Copyright © Anna Fryczkowska, 2014

Projekt okładki

www.studio-kreacji.pl

Zdjęcie na okładce

Fot. Josephine Pugh/Arcangel Images

Redaktor prowadzący

Anna Derengowska

Redakcja

Lucyna Łuczyńska

Korekta

Maciej Korbasiński

ISBN 978-83-7961-951-1

Warszawa 2014

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Muszę uchwycić się na papierze, bo nigdzie indziej nie jestem możliwy.

Martin Walser

Teraz wszędzie, na ulicy, w kawiarni, nieuchronnie widzę ludzi w stanie przedśmiertnym, to znaczy w ścisłym sensie jako śmiertelników. – I z nie mniejszą oczywistością widzę ich jako niezdających sobie z tego sprawy.

Roland Barthes, Dziennik żałobny

Rozdział 1

Miasteczko było paskudne, typowa nadmorska dziura ożywała od maja do września, w pozostałych miesiącach przypominała trupa z plamami opadowymi w postaci zagrzybionych tynków. Sterty brudnego śniegu urozmaicały okolicę jak poczerniałe, nabrzmiałe wrzody. Wszystko działało na jedną dziesiątą gwizdka. Z barów otwarta tylko mordownia, pod którą kiwały się niedobitki wymiętych mieszkańców. Ze sklepów – spożywcze, mydła i powidła oraz składziki z odzieżą na wagę, do nich przemykały skulone kobiety, wiedzione nadzieją, że trafią na coś, co przynajmniej trochę odmieni ich życie.

Plaża, jeszcze brudna po sylwestrze, straszyła resztkami petard, które zalegały tam od dwóch miesięcy. Tylko psich kup nie było, bo miejscowe psy zamiast na plaży ujadały przy obejściach, żeby zasłużyć na chochlę kartofli ze smalcem. Psie kupy na plaży miały pojawić się dopiero, gdy zjadą letnicy.

Tak przynajmniej twierdziła gospodyni, zaskoczona, że poza sezonem ktokolwiek chce tu przebywać dobrowolnie. Z wahaniem pokazała Wandzie pomalowany na różowo pokoik. Pachniało w nim kurzem i płynem do płukania tkanin, który wonnym piętnem odcisnął się w pościeli z kory w psychodeliczne desenie.

Walizka ważyła tyle, że Wanda ledwie wtaszczyła ją po schodach.

– Na długo pani przyjechała? – dopytywała się gospodyni.

– Jeszcze nie wiem.

– A ktoś do pani dojedzie? Mąż na przykład?

Wanda spojrzała na nią ponuro.

– Bo nie wiem, jaki pokój dawać – dodała pospiesznie gospodyni. – Z łóżkiem pojedynczym czy z kanapą rozkładaną.

– Łóżko wystarczy.

– Łazienka ogólna w korytarzu. Ale i tak cała będzie tylko dla pani, przecież nie ma żadnych gości. Spłuczki za mocno proszę nie naciskać, bo potem cieknie.

Wanda podeszła do okna. Odgarnęła firanki i popatrzyła na drugą stronę ulicy. Stał tam. Pensjonat Laguna. Swoją drogą trzeba być kretynem, żeby tak nazwać pensjonat nad Bałtykiem, gdzie żadnej laguny nie ma i nigdy nie było.

– Telewizor jest. Pilot działa, trzeba dobrze guzik przycisnąć. Kuchnia do użytku w korytarzu, gotować wolno, smażyć tylko jajka, żadnych ryb, sama pani rozumie.

Nie rozumiała. Ale co ją obchodziły ryby.

– Spożywczy pięćset metrów stąd. Morze niewiele dalej. Jak pani chce, domowy obiad mogę sprzedać. Za – szybko szacowała wygląd Wandy – za dwadzieścia pięć złotych. No, za dwadzieścia dwa, jak dla pani.

Wanda milczała.

– Dwadzieścia? – z nadzieją próbowała gospodyni. Poprawiła krzywo zawieszoną reprodukcję wyciętą z kalendarza, wygładziła bieżnik na stoliku, strzepnęła firanki, popatrując na Wandę, jakby ciągle nie mogła zrozumieć, co ona tu robi. W tym paskudnym pokoju w środku paskudnego miasteczka w najpaskudniejszej porze roku, gdy morze miarowo sapie w twarz lodowatym oddechem. Wanda jednak nie zamierzała nic tłumaczyć. Zdjęła buty, położyła się na kołdrze i podłożyła sobie wałek pod stopy. Przymknęła oczy. Dopiero po dłuższej chwili usłyszała stuknięcie zamykanych drzwi.

