Spis treści

Karta redakcyjna

Wprowadzenie

Teoria koloru

Bauhaus

Terapia sztuką

Art nouveau

Dadaizm

Impresjonizm

Claude Monet (1840–1926)

Man Ray (1890–1976)

Apropriacja

Tate Modern

Typografia

Perspektywa

Teoria gestalt

Ansel Adams (1902–1984)

Edgar Degas (1834–1917)

Pierre-Auguste Renoir (1841–1919)

René Magritte (1898–1967)

Marcel Duchamp (1887–1968)

Art Institute of Chicago

Fowizm

Diego Rivera (1886–1957)

Muzea watykańskie

Kubizm

Jackson Pollock (1912–1956)

Edward Hopper (1882–1967)

Elementy sztuki

Zasady sztuki

Frida Kahlo (1907–1954)

Banksy

Luwr

El Greco (1541–1614)

Salvador Dalí (1904–1989)

The Met

Surrealizm

Sztuka publiczna

Pablo Picasso (1881–1973)

Sztuka nowoczesna

Sztuka abstrakcyjna

Rembrandt (1606–1669)

Paul Gauguin (1848–1903)

Mark Rothko (1903–1970)

Piet Mondrian (1872–1944)

Sztuka renesansu

Rzeźba

Leonardo da Vinci (1452–1519)

Paul Cézanne (1839–1906)

Futuryzm

Tiziano Vecelli – Tycjan (ok. 1488–1576)

John Singer Sargent (1856–1925)

Fotografia

Barok

Georgia O’Keeffe (1887–1986)

Andy Warhol (1928–1987)

Ikonoklazm

Henri Matisse (1869–1954)

David Hockney (1937–)

Akwarele

Malowidła naskalne

Vincent van Gogh (1853–1890)

Mona Lisa

Body art

Marina Abramović (1946–)

Złota proporcja

Édouard Manet (1832–1883)

Sztuka ludowa

Przypisy

Tytuł oryginału: Art 101: From Vincent van Gogh to Andy Warhol, Key People, Ideas, and Moments in the History of Art

©  Copyright © 2014 by Simon & Schuster, Inc.
Published by arrangement with Adams Media, an Imprint of Simon & Schuster, Inc.,
1230 Avenue of the Americas, New York, NY 10020, USA
© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Zwierciadło Sp. z o.o., Warszawa 2023

Tłumaczenie: Agata Trzcińska-Hildebrandt/Quendi Language Services

Redakcja: Anna Stawińska/Quendi Language Services

Korekta: Karolina Malinowska/Quendi Language Services

Konsultacja: Grzegorz Ber

Skład, łamanie, adaptacja ilustracji: Sylwia Kusz, Magraf s.c., Bydgoszcz

Ilustracje we wnętrzu: Eric Andrew, Copyright © 2014 by Simon & Schuster, Inc.

Ilustracje okładkowe: rawpixel.com, Eliza Luty

Projekt okładki: Eliza Luty

Redaktor inicjująca: Blanka Wośkowiak

Dyrektor produkcji: Robert Jeżewski

Wydawnictwo nie ponosi żadnej odpowiedzialności wobec osób lub podmiotów za jakiekolwiek ewentualne szkody wynikłe bezpośrednio lub pośrednio z wykorzystania, zastosowania lub interpretacji informacji zawartych w książce.
Wiele spośród oznaczeń stosowanych przez producentów i sprzedawców w celu wyróżnienia swoich produktów ma status znaków handlowych. Oznaczenia, co do których wydawnictwo miało świadomość, iż stanowią znaki handlowe, są zapisywane w niniejszej publikacji wielką literą.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich

Wydanie I, 2023

ISBN: 978-83-8132-456-4

Wydawnictwo Zwierciadło Sp. z o.o.
ul. Widok 8, 00-023 Warszawa
tel. 22 312 37 12

Dział handlowy:
handlowy@grupazwierciadlo.pl

Konwersja: eLitera s.c.

