intencji.

Pojednany z doczesnością nie sięga poza to,

Co przemija wraz ze śmiercią.

Ma jasność sytuacji, gdyż działa w zgodzie,

a wkracza tylko wtedy,

Gdy wymaga tego rzeka życia.

Potrafi rozróżniać między możliwym a niemożliwym,

Gdyż nie kierują nim zamiary.

Mądrość jest owocem długotrwałej dyscypliny i ćwiczeń,

choć ten, kto ją posiadł,

Dostępuje jej bez wysiłku.

Jest ona zawsze w drodze i zawsze dochodzi do celu,

Nie dlatego, że szuka.

Dlatego, że rośnie.

SŁOWO WSTĘPNE

Jak powstała ta książka?

Podczas warsztatów poświęconych ustawieniom rodzinnym uczestnicy podnieśli problem trudności, oporu i granic, na jakie natrafiają przy próbach pomocy innym. Przyjrzeliśmy się temu, aby rozstrzygnąć:

1. czy w konkretnej sytuacji pomoc jest w ogóle możliwa i dozwolona?

2. jakie kroki należy podjąć lub jakie wydają się konieczne?

Gdy tylko udawało nam się sformułować najistotniejsze tezy pomagania, zatrzymywaliśmy się. W ten sposób uczyliśmy się odnajdować moment, w którym potrzebujący przestaje wymagać pomocy, a gdy tylko ten odkrywał istotę swojego problemu, pozostawialiśmy go, by dalej kroczył już samodzielnie. Dzięki takiemu podejściu uczestnicy w krótkim czasie zostali wprowadzeni w wielorakość sposobów postępowania. Równocześnie nauczyli się więcej postrzegać: na podstawie wielu przykładów mogli sami doświadczyć skutku podejmowanych działań. Nauczyli się natychmiast rozpoznawać, jaki sposób postępowania ma największe szanse powodzenia. W ćwiczeniach brali udział wszyscy uczestnicy spotkań.

Ta książka została napisana przede wszystkim dla ludzi zawodowo związanych z pomaganiem: lekarzy, psychoterapeutów, pracowników socjalnych, nauczycieli, księży, doradców związanych z różnymi organizacjami. Może być traktowana jako podręcznik. Przeznaczona jest jednak dla innych, na przykład dla rodziców. Ukazuje przykłady terapii krótkoterminowej najróżniejszych rodzajów.

Osoby, które chciałyby szybko zorientować się w zawartości książki, mogą posłużyć się szczegółowym spisem pojęć umieszczonym na końcu.

Książka ta ma być spotkaniem czytelnika z poruszającymi losami innych ludzi. Kiedy się w nie wczuje, złagodnieje i stanie się bardziej wyrozumiały. Doświadczy życia w jego wielorakości i wielkości. Rozwiązania niektórych problemów są zdumiewająco proste. Dlatego książka ta uwalnia i napawa pogodą ducha.

Bert Hellinger

luty 2006

Zasadnicza część tej książki została wydana również na DVD pod tytułem „Porządki pomagania”. Dzięki temu ustawienia można również obejrzeć. DVD jest dostępne w Videoverlag Bert Hellinger, Skrzynka pocztowa 2166, D-83462 Berchtesgaden.

WPROWADZENIE

CZYM JEST POMAGANIE?

Pomaganie jest sztuką. I tak jak każda inna sztuka wymaga pewnych umiejętności. Można się ich nauczyć. Jest również zdolnością okazywania empatii osobie szukającej pomocy. Wczuwanie się umożliwia poznanie sytuacji drugiej osoby i dostrzeżenie zarówno jej ograniczeń, jak i tego, co umożliwia jej wyjście poza nie.

POMOC JAKO WYRÓWNANIE

My, ludzie, jesteśmy pod każdym względem zdani na pomoc innych. Tylko dzięki niej możemy się rozwijać. Jednocześnie jesteśmy niejako zmuszeni do udzielania pomocy. Kto nie chce robić z siebie użytku, kto nie jest w stanie pomagać, karłowacieje i popada w samotność. Pomaganie służy zarówno innym, jak i nam samym.

Pomoc z reguły jest obustronna – na przykład w układzie partnerskim. Porządkuje ją potrzeba wyrównania. Osoba otrzymująca od drugiego człowieka coś, czego sobie życzyła i potrzebowała, dla wyrównania tej pomocy chce również dawać.

Wyrównanie poprzez dawanie często możliwe jest tylko częściowo. Na przykład w relacji rodzic–dziecko. To, co rodzice nam podarowali, przerasta to, co jesteśmy im w stanie oddać. Dzieciom pozostaje ofiarowanie rodzicom głębokiego szacunku i wyrażenie płynącej prosto z serca wdzięczności. Wyrównanie i związane z tym poczucie ulgi możemy osiągnąć dając komuś innemu, na przykład swoim dzieciom.

Dawać i brać można na dwa sposoby. Pierwszym jest pomaganie sobie przez partnerów. Wymaga to wzajemności. Drugim jest dawanie i branie przez rodziców i dzieci, silniejszych i słabszych. Ten rodzaj zawiera element spłaty. Metaforą brania i dawania jest rzeka, której nurty unoszą wszystko, co napotkają na drodze. Takie dawanie i branie jest powiększaniem. Spłata odnosi się do przyszłości. Obdarowany wzrasta. Osoba pomagająca zostaje przesunięta ku temu, co nastąpi, i przeniesiona w Wielkość, Obfitość i Trwanie.

Tego rodzaju pomaganie wymaga wcześniejszego otrzymania i wzięcia. Stąd bierze się potrzeba pomagania innym i siła, by to czynić. Siła jest potrzebna szczególnie wtedy, gdy udzielenie pomocy dużo kosztuje. Istota pomagania polega na tym, że osoba, której chcielibyśmy pomóc, tego chce i że potrzebuje pomocy, i to właśnie takiej, jaką jesteśmy w stanie i chcemy jej dać. W przeciwnym razie pomoc trafia w pustkę. Dzieli zamiast łączyć.

PIERWSZY PORZĄDEK POMAGANIA

Pierwszym porządkiem pomagania jest zasada, że można dać tylko to, co się samemu posiada, oraz że oczekuje się i bierze tylko to, czego się potrzebuje.