Wiedziała, że przyjazd do Brzegów o tej porze roku nie jest normalny. Ale od dwóch miesięcy w życiu Wandy nic nie było normalne. Właściwie trudno nazywać to życiem. Może raczej trwaniem, byle do wieczora, na jednej pastylce, a potem do rana, na drugiej. Pierwsza miała wycinać najgwałtowniejsze emocje. Jeśli te, które zostawały, były mniej gwałtowne, Wanda nie chciała wiedzieć, jakie zostały wycięte. Druga pastylka miała przepędzać niepokój i sprowadzać senne otępienie. Na ogół sobie radziła, przegrywała dopiero o świcie, który w lutym niczym nie różnił się od nocy. Na szczęście o świcie mogła już się ratować pastylką na emocje. I tak od łyknięcia do łyknięcia, akurat tyle przyszłości Wanda ogarniała myślą.

Co do przeszłości – zostawiła ją za sobą, niemal w całości zapakowaną w pudełka. Od tego najważniejszego, czyli urny z prochami opatrzonej napisem Paweł Bazydło, żył lat 40, zmarł 23 grudnia 2013, po kartony opisane żałosnymi metkami, które zbyt lapidarnie podsumowywały jego życie: Papiery z biurka. Płyty i słuchawki. Rzeczy z szuflady. Dokumenty, dyplomy. Gdzieś w połowie pakowania osłabła, czynność traciła sens, nie miała siły składać całego życia męża w papierowe trumienki, które ustawiała w stosach żałobnych, jedną na drugiej. Reszta rzeczy została więc tam, gdzie trwała za życia Pawła, w koszu w łazience jego brudna bielizna, w szafce w kuchni jego kubek z lemurem, w szufladzie nocnego stolika notesy z zapiskami, które prowadził co wieczór; siedząc u boku Wandy w łóżku, notował skrupulatnie dni, jakby wiedział, że musi je szybko przyszpilić. Gapiła się w te zapiski po jego śmierci jak głupia, usiłując zrozumieć, dlaczego to wszystko się stało, ale rozczytywała tylko pojedyncze litery, stawiał zbyt niewyraźne znaczki, jakby nie nadążał z notowaniem.

O nie, nie pozwoli napływać do oczu pieprzonym łzom, nie podda się wciskającej ją w tapczan fali rozpaczy. Niepotrzebnie zaczynała, powinna znowu zamknąć całą przeszłość w pudełku, skąd pozwoli wyjść tylko jednej emocji: wściekłości.

Wściekłość wypełniała ją tak dokładnie, że niewiele zostawało miejsca na coś więcej.

Nie chciała pamiętać niczego. Ani wypadku. Ani identyfikacji ciała. Ani godzin, gdy kiwała się na łóżku, kręcąc głową, że to przecież niemożliwe. Ciężar przywalał przeponę na samą myśl o tamtym czasie, oddech się skracał. Ale przecież teraz znajdowała się o dwa miesiące dalej. Tymczasem wyobraźnia pod rękę z pamięcią raz na jakiś czas robiły pokaz slajdów, którego nie udawało się nijak przerwać. Obrazy. Czasem razem z dźwiękami i zapachami. Przesadzasz. Musisz się trzymać, musisz być dzielna, tłumaczyła teściowa, która przyjechała do niej na drugi dzień po wszystkim. Po początku niczego. Przypadkiem była to Wigilia, o czym żadna z nich nie chciała wiedzieć, żadna nie chciała pamiętać. Teściowa faktycznie się trzymała, uciekła w pracę, odkurzała, gotowała zupy, piekła ciasta na pociechę, tragicznie nieadekwatną do rozmiaru straty. Siadała przy Wandzie, schowanej w łóżku, gładziła ją po głowie i płakały obie, ale nawet gdy robiły to razem, nic a nic nie było lżej. I już się nie zapowiadało, żeby kiedykolwiek lżej być miało.