WPROWADZENIE

Wiele osób czuje onieśmielenie w obliczu „książek o sztuce”. I słusznie – ich autorzy zbyt często zakładają, że czytelnik posiada poziom umiejętności technicznych i wiedzy daleko wykraczający poza możliwości zwykłego entuzjasty sztuki. „Proste” pojęcia, takie jak perspektywa, teoria kolorów i proces łączenia linii w celu stworzenia kształtów, są traktowane pobieżnie (lub całkowicie pomijane). Piękno Mona Lisy Leonarda da Vinci podaje się jako fakt objawiony, bez wyjaśnienia, dlaczego ma to być najwspanialszy obraz, jaki kiedykolwiek powstał.

Niniejsza książka jest inna – z nią poznasz kulisy sztuki bez poczucia, że czytasz podręcznik dla studentów ASP. Znajdziesz tu techniki artystyczne, nurty i środki wyrazu, a także fascynujące historie słynnych artystów przedstawione tak, by można je było zrozumieć i docenić – a kto wie, może także rzucić kilka profesjonalnych uwag w muzeum albo na przyjęciu.

Choć omówienie każdego aspektu sztuki zajęłoby dziesiątki tysięcy – a może nawet miliony – stron, zagadnienia przedstawione w tej książce obejmują szeroki zakres historii sztuki, teorii i techniki. Wiele z haseł bezpośrednio się ze sobą łączy (np. Henri Matisse i sztuka nowoczesna), ale możesz też wybierać tematy, które najbardziej cię interesują, i zapoznawać się z nimi wyrywkowo. Możesz zgłębić historię zmagań Van Gogha w walce o sławę i przejść od razu do sztuki jaskiniowej. Może ciekawi cię rzeźba lub chcesz poznać historię typografii. Podobnie jak muzeum, książka ta zawiera sekcje poświęcone licznym zagadnieniom z całego świata i z różnych okresów. Po przeczytaniu tego podręcznika będziesz w stanie w pełni docenić skarby wiszące na ścianach i ukryte w gablotach.

TEORIA KOLORU

Dlaczego podoba nam się to, co widzimy

Obok linii, faktury, kształtu i kilku innych elementów kolor jest jednym z podstawowych składowych dzieła sztuki. Z jego pomocą można zmienić nastrój pracy, przyciągnąć wzrok widza do określonego fragmentu płótna i zdefiniować różne obiekty na nim wyrażone. Decyzje kolorystyczne artysty mogą wydawać się przypadkowe, jednak często są celowe i są w równych niemal proporcjach kwestią sztuki i nauki.

ŁĄCZENIE KOLORÓW

Większość dzieci uczy się o trzech kolorach podstawowych: czerwonym, żółtym i niebieskim (z angielskiego red yellow blue, RYB). Zakłada się, że łącząc te trzy kolory w różnych proporcjach, można uzyskać każdą inną barwę. Choć w większości przypadków jest to prawda, RYB to tak naprawdę tylko jedna grupa kolorów podstawowych. Do uzyskania całej gamy można też użyć innych kombinacji barw, na przykład czerwonego, zielonego i niebieskiego (red green blue, RGB) czy cyjanu, magenty i żółci (cyan magenta yellow, CMY[1]). Dla większości artystów jednak najpopularniejszymi kolorami podstawowymi pozostają czerwony, żółty i niebieski.

Kolory powstałe w wyniku połączenia dwóch kolorów podstawowych (np. fioletowy w wyniku zmieszania czerwonego i niebieskiego) są określane mianem drugorzędowych. Kolory powstałe w wyniku zmieszania koloru podstawowego z kolorem drugorzędowym lub zmieszania dwóch kolorów drugorzędowych nazywamy trzeciorzędowymi (np. w wyniku zmieszania niebieskiego i zielonego powstaje kolor niebieskozielony).

BARWY KOMPLEMENTARNE

Koncepcja barw komplementarnych sięga korzeniami starożytności – już Arystoteles zauważył, że wrażenie koloru może się zmieniać w zależności od sposobu, w jaki pada na niego światło. Tomasz z Akwinu rozwinął tę koncepcję w XIII wieku, odnotowując, że niektóre kolory sprawiają przyjemniejsze wrażenie w sąsiedztwie innych określonych kolorów – na przykład fiolet wygląda ładniej obok bieli niż obok czerni. W epoce renesansu artyści tacy jak Leonardo da Vinci również zauważyli, że pewne barwy (na przykład czerwony i zielony) wyglądają szczególnie dobrze obok siebie, ale nie wiedzieli, dlaczego tak się dzieje.