Zakończenie tego porządku zaczyna się od tego, że jeden chce dać to, czego nie posiada, a drugi wziąć to, czego nie potrzebuje. Albo jeden oczekuje i wymaga od drugiego czegoś, czego ten nie jest w stanie dać, gdyż tego nie posiada. Niekiedy dawanie jest niewskazane. Jest tak wtedy, gdy dając, odbiera się drugiemu możliwość lub nawet konieczność samodzielnego działania i samodzielnego niesienia ciężaru życia. Zatem branie i dawanie mają granice. Dostrzeżenie tych granic i szanowanie ich jest sztuką pomagania.

Takie pomaganie wymaga pokory. Często wyrzeka się siebie w obliczu oczekiwań i cierpienia. W ustawieniach rodzinnych wyraźnie widać, jak wielkie wymagania stawia sobie osoba pomagająca i jak wielkie wyzwania stoją przed szukającym pomocy. Pokora i zrzekanie się pomagania zaprzeczają zwyczajowym wyobrażeniom na temat prawdziwego pomagania. Tym samym narażają pomagających na ciężkie oskarżenia i wyrzuty.

DRUGI PORZĄDEK POMAGANIA

Pomaganie z jednej strony służy przetrwaniu, z drugiej, przyczynia się do rozwoju i wzrastania. Przetrwanie, rozwój i wzrastanie zależą od szczególnych zewnętrznych i wewnętrznych okoliczności. Wiele uwarunkowań zewnętrznych nie podlega zmianom, są bowiem jednoznacznie określone. Należą do nich choroby dziedziczne i skutki zdarzeń – niezależnie od tego, czy dochodzi do nich z woli ich uczestnika, czy bez jej udziału. Pominięcie tych uwarunkowań lub niechęć do wzięcia ich pod uwagę nieuchronnie skazują próby udzielenia pomocy na niepowodzenie.

Jeszcze wyraźniej uwidacznia się możliwość niepowodzenia, gdy pominie się uwarunkowania o charakterze wewnętrznym. Należą do nich struktura charakteru, uwikłanie w losy innych członków rodziny, ślepa miłość obarczona wyrzutami sumienia i myśleniem magicznym. Co to dokładnie oznacza, wyjaśniłem obszernie w książce Porządki miłości w rozdziale zatytułowanym „Miłość, która sprowadza chorobę, i miłość, która uzdrawia”.

Losy ludzkie często wydają się trudne i dlatego pomagający próbują je zmienić. Te próby dokonania zmian niejednokrotnie spowodowane są problemami, jakie z uniesieniem tych losów ma sam pomagający, a nie z osobistej potrzeby osoby szukającej pomocy. Jeśli jednak mimo wszystko potrzebujący wyrazi na pomoc zgodę, to nie dlatego, że takiej pomocy potrzebuje, lecz by pomóc pomagającemu. Pomaganie staje się wtedy braniem, a przyjmowanie pomocy przeradza się w akt dawania.

Drugi porządek pomagania polega na akceptacji ograniczeń i na pomocy (podtrzymującej interwencji) sięgającej tylko tak daleko, jak jest to niezbędne. Takie pomaganie jest powstrzymywaniem. Posiada moc.

Jego zaprzeczeniem byłoby wyparcie ograniczeń lub ich zamaskowanie; porządkiem jest przyjrzenie się sytuacji i jej granicom. Chęć pomagania wbrew okolicznościom osłabia zarówno pomagającego, jak i tego, którego pomoc dotyczy (bez względu na to, czy jej oczekuje, czy wymusza, czy jedynie deklaruje, że potrzebuje).

PRAWZÓR POMAGANIA

Prawzorem pomagania jest stosunek rodziców do dzieci, a przede wszystkim relacje między matką a dzieckiem. Rodzice dają, a dzieci biorą. Rodzice są duzi, silni i bogaci, a dzieci małe, słabe i biedne. Ponieważ jednak rodzice i dzieci związani są głęboką miłością, dawanie i branie może być niemal bezgraniczne. Dzieci mogą oczekiwać od rodziców prawie wszystkiego. Rodzice są gotowi dzieciom prawie wszystko dać. W relacji rodzice–dzieci oczekiwania dzieci i gotowość rodziców do ich spełniania są niezbędne. Na tym polega porządek.

Jest to w porządku tak długo, jak długo dzieci są małe. Stopniowo rodzice wyznaczają dzieciom nowe granice. Dzieci ocierają się o nie, dzięki czemu mogą dojrzewać. Czy rodzice stawiający dzieciom ograniczenia są niedobrzy? Czy byliby lepszymi rodzicami, gdyby w ogóle nie wyznaczali barier? A może przeciwnie – dobrzy rodzice to właśnie ci, którzy od dzieci wymagają? A wymagając, przygotowują je do wejścia w dorosłość? Wiele dzieci czuje złość na rodziców. Wolałyby pozostać w pierwotnej zależności. Rodzice, powstrzymując się od udzielania pomocy i zawodząc oczekiwania, pomagają swoim dzieciom. Dzieci wyzwalają się z uzależnienia od nich i uczą się działać samodzielnie. Tylko w ten sposób mogą znaleźć swoje miejsce w świecie dorosłych i w konsekwencji branie zastąpić dawaniem.

TRZECI PORZĄDEK POMAGANIA

Wiele osób zajmujących się zawodowo pomaganiem, na przykład psychoterapią czy pomocą socjalną, sądzi, że muszą pomagać szukającym pomocy w taki sposób, w jaki rodzice udzielają pomocy małym dzieciom. I odwrotnie: szukający pomocy oczekują, że będą traktowani jak dzieci. Mają nadzieję otrzymać od osoby pomagającej to, czego pragną lub nawet żądają od rzeczywistych rodziców.

Co się jednak stanie, gdy osoba pomagająca spełni takie oczekiwania? Otóż musi się liczyć z długotrwałym związkiem. Dokąd prowadzi taki związek? Osoba pomagająca wchodzi w położenie rodziców, na miejscu których znalazła się właśnie z powodu sposobu pomagania. Musi zacząć stawiać granice i rozczarowywać. Stawianie granic i rozczarowanie rozwija uczucia, jakie osoby oczekujące pomocy żywiły do rzeczywistych rodziców. Dlatego osoby pomagające, które weszły w rolę rodziców i które na dodatek często starają się grać swoje role lepiej od nich, pozostają w położeniu prawdziwych rodziców.