Cholerne upierdliwe wspomnienia. Dziś, jak niechciany refren, przyczepiła się do niej scena, gdy wybierała Pawłowi ciuchy do trumny. Otworzyła jego część szafy, gdzie wszystko jeszcze wyglądało jak tego dnia, gdy po raz ostatni wychodził z domu. Garnitur? Przecież prawie nigdy go nie nosił. Wybrała więc hipsterską koszulkę w kratę, którą razem kupili parę tygodni wcześniej w centrum handlowym. Wanda zawahała się: koszula miała krótkie rękawy, a przecież było ciągle zimno. Co za bzdura, zbeształa samą siebie, komu ma być zimno. Potem spodnie, rzucił je na pralkę w wigilię swojej śmierci, trochę noszone, ale czyste. Bokserki, często go w nich widywała, gdy szedł z wanny do łóżka. Skarpetki – chwilę jej zajęło znalezienie dwóch takich samych, on nigdy nie przywiązywał do tego wagi. Przykładała kolejne ubrania do nosa, jego zapach trwał dłużej niż on sam. Znalazła brudną parę skarpetek wciśniętą gdzieś pod sterty czystych. Nie była pewna, czy powinna je uprać, chociaż tyle z niego. Buty… Kupowali je razem, tydzień przed jego śmiercią, bo przedostatnie znosił tak, że prawie spadały mu ze stóp. Jaki w tym sens? Kupować buty, żeby po paru dniach spalić je w temperaturze tysiąca stopni Celsjusza? Jaki sens dbać o ciało, karmić je, kształcić, pieścić, żeby wszystko miało się skończyć przedwczesną przemianą w kupkę popiołu? Z osiemdziesięciu kilogramów zostaną niecałe cztery. W tym będzie nie tylko on, ale i ubrania, które właśnie wybierała, oraz trumna – z absurdalną atłasową wyściółką w kolorze złamanej bieli, z gwoździami i krzyżem. Gwoździe i co grubsze kości po kremacji trafią do specjalnego młynka, gdzie zostaną zmielone w schludny popiół. Prawdopodobnie tego młynka się nie myło między kolejnymi akcjami, niewykluczone więc, że w porcji proszku znajdą się również cząsteczki poprzednich gości krematorium. Bywały dni, kiedy obsesyjnie zastanawiała się, jaki odgłos towarzyszył temu mieleniu, dziś na szczęście ten slajd przemknął bezszelestnie.

Żałowała czasem, że kazała spalić ciało Pawła. Na początku nie mogła znieść myśli, że jej mąż będzie gnił, puchł, bąblował w trumnie, stanie się żerowiskiem dla trupich robaków. Bała się, że stojąc nad jego grobem, nie uwolni się od rozmyślań, jak daleko jej ukochany odszedł od człowieczeństwa, jak bardzo przypomina postać z Walking Dead. Ale teraz żałowała. Sama się pozbawiła takiej opcji, że rozora grób pazurami i wtuli się w coś, do czego przytulała się przez tyle lat, jakkolwiek inaczej mogłoby po takim czasie wyglądać. Pachnieć.

Może dlatego nie lubiła chodzić na cmentarz, wolała trwać w łóżku, wciąż jeszcze nie zmieniła pościeli po Pawle. Wysiadywać przy szafie, gdzie przechowywała pudła z jego rzeczami. Paliła przy nich co dzień świeczkę, wpatrywała się w płomień i zastanawiała, co zrobi Mariannie Żuczek. Nie była zatem typową wdową, jak się przekonała na grupie wsparcia dla wdów, którą odwiedziła raptem raz, kółko popłakujących bab w czerni, dzień w dzień na cmentarzu. Nie, nie mogły zastąpić ani przyjaciółek, ani tym bardziej Pawła. Po jednym spotkaniu z tamtymi miała dość.

Generalnie wszystkiego miała dość. I ulic, którymi jeszcze dwa miesiące wcześniej chodzili razem, i sąsiadów, przyglądających się, czy przykładnie nosi żałobę, i mieszkania, wypchanego wspomnieniami. Zostawiła za drzwiami zamkniętymi na dwa zamki ściany, które go pamiętały, jego poduszkę, jego brudne koszulki w koszu w łazience, łóżko, w którym śnił, sedes, na którym siadywał, telefon, który grzał się jego ciepłem w kieszeni spodni.

Zostawiła też pracę w rejestracji przychodni stomatologicznej. Kiedyś nawet lubiła to zajęcie, czuła, że pomaga ludziom. Choć niewielu doceniało jej pracę, wiedziała, że jest niezbędna; niewielki, podstawowy sensik codzienności. Wraz z innymi sensami i ten uległ dezintegracji, na szczęście (Jakie szczęście?! To słowo nie pasowało teraz zupełnie do niczego) psychiatra nie żałował wystawianych co miesiąc zwolnień na depresję, sięgał po bloczek, gdy zobaczył Wandę w drzwiach gabinetu. Na zwolnieniach mogła egzystować przez sześć miesięcy, dopiero wtedy miała podjąć jakąś decyzję, co uporczywie tłumaczył jej psychiatra, ale go nie słuchała. Sześć miesięcy? A czy da radę przeżyć najbliższych sześć godzin?

Pogrzeb, odziany na ciemno tłum, który ledwie widziała przez łzy, prośba o nieskładanie kondolencji, cuchnący naftaliną uścisk brązowego futra teściowej, pełen współczucia szept spod czarnego beretu:

– Kochana, pamiętaj, że ja zawsze jestem. Za tobą. Z tobą. Musimy trzymać się razem. Może błądził, ale cię kochał, wiem o tym.