W 1704 roku Isaac Newton, opierając się na obserwacjach renesansowych artystów, rozrysował koło podzielone na siedem barw. Kolory znajdujące się naprzeciwko siebie były najbardziej kontrastowe, a te znajdujące się obok siebie – najmniej. Koło to zostało później podzielone na dwanaście części, tworząc znane współczesnym artystom „koło barw”.

Termin „kolory komplementarne” wprowadził do użycia po raz pierwszy Benjamin Thompson, amerykański naukowiec mieszkający w Wielkiej Brytanii. Na podstawie obserwacji płomienia świecy odkrył on, że kolorowe światło emitowane przez świecę i cień wokół niego składają się z wzajemnie „uzupełniających” się kolorów (cienie mogą wydawać się szare lub czarne, ale w rzeczywistości stanowią połączenie barw złożonych, na które bezpośrednio wpływa rzucające je światło). Uznał, że tak samo musi być ze wszystkimi kolorami widma, a każdy kolor ma swoje idealne przeciwieństwo.

Artyści i naukowcy odkryli później, że właściwości kolorów komplementarnych wykraczają daleko poza prostą kwestię przyjemnego wrażenia wizualnego. Na przykład kolor na tle innej barwy przyjmuje aspekty koloru komplementarnego tła – czerwona wstążka na żółtym tle nabierze lekko fioletowego odcienia, ponieważ fiolet jest kolorem komplementarnym żółci.

KOLORY ADDYTYWNE I SUBTRAKTYWNE

W drodze eksperymentów z różnymi połączeniami kolorów i ich wzajemnym oddziaływaniem artyści i naukowcy stwierdzili, że kolory zachowują się inaczej w zależności od medium. Doprowadziło to do powstania dwóch klasyfikacji barw – kolorów tworzonych w drodze syntezy addytywnej i subtraktywnej. Synteza addytywna odnosi się zazwyczaj do światła i można ją zaobserwować w nowoczesnych telewizorach i projektorach. Całkowity brak światła tworzy zasadniczo mroczną „czerń”, która zmienia się po dodaniu kolorowego światła o określonej długości fali. Z kolei synteza subtraktywna odnosi się do pigmentów i barwników, które dodaje się w celu zablokowania lub „odjęcia” pewnych długości fal światła, aby uzyskać pożądany kolor. Na przykład czerwona farba na płótnie w rzeczywistości pochłania („odejmuje”) wszystkie inne kolory spektrum i sprawia, że obserwator widzi wyłącznie czerwień.

TEMPERATURA KOLORÓW

Powszechnie uważa się, że pewne kolory mogą wywoływać u widza określone nastroje i emocje. W tym kontekście barwy można z grubsza podzielić na chłodne i ciepłe:

• Chłodne kolory to zazwyczaj błękity, zielenie i szarości. Uważa się, że odprężają widza i tworzą stonowane tło.

• Z kolei ciepłe kolory, takie jak czerwienie, żółcie i brązy, sugerują ruch i pobudzają widza.

KOLOR KOLORU

To, w jaki sposób postrzegamy dany kolor, zależy w dużej mierze od jego głębi, zwanej również nasyceniem. Mówiąc prościej, jak bardzo czerwona jest dana czerwień? Artysta może dostosować wygląd koloru, dodając do niego różne barwy. Dodanie odrobiny czerni do niebieskiej farby powoduje uzyskanie ciemniejszego odcienia niebieskiego, a dodanie białej farby do pomarańczowej – jaśniejszego pomarańczowego. Artysta nie jest jednak ograniczony tylko do czerni i bieli – do rozjaśniania lub przyciemniania barw może używać dowolnej gamy kolorów. Może również mieszać określoną farbę z jasnymi i ciemnymi barwami, aby uzyskać odcień – tworzy się go przez dodanie szarości lub łącząc odcień z tonacją.