Wielu pomagających ulega przeniesieniu i przeciwprzeniesieniu z dziecka na rodzica, a przez to utrudnia swoim klientom rozstanie się zarówno z rodzicami, jak i z nimi samymi.

Równocześnie związek zbudowany na przeniesieniu dziecko–rodzic hamuje rozwój osobisty i dojrzewanie pomagającego. Wyjaśnię to na przykładzie:

Kiedy młodszy mężczyzna żeni się ze starszą kobietą, wielu przychodzi do głowy myśl, że szuka zastępstwa własnej matki. A czego szuka ona? Zastępstwa ojca. Zasada działa w obie strony. Jeśli starszy mężczyzna żeni się z młodą dziewczyną, wiele osób mówi, że ona szuka ojca. A on? On szuka zastępstwa matki. Brzmi to dziwnie, ale ten, kto pozostał na etapie uzależnienia, chce takie relacje utrzymywać, a nawet ich szuka. Odmawia tym samym zajęcia równorzędnej pozycji wśród dorosłych.

Są jednak sytuacje, w których na jakiś czas osoba pomagająca zastępuje rodziców: na przykład gdy wcześnie przerwany ruch ma osiągnąć cel[1]. W przeciwieństwie do sytuacji przeniesienia dziecko–rodzic pomagający zastępuje w takim wypadku rzeczywistych rodziców. Nie zajmuje jednak ich pozycji i nie stara się być lepszą matką czy lepszym ojcem. W takiej sytuacji klient nie ma potrzeby wyzwolenia się z zależności od osoby pomagającej, gdyż to właśnie ona prowadzi go ku naturalnym rodzicom. Są od siebie niezależni i wolni.

Pozostając w harmonii i zgodności z rzeczywistymi rodzicami klienta, pomagający może udaremnić u zarania przeniesienie dziecko–rodzic. Jeśli osoba pomagająca darzy rodziców klienta płynącym prosto z serca szacunkiem i jeśli jest z rodzicami i ich losem w zgodzie, to klient napotka i odnajdzie w tej osobie matkę i ojca. Nie będzie już mógł pominąć swoich rzeczywistych rodziców.

To samo dotyczy pomocy udzielanej dzieciom. Z chwilą gdy pomagający zastąpi rodziców, dziecko może dobrze się poczuć w jego towarzystwie. Pomagający nie zajmuje jednak pozycji rodzica.

Trzeci porządek pomagania dotyczy sytuacji, gdy dorosły pomagający udziela pomocy dorosłemu szukającemu pomocy. Takie podejście bywa uważane za twarde, nieczułe i jest często krytykowane. Ta twardość przez wielu oceniana jest jako roszczeniowa postawa i zarozumiałość. Paradoksalnie jednak, kiedy dokładniej przyjrzymy się takiemu pomaganiu, okaże się, że to właśnie osoba, która weszłaby w rolę rodzica, ulegając przeniesieniu dziecko–rodzic, okazałaby się zarozumiała.

Zaprzeczeniem pomagania jest w tym wypadku pozwolenie dorosłemu klientowi na stawianie żądań pomagającemu. I to takich żądań, jakie stawia dziecko rodzicom. Jest nim też pozwolenie pomagającemu na traktowanie klienta jak dziecko: w ten sposób odbiera on klientowi możliwości wzięcia odpowiedzialności i poniesienia konsekwencji, które może, a nawet musi unieść sam.

Na tym właśnie polega trzeci porządek pomagania. To on jest tym, co odróżnia ustawienia rodzinne i pracę z wiedzącym polem od innych uznanych metod psychoterapii.

CZWARTY PORZĄDEK POMAGANIA

Klasyczna psychoterapia traktuje klienta jak odrębną jednostkę. Przy takim podejściu osoby pomagające łatwo popadają w niebezpieczeństwo przeniesienia dziecko–rodzic.

A przecież ta odrębna jednostka należy do pewnej całości. Tylko wtedy, gdy pomagający umieszcza klienta w kontekście rodziny, może rozpoznać, od kogo klient potrzebuje pomocy, a komu jest ją winien. Gdy postrzega go w powiązaniu z rodziną i przodkami, a czasem również z partnerem i dziećmi, widzi go jako całość. Pomagający może wtedy zrozumieć, kto przede wszystkim wymaga w tej rodzinie szacunku, a kto potrzebuje pomocy; do którego członka rodziny klient musi się zwrócić, aby rozpoznać najistotniejsze problemy i móc ruszyć w kierunku ich rozwiązania.

Oznacza to, że osoba pomagająca powinna potraktować problem systemowo, a nie osobiście. Chodzi o to, by pomagający nie wchodził z klientem w żadne relacje osobiste. To jest czwarty porządek pomagania.

Zaprzeczeniem pomagania byłoby w tym wypadku pominięcie i nieuszanowanie ważnych członków rodziny, bo to właśnie oni trzymają w rękach klucz do rozwiązania. Należą do nich przede wszystkim ci, którzy zostali z kręgu rodziny wykluczeni, ponieważ, na przykład, rodzina się ich wstydziła. W takim wypadku również istnieje duże niebezpieczeństwo, że podejście systemowe zostanie odebrane przez klienta jako nieczułość i twardość; zwłaszcza jeśli ten ma względem pomagającego dziecięce roszczenia. I przeciwnie – ktoś, kto szuka rozwiązania w sposób dorosły, odbierze podejście systemowe jako wyzwalające. Jako źródło siły.

PIĄTY PORZĄDEK POMAGANIA

Ustawienia rodzinne mają na celu połączenie tego, co było podzielone i oddzielone. W tym sensie służą pojednaniu, przede wszystkim z rodzicami. Rozróżnienie na dobrych i złych członków rodziny jest tu przeszkodą. Wielu pomagających kieruje się własnym sumieniem i własnymi osądami. Jeśli na przykład klient uskarża się na rodziców, na okoliczności swojego życia albo na los, a pomagający uzna punkt widzenia klienta za swój, staje raczej w służbie konfliktu i oddzielenia niż w służbie pojednania. Dlatego pomocy może udzielić tylko ten, kto potrafi w swojej duszy umieścić zarówno osobę klienta, jak i to, na co się on uskarża. Pomagający jako pierwszy dokonuje w swojej duszy tego, czego musi dokonać klient.