Nie skojarzyła wtedy, co znaczy, że błądził; ludzie różne bzdury mówią na pogrzebach, jeszcze gorsze niż na ślubach.

A potem stypa. Mieszkanie puste bez Pawła, ale pełne przyjaciółek, koleżanek, przytulały ją, przykrywały kocem, dolewały wina, głaskały po dłoni, wręczały talerzyk z czymś bardzo słodkim. Ściskała go mocno, choć przecież nie mogła jeść, jednak przejawy troski krzepiły, i to mocno. Nie jestem sama, nie jestem, powtarzała sobie i patrzyła na życzliwe twarze. A tamte: młoda jesteś, jeszcze kogoś sobie znajdziesz, mężczyznę, który na ciebie zasługuje. I gdy tak szukała ratunku w dookolnym ciepełku, nagle do niej dotarło.

– Zasługuje? – zdziwiła się. – A Paweł nie zasługiwał?

Nagła cisza, spojrzenia, jakieś znaczące stuknięcie w bok łokciem. Któraś jednak się wygadała.

– A zasługiwał? Przecież nie był ci wierny.

I nagle się okazało, że o jego niewierności wiedziały wszystkie, choć przecież żadna nie odważyła jej się o tym powiedzieć, gdy jeszcze żył. Żadna.

To ma być przyjaźń? Koc, wino i ciasto z kremem, zgoda; ale zdrada? Chroniły jego czy chroniły ją? Raczej siebie, żadna przecież nie chciała niepokoić Wandy złą wiadomością, liczyły, że samo się rozwiąże, Paweł zmądrzeje, zostawi tamtą i wróci do prawowitej żony. Przecież ukrywał romans, co znaczyło, że planuje powrót. Tłumaczyły, jedna przez drugą, zgodne, jednomyślne. Nie chciała dłużej słuchać, wyszła do sypialni, wtuliła twarz w poduszkę zdrajcy, wyjąkała, że chce być sama, przytuliły, otuliły i poszły, by zacząć do niej wkrótce wydzwaniać, co czyniły zresztą (rzadziej może) do dzisiaj, ale nie odbierała. Zdrajczynie. On zdrajca, one zdrajczynie i nawet teściowa też, bo Wanda wreszcie zrozumiała, co miały znaczyć słowa wypowiedziane na pogrzebie. I łzy, pachnące naftaliną fałszywe łzy.

Teraz do niej dotarło, przypominała sobie wszystkie oznaki i niesprecyzowane przeczucia, to musiało trwać przynajmniej od pół roku, czego ostatecznym potwierdzeniem okazały się dopiero esemesy z jego komórki, gdy wreszcie dostała ją z powrotem od policji. Nie zostało ich wiele, jednak były.

Myślałam dziś o tobie.

Trzy dni bez ciebie. Będziesz dzisiaj?

Śniła mi się nasza środa.

To mogło nic nie znaczyć, oszukiwała się, ale każda kolejna wiadomość utwierdzała ją w przekonaniu, że jednak znaczyło.

Będziesz? Czekam pod kołdrą.

Odkładała komórkę, i choć bolało ją każde słowo tych esemesów, znów do nich wracała, by się upewnić, że się myliła. Ale się nie myliła. Sypiał z tamtą.

Kochał tamtą? Tego nie umiała wyczytać ze słów męża.

Wiedziała, że już nigdy nie wróci do mieszkania pachnącego Pawłem. Tam nie było żadnych odpowiedzi, musiała je znaleźć tutaj. Na przykład udając dziwaczkę, która przyjechała na przednówku do nadmorskiego miasteczka i koniecznie chciała wynająć pokój z oknami wychodzącymi na ulicę.

Zgasiła światło, usiadła przy parapecie i wpatrzyła się w pierwsze piętro pensjonatu Laguna, rozmyślając, co powie tej kobiecie, gdy wreszcie będzie miała okazję spojrzeć jej w oczy.

Rozdział 2

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 3

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 4

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 5

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 6

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 7

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 8

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 9

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 10

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 11

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 12

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 13

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 14

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 15

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 16

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 17

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 18

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 19

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 20

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 21

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 22

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 23

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 24

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 25

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 26

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 27

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 28

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 29

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 30

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 31

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 32

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 33

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 34

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 35

Dostępne w pełnej wersji

Rozdział 36

Dostępne w pełnej wersji

Podziękowania

Dostępne w pełnej wersji

Spis treści

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Rozdział 20

Rozdział 21

Rozdział 22

Rozdział 23

Rozdział 24

Rozdział 25

Rozdział 26

Rozdział 27

Rozdział 28

Rozdział 29

Rozdział 30

Rozdział 31

Rozdział 32

Rozdział 33

Rozdział 34

Rozdział 35

Rozdział 36

Podziękowania