OKO OBSERWATORA

Przeciętny człowiek jest w stanie rozróżnić około miliona różnych kolorów, ale niektórzy widzą ich nawet 100 razy więcej. Nazywamy ich tetrachromatami. W ich gałkach ocznych znajdują się dodatkowe stożki fotoreceptorowe, który teoretycznie dają im dostęp do spektrum barw niedostrzegalnego dla większości ludzi.

BAUHAUS

Sztuka na usługach przemysłu

Bauhaus to nazwa zarówno założonej przez Waltera Gropiusa uczelni w Weimarze, jak i zapoczątkowanego przez niego w 1919 r. nurtu. Gropius był zwolennikiem utopijnej wizji zjednoczenia sztuk pięknych (na przykład malarstwa) i rzemiosła (jak stolarstwo). Ta śmiała nowa filozofia projektowania miała na celu zrównanie obu rodzajów artystów i połączenie ich rozbieżnych umiejętności w dążeniu do stworzenia najwyższej formy sztuki. W miarę rozwoju Bauhaus współistniał z rozwojem przemysłu, szkoląc artystów, aby sprostali nowemu, nowoczesnemu wyzwaniu, jakim było projektowanie na potrzeby produkcji masowej. Ceramika, meble, rzeźba i architektura Bauhausu to styl znany z czystych linii i prostych, geometrycznych kształtów.

KORZENIE BAUHAUSU

Drogę nurtowi Bauhausu utorowały historia i polityka. Oto niektóre z kluczowych czynników, które zdaniem historyków sztuki wywarły na niego istotny wpływ:

• Upadek monarchii niemieckiej po I wojnie światowej przyniósł uwolnienie od cenzury. Dzięki nowemu poczuciu wolności świat sztuki był otwarty na eksperymenty.

• Przekonanie, że sztuka może być doskonałym połączeniem formy i funkcji, było jednym z fundamentów szkoły Bauhausu, ale bynajmniej nie było nowe. Już kilkadziesiąt lat wcześniej, w XIX wieku, zdeklarowanym zwolennikiem tej koncepcji był angielski projektant William Morris.

• Modernizm przenikał do niemieckiej świadomości kulturowej od czasów poprzedzających I wojnę światową. Niemiecki modernizm architektoniczny (zwany Neues Bauen) miał szczególny wpływ na racjonalne, uproszczone wzornictwo sztuki Bauhausu. Pokazał również, że sztuka i produkcja masowa mogą się z powodzeniem łączyć.

FILOZOFIA BAUHAUSU

Niemiecki architekt Walter Gropius założył szkołę Bauhaus w 1919 roku. Bauhaus (co tłumaczy się jako „dom budowy”) był czymś więcej niż tylko abstrakcyjną filozofią sztuki – to nazwa nowej i pierwszej tego rodzaju akademii projektowania, która powstała w Weimarze. W „Manifeście Bauhausu” Gropius przedstawił misję szkoły – stworzenie współpracującego stowarzyszenia rzemieślników, posiadających umiejętności w dziedzinach tak zróżnicowanych jak architektura, ceramika, malarstwo i rzeźba. Dla Gropiusa piękno sztuki polegało na jej użyteczności i przydatności w życiu codziennym, a także na atrakcyjności wizualnej.

Zapoznawszy się z pracami rosyjskich i holenderskich projektantów, Gropius uczył artystów, że masowa produkcja nie oznacza końca indywidualnej kreatywności, ale raczej artystyczne wyzwanie, które może pogłębić znaczenie sztuki w życiu codziennym. Wykładowcy szkoły Bauhaus reprezentowali wiele krajów i filozofii, a w efekcie stała się ona centrum współpracy i debaty na temat roli sztuki w nowoczesnym społeczeństwie. Ewoluował również sam termin Bauhaus. Z czasem zaczął opisywać styl prostych, geometrycznie zrównoważonych dzieł sztuki, które wyrosły na gruncie nauk akademii.