Piąty porządek pomagania jest miłością do każdego człowieka, takiego, jakim jest, bez względu na różnice. Pomagający otwiera przed klientem serce. Staje się jego częścią. To, co znalazło pojednanie w jego sercu, może się również pojednać w sercu klienta.

Zaprzeczeniem pomagania byłoby w tym wypadku wydawanie opinii na temat innych. Opinie są często przesądami. Byłoby nim również moralne oburzenie wypływające z tych opinii.

SZCZEGÓLNE POSTRZEGANIE

Aby nauczyć się postępować według porządków pomagania, trzeba mieć szczególną zdolność postrzegania. To, co powiedziałem na temat porządków pomagania, nie powinno być stosowane ściśle i metodycznie. Ten, kto tak czyni, zastanawia się zamiast postrzegać; sięga do tego, czego sam w przeszłości doświadczył, zamiast uporać się z sytuacją jako całością i wyłuskać z niej najważniejsze. Postrzeganie jest skierowane równocześnie ku sytuacji osoby potrzebującej pomocy i od sytuacji osoby pomagającej.

Postrzegając w ten sposób, kieruję uwagę ku drugiej osobie, lecz bez żadnych zamiarów z wyjątkiem jednego: chcę postrzec tę osobę w jak najszerszym kontekście, mając na względzie następny krok, który ma do zrobienia, a czynię to, stawiając się w jej sytuacji.

Takie postrzeganie wywodzi się z wewnętrznego stanu ducha. Dzięki niemu opuszczam przestrzeń przemyśleń, zamiarów, rozróżnień i lęków. Otwieram się na coś, co porusza mnie bezpośrednio od środka. Ten, kto choć raz w ustawieniach rodzinnych powierzył się jako przedstawiciel ruchowi wiedzącego pola i pozwolił mu sobą pokierować, wie, o czym mówię. Doświadcza się wtedy czegoś zaskakującego; czegoś, co z dala od własnych nawykowych wyobrażeń czyni człowieka zdolnym do precyzyjnych posunięć, do doświadczania wewnętrznych obrazów, wewnętrznych głosów i nieznanych uczuć. Sterują nim one od zewnątrz i równocześnie od środka. Postrzeganie i działanie zbiegają się. Takie postrzeganie jest receptywne i odtwórcze w mniejszym stopniu; jest przede wszystkim produktywne. Skłania do działania. A w czynie poszerza się i pogłębia.

Gdy postrzegamy w taki sposób, z reguły pomagamy tylko przez chwilę. Pomagający wskazuje na najważniejsze, ukazuje następny krok i wycofuje się, dając drugiej osobie wolność. To jest pomoc udzielana jakby niechcący. Ludzie się spotykają, dają sobie wskazówki, a potem każdy idzie własną drogą. Postrzegając w ten sposób, rozpoznajemy, kiedy pomaganie jest stosowne, a kiedy szkodzi, kiedy raczej ubezwłasnowolnia, niż wspiera, kiedy służy raczej uśmierzeniu bólu pomagającego niż bólu innych. Postrzegamy w sposób prosty i skromny.

OBSERWACJA, POSTRZEGANIE, ZROZUMIENIE, INTUICJA, ZGODNOŚĆ

Opiszę krótko różne formy poznania. Ułatwi to wybieranie sposobów pomagania i stosowania jak największej ich liczby. Zacznę od obserwacji.

Obserwacja jest ostra i ściśle skoncentrowana na detalach. Jest tak ścisła, że musi być ograniczona. Umyka jej to, co jest poza nią; to, co bliższe i dalsze. Jest tak ścisła, że aż agresywna i jest w pewnym stopniu okrutna. Jest równocześnie podstawą prawdziwej nauki i wyrosłej z niej nowoczesnej techniki.

Postrzeganie jest zdystansowane. Potrzebuje przestrzeni. Jest świadkiem wielu zdarzeń, przygląda się im, polega na ogólnym wrażeniu, widzi detale, ich miejsce i tło zarazem. W widzeniu detalu jest jednak nieostre. To jedna strona postrzegania. Z drugiej strony rozumie ono to, co zostało zaobserwowane i postrzeżone. Pojmuje znaczenie rzeczy lub obserwowanego i postrzeganego zdarzenia. Widzi niejako tło obserwowanego i postrzeganego i rozumie tego sens. A więc zewnętrzna obserwacja i postrzeganie łączą się ze zrozumieniem, wglądem.

Zrozumienie opiera się na obserwacji i postrzeganiu. Bez obserwacji i postrzegania nie zrodzi się żadne zrozumienie. Przeciwnie: bez zrozumienia obserwacja i postrzeganie są bez związku. Obserwacja, postrzeganie i zrozumienie tworzą całość. Tylko wtedy, gdy występują razem, mamy poczucie sensu swego działania: przede wszystkim sensu pomagania.

By działać skutecznie, potrzebny jest jeszcze czwarty składnik: intuicja. Jest ona bliska zrozumieniu, jest nieco podobna, lecz nie jest tym samym. Intuicja jest nagłym zrozumieniem, wglądem w kolejny czyn.

Zrozumienie ma często charakter ogólny, odnosi się do całości związków i procesów. Intuicja natomiast rozpoznaje następny krok. Jest ścisła. Zrozumienie ma się do intuicji jak obserwacja do postrzegania.

Zgodność jest wewnętrznym postrzeganiem w szerszym znaczeniu. Podobnie jak intuicja zgodność jest skierowana na działanie, a szczególnie na udzielanie pomocy. Zgodność wymaga wczucia się w drugą osobę, odbierania na tych samych falach, podążania za nią i jej rozumienia. Aby jednak kogoś zrozumieć, muszę się pogodzić z jego pochodzeniem, przede wszystkim z rodzicami, jak również z jego losem, możliwościami i ograniczeniami; muszę też przyjąć następstwa jego postępowania, winę i w końcu śmierć.