PRZYGOTOWANIE ARTYSTÓW BAUHAUS

Uczniów akademii Bauhaus specjalnie kształtowano, wpajając im umiejętności zarówno w zakresie sztuk pięknych, jak i wzornictwa. Zanim pozwolono im skupić się na specjalistycznych zajęciach, musieli przejść kurs wprowadzający w tematykę materiałów, teorii kolorów i zasad projektowania. Wśród słynnych artystów wykładających na kursie byli między innymi:

• Rosyjski malarz Wasilij Kandinsky,

• Wszechstronnie utalentowany, urodzony w Niemczech artysta Josef Albers,

• Szwajcarski malarz Paul Klee.

Po zaliczeniu kursu wprowadzającego uczniowie mogli przejść do zajęć z tak różnych dziedzin, jak obróbka metalu, stolarstwo, tkactwo, garncarstwo, typografia czy malarstwo ścienne. Tak szeroki program nauczania rzemiosł stał się w końcu obciążeniem finansowym. W 1923 roku na skutek współdziałania czynników filozoficznych i praktycznych przesunięto nacisk programu z integracji wszystkich rzemiosł na projektowanie na potrzeby produkcji masowej. Hasłem szkoły stało się „Sztuka w przemyśle”.

KONIEC SZKOŁY BAUHAUS

Szkoła borykała się z problemami finansowymi, choć największym zagrożeniem było niespokojne środowisko polityczne, które wymuszało ciągłe jej przenoszenie z miasta do miasta. W 1933 r. oficjalnie zamknięto jej podwoje z powodu nacisków ze strony władz nazistowskich.

NOWY BAUHAUS

Nauki Bauhausu przetrwały dzięki emigracji wielu wykładowców akademii na uczelnie amerykańskie. Nową szkołę Bauhaus założono w Chicago, cztery lata później, w 1937 roku. W późniejszym okresie zmieniono jej nazwę na Illinois Institute of Design, który działa do dziś.

SŁYNNE PROJEKTY BAUHAUS

Styl Bauhaus, zwany też stylem międzynarodowym, charakteryzuje się brakiem ornamentyki, minimalistyczną formą i sposobem, w jaki projekt służy swojej funkcji. Do najbardziej znanych przykładów stylu Bauhaus należą:

• Fotel „Wassily”, zaprojektowane przez Marcela Breuera w połowie lat 20. XX wieku. To doskonały i trwały przykład stylu Bauhaus. Naga stal i płótno nadają mu futurystyczny wygląd, który do dziś cieszy się popularnością.

• Srebrny dzbanek Marianne Brandt z geometrycznymi elementami, zapobiegającym kapaniu dzióbkiem i nienagrzewającym się uchwytem jest kolejnym godnym uwagi przykładem praktycznych tendencji Bauhaus.

• Lampa stołowa Wilhelma Wagenfelda z 1924 roku jest znana z prostej, nieskomplikowanej stylistyki. Wykonana w czasie studiów Wagenfelda w szkole w Weimarze zyskała miano „lampy Bauhaus”.

Fotel „Wasilly”

Projekty architektoniczne Bauhaus często wykorzystują kształt sześcianu, eliminują zbędne ozdoby, tworzone są do otwartych planów pomieszczeń i charakteryzują się podstawowymi kolorami, takimi jak biel i szarość. Powszechnie wykorzystuje się w nich szkło, które często zastępuje murowane ściany, a dachy są płaskie zamiast spadzistych. Muzea i szkoły ruchu Bauhaus, takie jak zbudowana na planie otwartym w układzie koła zębatego szkoła w Dessau (1925), były jednymi z pierwszych przykładów tego stylu. W późniejszym okresie wpłynął on na kształt krajobrazów miast w Europie, Ameryce i w innych regionach świata.

Przykładami architektury w stylu Bauhaus już po zamknięciu szkoły są m.in. ukończona w 1952 roku siedziba Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku, zbudowana w 1983 roku Transco Tower w Houston w Teksasie (obecnie znana jako Williams Tower) oraz liczne niewielkie budynki w Izraelu.