Zgodność wymaga porzucenia osobistych zamiarów, osądów, własnego superego; odrzucenia tego, do czego superego zmusza i skłania. Oznacza to zgodność z samym sobą i innymi. W ten sposób każdy może wejść w zgodność z każdym, bez gubienia siebie i bez lęku. W zgodności z innym mogę pozostać z sobą. Nie zdradzam siebie, w zgodności utrzymuję odstęp, dzięki czemu jestem w stanie dokładnie postrzegać, co mogę i co wolno mi zrobić, by pomóc. Zgodność jest stanem chwilowym. Trwa tylko tak długo, jak długo trwa pomoc. Potem każdy opuszcza jej przestrzeń na swój własny sposób. Dlatego w zgodności nie ma żadnego przeniesienia ani przeciwprzeniesienia, nie ma żadnego terapeutycznego związku, a więc nie ma przejęcia odpowiedzialności za drugiego człowieka. Wszyscy są wolni.

[1]Kiedy małe dziecko, na przykład długo przebywając w szpitalu, nie może zobaczyć matki ani ojca, choć ich bardzo potrzebuje i tęskni, tęsknota ta przeobraża się w żal, zwątpienie i złość. Dziecko wycofuje się ze związku z rodzicami, a potem również ze związków z innymi ludźmi. Robi tak mimo tęsknoty. Następstw wcześnie przerwanego ruchu można jednak uniknąć, jeśli pierwotny ruch zostanie ponownie podjęty i dotrze do celu. W tym wypadku osoba pomagająca zastępuje matkę i ojca z przeszłości, a klient jako dziecko z przeszłości może ten przerwany ruch dokończyć.

WARSZTAT SZKOLENIOWY W KOLONII, LISTOPAD 2002[1]

KRĄG

HELLINGER do grupy: To jest warsztat szkoleniowy. Nie prowadzę terapii; prowadzę szkolenia.

Chciałbym teraz powiedzieć coś o tym, jak będziemy pracować. Pracujemy w kręgu. Uczestnicy kolejno oddają sobie głos. Każdy ma równe szanse powiedzenia, z jaką sprawą przychodzi. Krąg jest ważnym instrumentem: umożliwia grupie traktowanie każdej osoby tak, by zachowały godność. Nikomu nie wolno wygłaszać pochwał ani krytyk. Dzięki temu uczestnicy nie ulegają wpływowi innych osób; mogą ujawnić to, co zamierzają, wypowiadając się jasno, bez potrzeby zajmowania jakiegoś stanowiska.

Interweniuję tylko ja, kiedy chcę uchwycić istotę problemu uczestnika. Interweniuję tylko wtedy, gdy z pola widzenia znika sedno sprawy, na przykład gdy ktoś zaczyna opowiadać o własnych uczuciach. Mam cały czas na względzie fakt, że chodzi nam o uczenie się. Dlatego nie pozwalam, aby ktoś skupiał uwagę na sobie osobiście. Prowadzę ten warsztat tak, aby wszyscy jak najwięcej się nauczyli i doświadczyli.

PSYCHOTYCZNE DZIECKO

HELLINGER do pierwszej uczestniczki: Z czym przychodzisz?

Kiedy uczestniczka zaczyna czytać z kartki, zwraca się do grupy: Nigdy nie słucham, gdy ktoś czyta. Niech to będzie pierwszą lekcją. Słowa czytane szybko się zapomina, ponieważ czytający nie wkłada w nie duszy.

Do uczestniczki: A więc, z czym przychodzisz?

UCZESTNICZKA: Chodzi o moją pacjentkę. Pochodzi z Jugosławii. Przyszła do mnie w związku z kryzysem małżeńskim. Ma dwoje dzieci. Rok temu starszy syn popadł w psychozę. Również rok temu zaczął się kryzys w małżeństwie.

HELLINGER: Okej.

UCZESTNICZKA: Czy mam coś jeszcze dodać?

HELLINGER: Nie. Nic więcej nie muszę wiedzieć.

Do grupy: Słowo-klucz już padło. Chodzi o psychozę dziecka.

Do uczestniczki: Ile dziecko ma lat?

UCZESTNICZKA: Dziewiętnaście.

HELLINGER: Franz Ruppert niedawno wydał bardzo ciekawą książkę Verwirrte Selen (Uwikłane dusze), w której w przekonujący sposób dowodzi, że psychoza nie jest chorobą, lecz że ma coś wspólnego z duszą, a w szczególności z duszą rodziny, wiedzącym polem. Możemy więc zdać się na mądrość wiedzącego pola i po omacku dotykać problemu za pomocą ustawień rodzinnych. Być może uda nam się znaleźć rozwiązanie.

Psychoza jako cierpienie systemu

A więc, po pierwsze, psychoza nie jest cierpieniem jednostki. Jest cierpieniem całego systemu. Od czasu, kiedy udokumentowałem na wideo i opisałem w książce Liebe am Abgrund (Miłość w otchłani) warsztat dla psychotycznych pacjentów, stało się dla mnie jasne, że za psychozą, a pod tym pojęciem najczęściej rozumie się schizofrenię, stoi w rodzinie morderstwo, często morderstwo skrywane.

Uwikłana jest cała rodzina. Dzieje się tak, ponieważ w duszę rodziny (wiedzące pole) muszą być włączeni jednocześnie i sprawca, i ofiara. Taka sytuacja powoduje ogromny zamęt. Rozwiązaniem jest przyznanie miejsca w systemie rodzinnym zarówno ofierze, jak i sprawcy. Najprościej można osiągnąć wzajemny szacunek i włączyć się w wiedzące pole. Ruch wiedzącego pola, które wychodzi daleko poza ustawienia rodzinne, prowadzi nas w inny wymiar. W tym innym wymiarze każdy członek rodziny ma swoje miejsce, ponieważ każdy jest tak samo ważny.

Jasność i ciemność

Szczególnie ciężko żyć ludziom, którzy kierują się sumieniem. Przeanalizujmy życie ludzkie: jacy ludzie podejmują największe wyzwania? Co jest siłą napędową tego wszystkiego? Czy są to ci dobrzy, czy ci źli? Delikatni czy agresywni? Czym jest jasność, czym ciemność?

Ciemność jest najbliższa praźródłu życia.

Taka nauka wypływa z doświadczenia, które zdobywamy przy obcowaniu z psychozami.

Do uczestniczki: Teraz będę interweniował. Usiądź obok mnie.

Do grupy: Mam w zasadzie wszystkie informacje. Dziewiętnastoletni chłopak popadł w psychozę. Rodzina pochodzi z Jugosławii. Od razu przychodzą na myśl straszne wydarzenia, jakie miały miejsce na tamtych terenach, począwszy od pierwszej wojny światowej aż do dziś.

Pojawia się pytanie: od czego zacząć? Wczuwam się w całość sytuacji i myślę: gdzie jest początek? Po pierwsze muszę rozstrzygnąć, czy problem ma źródło w rodzinie ze strony ojca czy matki. Czy w obu równocześnie? Bardzo prostą metodą jest ustawienie reprezentantów ojca i matki, a następnie przyjrzenie się temu, co między nimi zachodzi. Reakcje reprezentantów wskażą, co jest istotą problemu.

UCZESTNICZKA: Czy mogłabym coś dodać? Wiem o dwóch morderstwach.

HELLINGER: Nie chcę nic wiedzieć. Chciałbym pokazać, w jaki sposób dzięki ustawieniom można samemu do tego dojść. Później będziesz mogła potwierdzić i uzupełnić.

Hellinger wybiera mężczyznę na przedstawiciela ojca i kobietę na przedstawicielkę matki. Ustawia ich obok siebie w odległości około trzech metrów. Patrzą w tę samą stronę.

HELLINGER do grupy: Ustawiam ich osobno. Nie występują jako para.

Kobieta ma zamknięte oczy, mężczyzna patrzy w podłogę.

HELLINGER do grupy: W której rodzinie zaczyna się ta historia? W rodzinie mężczyzny. On patrzy w podłogę, patrzy na ofiarę. A więc w tej rodzinie mamy i ofiarę, i sprawcę.

Hellinger wybiera jeszcze jedną kobietę na reprezentantkę ofiary i układa ją na wznak przed mężczyzną.

Ofiara zaczyna się niepokoić, oddycha ciężko i nerwowo porusza rękami. Rozkłada je na boki i zaciska pięści.

HELLINGER do grupy: Ona zaciska pięści. Jest równocześnie ofiarą i sprawcą, i prawdopodobnie ma schizofrenię.

Ofiara raz za razem uderza prawą pięścią w podłogę.

HELLINGER: Nie możemy patrzeć na ojca jak na złoczyńcę. Dzięki niemu odnaleźliśmy linię rodziny, w której to zdarzenie miało miejsce. Następnym krokiem będzie odkrycie, w którym pokoleniu.

Hellinger ustawia rząd przodków z linii ojca, zaczynając od niego; wybiera kolejnych mężczyzn, ustawiając jednego za drugim. Każdy reprezentuje jedno pokolenie. Matce pozwala usiąść. Ofiara pozostaje na swoim miejscu, na podłodze.

HELLINGER do grupy: Teraz wystarczy pozostawić przedstawicieli samych sobie; zobaczymy, w którym pokoleniu owo zajście miało miejsce.

Dziadek opiera tył głowy o ojca. Stoją bardzo blisko siebie. Następnie z opuszczonymi rękami napiera na ojca tyłem głowy tak mocno, że grozi to im obu upadkiem. Hellinger odsuwa ojca. Dziadek upada na podłogę i kładzie się po prawej stronie ojca.

HELLINGER: Zdarzyło się to w pokoleniu dziadka.

Reprezentant pradziadka opiera się o swojego przodka. Prapradziadek podpiera go własnym ciałem, chroniąc przed upadkiem.

HELLINGER: I również w pokoleniu pradziadka.

Hellinger wybiera następnego mężczyznę na przedstawiciela drugiej ofiary i kładzie go przed pradziadkiem.

HELLINGER: Zobaczmy teraz, co się wydarzy. Co zaszło między ofiarami a sprawcami?

Pierwsza ofiara wyciąga ręce do pradziadka i patrzy na niego. Ten ma jednak oczy zamknięte; całym ciężarem opiera się plecami o prapradziadka stojącego za nim.

HELLINGER do grupy: To, co robi pradziadek, jest ucieczką. On nie chce widzieć. W tym momencie osoba pomagająca musi interweniować. Nie powinna bagatelizować tej sytuacji.

Hellinger przesuwa pradziadka, pochylając go do przodu, aż do momentu, gdy ten staje na własnych nogach. Pradziadek spogląda na leżącą u jego stóp ofiarę. Jest zdziwiony i ciężko oddycha.

HELLINGER do grupy: Reprezentantom nie wolno nic mówić. To bardzo ważne.

Hellinger podchodzi do reprezentanta schizofrenicznego syna i ustawia go.

Pierwsza ofiara jest cały czas niespokojna i wyciąga ku innym lewą rękę.

Pradziadek oddycha ciężko i prawie wymiotuje. Patrzy na syna.

HELLINGER do grupy: Wyciągam syna z kręgu ofiar i sprawców. Zostaną sami ze sobą, by mogło nastąpić rozwiązanie. I właśnie między nimi musi ono nastąpić.

Kiedy Hellinger chce ustawić syna obok ojca, zauważa, że ojciec trzęsie się i ma ochotę pójść w kierunku swojego ojca–dziadka.

HELLINGER do ojca: Trzęsiesz się. Podejdź bliżej ojca.

Ojciec podchodzi do dziadka, klęka i kłania się mu. Pierwsza ofiara jest cały czas bardzo niespokojna.

HELLINGER do grupy: Ojciec kłania się swojemu ojcu. Dziadek teraz może symbolizować jakąś inną osobę z tego pokolenia.

HELLINGER do grupy: Zaczyna się coś dziać w czwartym pokoleniu. Prapradziadek zaciska lewą pięść. Przy nim jest energia sprawcy. Przy pradziadku, być może, jest tylko energia ofiary.

Dziadek oddala się od ojca i kładzie obok drugiej ofiary. Patrzy na nią i zaczyna ją głaskać.

Hellinger odsyła pozostałych trzech przodków na miejsca.

HELLINGER do grupy: Teraz nastąpi scena zasadnicza.

Po chwili ojciec wstaje i podchodzi do syna. Stają obok siebie.

HELLINGER do grupy: Teraz mogę odwołać ojca, ponieważ już wiadomo kim są główni aktorzy.

Czwarty przodek – prapradziadek – spogląda na pradziadka. Patrzą sobie w oczy. Pradziadek kładzie się na plecach na podłodze i rozkłada ręce. Jest spokojny.

Hellinger prowadzi syna do pradziadka i do prapradziadka. Pradziadek podnosi się i z trudem łapie powietrze. Prapradziadek chwyta go.