TERAPIA SZTUKĄ

Uzdrawiająca moc tworzenia

Dla wielu artystów sam akt tworzenia może stanowić ujście dla stresu, niepokoju, niepewności i niezadowolenia, których doświadczają w codziennym życiu. Dzięki sztuce mogą wyrazić siebie w sposób, którego nie da się osiągnąć żadną inną metodą. Artyści od wieków zdawali sobie sprawę z korzyści płynących z autoekspresji, ale dopiero stosunkowo niedawno zaczęto zwracać na to uwagę poza środowiskiem artystycznym.

ARTETERAPIA HILLA:
RADOŚĆ Z MALOWANIA

Pierwsza z dwóch szkół terapii sztuką, zwanej także arteterapią, powstała w połowie XX wieku za sprawą brytyjskiego malarza wojskowego Adriana Hilla. Kiedy w 1938 roku Hill dochodził do siebie po gruźlicy, odkrył, że malowanie pomaga mu oderwać myśli od choroby i wrócić do zdrowia. Swoją miłością do malarstwa podzielił się z innymi pacjentami Sanatorium Króla Edwarda VII, z których wielu również stwierdziło, że malowanie poprawia im nastrój i pomaga uwolnić się od stresu.

Po powrocie do zdrowia Hill zaczął działać na rzecz rozpowszechnienia nowej koncepcji terapii na terenie Anglii. Zwerbował innych artystów, by jeździli po szpitalach i malowali z pacjentami, zwłaszcza z powracającymi z wojny żołnierzami. W terapii sztuką Hill koncentrował się przede wszystkim na samym akcie tworzenia, a nie na jego efektach. Zarówno on, jak i zwolennicy jego metody, powstrzymywali się od analizowania prac swoich pacjentów w poszukiwaniu głębszego znaczenia.

Do 1950 roku program wdrożono w 200 szpitalach w całej Wielkiej Brytanii, a w 1964 roku Hill założył Brytyjskie Stowarzyszenie Arteterapeutów (British Association of Art Therapists), aby w dalszym ciągu popularyzować korzyści płynące z terapii sztuką. Wystarczał mu fakt, że pacjentom proces twórczy wydawał się sprawiać satysfakcję.

ARTETERAPIA NAUMBURG: SYMBOLIZM SZTUKI

Mniej więcej w tym samym czasie, gdy Hill wdrażał swoje leseferystyczne metody arteterapii, amerykańska psycholog Margaret Naumburg rozwijała podejście wykorzystujące sztukę jako narzędzie komunikacji między pacjentem a terapeutą. Nie była pierwszą, która zastosowała w ten sposób arteterapię, ale pierwszą, która wykorzystała ją jako główny punkt interakcji między lekarzem a pacjentem.

Praca Naumburg koncentrowała się na symbolice i podświadomych pragnieniach pacjentów wyrażanych za pomocą rysunku. W preferowanej przez nią technice pacjenci zamykali oczy i tworzyli rysunek na kartce papieru. Następnie mieli za zadanie zidentyfikować narysowane przedmioty i wyrazić swoje odczucia na ich temat. Zamiast samodzielnie interpretować obrazy, Naumburg pozwalała pacjentom wyrażać wewnętrzne pragnienia w ramach interpretacji swoich prac. Uważała wręcz, że jej analiza prac pacjentów przyniosłaby efekt przeciwny do zamierzonego. Po ujawnieniu podświadomych problemów w procesie rysowania i interpretacji terapeuta może przejść do ich leczenia.

METODY

Od czasu spopularyzowania arteterapii w środowisku medycznym przez Hilla i Naumburg pojawiło się kilka metod wykorzystania sztuki jako środka diagnozy i leczenia pacjentów.

Seria rysunków diagnostycznych

Jedną z najpopularniejszych form nowoczesnej terapii sztuką wprowadzono w 1982 roku. Pacjent powinien wykonać trzy odrębne rysunki z wykorzystaniem wyłącznie pasteli i papieru. Wytyczne są bardzo sztywne, a zadanie należy zrealizować dokładnie tak, jak wskazano poniżej:

• Pierwszy rysunek: „Wykonaj rysunek z użyciem tych materiałów”.