HELLINGER do grupy: To wszystko wyjaśnia: pradziadek został uduszony lub był sprawcą i ofiarą jednocześnie. Można wyciągnąć i taki wniosek.

Prapradziadek przyciska pradziadka do podłogi. Ten znów usiłuje się podnieść, wspierając się na obu rękach.

HELLINGER do syna: Uklęknij.

Syn klęka i przesuwa się na kolanach w kierunku pradziadka i prapradziadka. Kładzie prawą rękę na ramieniu pradziadka, a głowę na piersiach prapradziadka. Ten z kolei ręką obejmuje syna, a on odwzajemnia ten gest. Pierwsza ofiara jest spokojna.

HELLINGER do grupy: To proces uzdrawiający schizofrenię. Syn stoi przy ofierze i przy sprawcy. Energia ich obu przepływa przez syna, stając się jednością. A pozostali, druga ofiara i dziadek, są wolni.

HELLINGER do syna: Oddychaj głęboko.

Do grupy: Ofiara głaszcze syna.

Po chwili: Uwikłanie zanika.

Hellinger podnosi syna i prowadzi go kilka kroków do tyłu. Ofiara patrzy za nim.

HELLINGER do syna: Pokłoń się przed sprawcą i przed ofiarą.

Syn idzie na kolanach w kierunku sprawcy i ofiary i kłania im się głęboko. Wtedy prapradziadek kładzie się na podłodze. Pradziadek stoi.

HELLINGER do grupy: Sprawca położył się na podłodze. To początek pojednania.

Do syna: Teraz cię stąd zabiorę i zaprowadzę do ojca.

Hellinger bierze syna za rękę i prowadzi do ojca. Syn i ojciec promienieją.

HELLINGER do grupy: O to właśnie chodziło.

Pradziadek klęczy na prawym kolanie i spogląda w górę.

Hellinger ustawia przed nim jeszcze jednego mężczyznę. Pradziadek podnosi się, podchodzi do mężczyzny, obejmuje go i kładzie głowę na jego piersiach. Długo stoją razem, trzymając się w objęciach i kołysząc.

HELLINGER po chwili do grupy: W tym miejscu możemy się zatrzymać.

Do przedstawicieli: Pozostańcie jeszcze chwilę tak, jak stoicie.

Do grupy: Gdybym teraz zapytał terapeutkę co się stało i gdyby ona wiedziała i powiedziała, jakie miałoby to znaczenie? Potwierdziłaby? Zaprzeczyła? Dzieją się tu rzeczy tajemnicze, które mają się nijak do mojej czy waszej teorii. Na przykład to! (Hellinger wskazuje na mężczyznę, którego ustawił jako ostatniego i który cały czas trzyma pradziadka w objęciach). Czy ten obraz nie jest kojący dla duszy? Przy pracy tego rodzaju zawsze zdarzają się sytuacje, w których trzeba się zatrzymać i z pokorą pogodzić się z tym, co jest.

W porządku, to wszystko.

Do przedstawicieli: Dziękuję wam wszystkim.

HELLINGER do grupy: To, co tu zobaczyliście, było rozwojem ustawień rodzinnych.

Do terapeutki: Czy zrozumiałaś?

TERAPEUTKA: Tak.

UZUPEŁNIENIE

Dwa tygodnie po tym seminarium Heinrich Bauer, jego organizator napisał do mnie list:

„Drogi Bercie! Chcę Cię o czymś poinformować. Koleżanka, która jako pierwsza brała udział w warsztacie (chodzi o ustawienie psychotycznego syna i morderstwo w Jugosławii), zadzwoniła do mnie i powiedziała, że ta jej pacjentka, zaczęła niespodziewanie mówić o morderstwie, jakie miało miejsce w rodzinie ojca. To, co wyszło na jaw w trakcie twojego ustawienia, zostało zweryfikowane. Dotychczas nie mówiło się o tamtym zajściu.

Jak widzisz, wywarłeś pewien wpływ na terapię”.

PIERWSZEŃSTWO NOWEGO SYSTEMU

HELLINGER: Będziemy dalej pracować w kręgu.

UCZESTNIK: Sprawa dotyczy pewnej pary. Nie jest to jednak małżeństwo. Są w pewnym sensie rodzeństwem. Pytanie, które wisi w powietrzu, brzmi: jak się odnaleźć w takiej sytuacji? Będąc rodzeństwem, tworzą jednocześnie związek miłosny. Pojawiają się więc tematy, które dotyczą związku kobiety i mężczyzny.

HELLINGER: Nic więcej nie muszę wiedzieć.

Do grupy: Wiemy wszystko, co trzeba.

Do uczestnika: Mają tego samego ojca czy tę samą matkę?

UCZESTNIK: Tego samego ojca.

HELLINGER: Okej. Potrzebujemy reprezentanta ojca, reprezentantki jego pierwszej żony i reprezentantki drugiej żony. Zobaczymy, co się wydarzy.

Hellinger wybiera reprezentantów i pozwala im ustawić się tak, jak chcą.

Pierwsza żona ustawia się natychmiast obok męża. Druga żona staje trochę z boku, następnie odsuwa się nieznacznie, ale tak, by mieć tamtych dwoje na oku. Pierwsza żona uwiesza się na mężu i trzyma go mocno. Patrzą na siebie.

HELLINGER, kiedy pierwsza żona chce coś powiedzieć: Proszę nic nie mówić. To bardzo ważne.

Pierwsza żona patrzy w podłogę. Hellinger wybiera reprezentantów rodzeństwa i ustawia ich naprzeciwko pozostałych.

Para patrzy na siebie miłośnie.

HELLINGER: Jakie jest rozwiązanie?

Hellinger przestawia ojca, ustawiając go przed drugą żoną.

HELLINGER do reprezentantki drugiej żony, która stoi ze skrzyżowanymi z przodu rękami: Opuść ręce.

Do grupy: Skrzyżowanie rąk zawsze uniemożliwia prawdziwe odczuwanie.

Mąż patrzy przyjaźnie na drugą żonę. Spogląda też na pierwszą żonę, potem na dzieci, następnie ponownie na pierwszą żonę. Ta zaczyna się małymi kroczkami wycofywać.