• Drugi rysunek: „Narysuj obrazek przedstawiający drzewo”.

• Trzeci rysunek: „Narysuj obrazek przedstawiający twoje samopoczucie, używając linii, kształtów i kolorów”.

Po zakończeniu ćwiczenia zadaniem terapeuty jest interpretacja pracy pacjenta. Wszystko – od wybranych kolorów po miejsce na kartce, które pacjent wybrał do wykonania rysunku – może dostarczyć terapeucie cennych informacji, które pomogą pacjentowi w pracy nad jego problemem.

Instrument oceny mandali

W tym ćwiczeniu pacjent wybiera kartę z mandalą (skomplikowany obraz zawarty w figurze geometrycznej). Następnie wybiera inną kartę w jednolitym kolorze i z użyciem pasteli olejnych odpowiadających temu kolorowi próbuje odtworzyć mandalę. W trakcie tego procesu pacjent ma za zadanie odwoływać się do osobistych doświadczeń, aby opisać znaczenie, jakie dana mandala może mieć dla jego życia. Znaczenie mandali jest czysto subiektywne – kształty i wzory na danej mandali mogą wywoływać różne uczucia i emocje w zależności od tego, kto na nią patrzy.

Swobodne skojarzenia, do których pacjent jest zachęcany podczas rysowania, dają terapeucie wgląd w jego osobowość.

Dom – drzewo – osoba

W tym przypadku pacjent ma za zadanie narysować dom, drzewo i człowieka. Następnie terapeuta zadaje otwarte pytania dotyczące rysunków, aby określić zarówno zdolności umysłowe, jak i stan emocjonalny pacjenta. Pytania mogą być proste, np. „Co to za drzewo?”, lub bardziej złożone, np. „Czy osoba, która mieszka w tym domu, jest szczęśliwa?”.

Przykład rysunku terapeutycznego dom – drzewo – osoba

Rysunek drogi

Jest to jedna z najbardziej subiektywnych metod oceny. Pacjent ma tu za zadanie po prostu narysować drogę. Sposób, w jaki wykona rysunek, może dać wgląd w jego przeszłość, teraźniejszość i przyszłe ambicje. W trakcie terapii pacjentów często zachęca się do uzupełniania rysunków, aby zilustrować, jak zmieniły się ich opinie na temat własnego życia.

Przykładowy terapeutyczny rysunek drogi

Figurki członków rodziny

Choć tworzenie figurek rodziny nie jest tak popularne jak inne metody arteterapii, jest to metoda wyjątkowa ze względu na bardziej sensoryczne podejście do procesu. Została zaproponowana po raz pierwszy przez psychoterapeutkę Virginię Satir i ma na celu odblokowanie skrywanych uczuć pacjenta wobec rodziny, których nie chce lub nie potrafi wyrazić. Z otrzymanej gliny pacjent ma za zadanie uformować postacie poszczególnych członków swojej rodziny. Sposób, w jaki rzeźbi poszczególne figury, może dostarczyć terapeucie ważnych informacji. Na przykład pacjent, który boi się swojego ojca, może przedstawić tę postać jako dużą i groźną w porównaniu z innymi.

Niektórzy terapeuci posuwają się o krok dalej i proszą pacjenta o rozmieszczenie figurek w stosunku do siebie nawzajem. W ten sposób można zidentyfikować problemy między poszczególnymi osobami. Jeżeli na przykład pacjent stawia figurkę matki daleko od reszty rodziny, może to oznaczać, że była ona wobec niej zdystansowana.

Arteterapia jest obecnie popularną metodą wśród psychologów i terapeutów, zwłaszcza pracujących z dziećmi. Stosuje się ją w celu łagodzenia skutków traumatycznych katastrof żywiołowych oraz w pomocy dzieciom i dorosłym w radzeniu sobie ze złożonymi problemami, takimi jak śmierć bliskiej osoby.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

PRZYPISY

[1] W drukarstwie, przestrzeń barw CMY jest rozszerzona o kolor czarny, blacK (CMYK)  przyp. kons.