HELLINGER do reprezentanta syna, który nieustannie próbuje iść w kierunku ojca: Spokojnie. Wróć. Ruchy wiedzącego pola są spokojne.

Do grupy: Już wiemy, o co chodzi. Dzieci robią to, co chcieliby robić ojciec i druga żona.

Do uczestnika: Czy to jasne?

Uczestnik kiwa głową.

HELLINGER: Okej, to wszystko.

Do grupy: Nie musimy tego prowadzić do końca. To warsztat szkoleniowy. Pozostaje pytanie, jak uczestnik ma sobie poradzić z tym tematem. Co dałoby mu siłę? Niech zrobi w sercu miejsce dla drugiej żony.

Do uczestnika: Możesz to zagrać.

Uczestnik się śmieje.

HELLINGER do grupy: Systemowy sposób postępowania polega na tym, że odrzuconym przyznaje się miejsce w systemie. Dzięki temu zyskuje się siłę.

Tu uwidacznia się ważna zasada: drugi związek, jeśli narodzi się z niego dziecko, rozwiązuje pierwszy. Mąż musi opuścić pierwszą żonę i pójść do drugiej. W tym przypadku pierwsza żona chciała zatrzymać męża. Porządki miłości znowu znalazły potwierdzenie.

[1]Warsztat ten został zarejestrowany na kasetach wideo i DVD pod tytułem ”Die Selle schenkt. Schulung fuer Familien-Steller”, VideoVerlag Bert Hellinger.

PUBLIKACJE BERTA HELLINGERA W JĘZYKU POLSKIM

Daj mi rząd dusz. Religia – psychoterapia – duszpasterstwo, przekład Zenon Mazurczak, Wydawnictwo Kos, Wrocław 2006, str. 258.

Dlaczego właśnie ja? Brzemię losu w chorobie nowotworowej. Warsztat dla chorych, ich bliskich i terapeutów, przekład Joanna Diduszko-Kuśmirska i Zenon Mazurczak, Wydawnictwo Sursum, Wrocław 2004, s. 260.

Gdybyście wiedzieli, jak bardzo was kocham. Jak pomóc trudnym dzieciom poprzez ustawienia i holding, przekład Ewa Urbańska i Zenon Mazurczak, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2011, s. 274.

Listy terapeutyczne. Znaleźć to, co działa, przekład Zenon Mazurczak, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2012, s. 232.

Miłość ducha. Czym jest i jak osiąga spełnienie, przekład Anna Choińska, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2010, s. 232.

Miłość szczęśliwa. Terapia par Berta Hellingera, red. Johannes Neuhauser, przekład Zenon Mazurczak, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2012, s. 354.

O życiu. Sentencje, powiastki, słowa mocy i medytacje, przekład Zenon Mazurczak, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2012, s. 120.

Podwójne spełnienie. Sukces w życiu i w zawodzie, przekład Anna Choińska, Wydawnictwo Sursum, Wrocław 2010, s. 90.

Porządki milości, czyli być sobą i żyć swoim życiem, przekład Zenon Mazurczak, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2010, s. 552.

Porządki pomagania, czyli jak, kiedy i komu skutecznie pomagać, przekład Barbara Wyczesany, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2012, s. 264.

Praca nad rodziną. Metoda Berta Hellingera, Bert Hellinger, Gabriele ten Hövel, przekład Aleksandra Ubertowska, GWP, Gdańsk 2002, s. 158.

Rzeczy sedno. 66 terapii krótkoterminowych, przekład Zenon Mazurczak, GWP, Gdańsk 2007, s. 232.

Sumienie miał czyste... Wykłady i opowieści, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2012, s. 232.

Szczęście, które pozostaje, przekład Zenon Mazurczak, Wydawnictwo Sursum, Wrocław 2009, s. 108.

Terapia systemowa Berta Hellingera, Gunthard Weber (red.), przekład Barbara Romero, GWP, Gdańsk 2004, s. 280.

Wielki konflikt. Od uwikłań rodzinnych do nierozwiązanych konfliktów między narodami, przekład Ewa Urbańska, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2010, s. 208.

NAGRANIA Z WARSZTATÓW BERTA HELLINGERA W POLSCE

Drogi miłości. Seminarium we Wrocławiu, 16–18.09.2011, Hellinger Team Polska, Wrocław 2012, 4 płyty DVD.

Jak żyć i wzrastać w miłości. Warsztat dla par. 20–21.11.2004, ISI Ewa Foley, Warszawa 2006, 3 płyty DVD.

Kurs Mistrzowski Berta Hellingera w Krakowie 2006, Polski Instytut Psychoterapii Integratywnej, Kraków 2007, 8 płyt DVD.

Zaufać duszy. Filozofia i sztuka ustawień rodzinnych. Warsztat w Warszawie 19–21.09.2003, ISI Ewa Foley, Warszawa 2004, 5 płyt DVD.

PUBLIKACJE INNYCH AUTORÓW DOTYCZĄCYCH USTAWIEŃ W JĘZYKU POLSKIM

Otto Brink, Otwartość sprzymierzeńcem miłości. Rozmowy we dwoje i ustawienia rodzinne, przekład Joanna Diduszko-Kuśmirska, Wydawnictwo Sursum, Wrocław 2005, s. 166.

Daan van Kampenhout, Rytuały szamańskie a ustawienia rodzinne, przekład Małgorzata Baworowska, Wydawnictwo Kos, Katowice 2006, s. 244.

Ilse Kutschera, Christine Schäffler, Nie wiem, co mi jest. Zastosowanie ustawień rodzinnych w leczeniu chorych, przekład Katarzyna Bross-Walderdorff i Zenon Mazurczak, Wydawnictwo Sursum, Wrocław 2006, s. 184.

Thomas Schäfer, Dlaczego dusza choruje i co ją uzdrawia. Terapia rodzinna Berta Hellingera, przekład Halina Weigner, Wydawnictwo Sursum, Wrocław 2002, s. 230.

Jan Jacob Stam, Ustawienia systemowe w biznesie i organizacjach, przekład Barbara Jarząbska-Ziewiec, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2010, s. 152.

Berthold Ulsamer, Bez korzeni nie ma skrzydeł. Terapia systemowa według Berta Hellingera, przedkład Joanna Diduszko-Kuśmirska, Wydawnictwo Sursum, Wrocław 2003, s. 208.