Wprowadzenie

Podobnie jak w innych zgromadzeniach, w dobie nowożytnej w każdym karmelitańskim klasztorze znajdowało się najczęściej kilka ksiąg liturgicznych (drukowanych i rękopiśmiennych), z których korzystano podczas liturgii godzin oraz w czasie mszy. Były to mszały, graduały i antyfonarze, a także agendy, directoria, martyrologium itd. Niestety, niewiele z nich zachowało się do dzisiaj w klasztornych zbiorach bibliotecznych.

Księgi używane w dawnych wiekach w karmelitańskich ośrodkach w Krakowie i we Lwowie, a obecnie przechowywane w Bibliotece i Archiwum Karmelitów w Krakowie na Piasku (PL-Kkar), już od początku XX wieku wzbudzały zainteresowanie specjalistów reprezentujących różne dyscypliny naukowe: historyków i historyków sztuki, bibliologów, liturgistów, a także muzykologów, przy czym najczęściej przedmiotem studiów był Graduale de tempore o. Stanisława ze Stolca (Stanislaus Stolcensis, zm. 29 I 1660) z 1644 roku, zarówno ze względu na kunsztowne malarstwo książkowe, jak i fakt, że był to jeden z pierwszych graduałów przekazujących zreformowaną liturgię karmelitańską, do jakiej doprowadziły postulaty Soboru Trydenckiego. Natomiast nie przeprowadzono dotychczas szczegółowych badań naukowych nad Graduale de sanctis (PL-Kkar rkps perg. 5), który powstał w II połowie XVII lub w I połowie XVIII wieku i jest zabytkiem zupełnie wyjątkowym.

Po pierwsze, księga jest pierwszym lub jednym z pierwszych graduałów de sanctis przekazujących karmelitańską liturgię potrydencką w Europie. Do chwili obecnej nie odnaleziono innych kodeksów zawierających śpiewy mszalne na dni poszczególnych świętych, chociaż z pewnością były one w użyciu. Podjęto zatem szczegółowe badania nad zabytkiem i scharakteryzowano zawarty w nim repertuar. Zestawienie go z treściami drukowanych graduałów piotrkowskich oraz innymi księgami ze zbioru karmelitów pozwoli bowiem na włączenie kodeksu do obiegu naukowego i podjęcie dalszych studiów porównawczych.

Po drugie, w graduale odnaleźć można interesujące inicjały o strukturze emblematycznej, co jest ewenementem na skalę europejską. Warto przypomnieć, że wiek XVII był schyłkowym okresem dla ręcznej produkcji i iluminacji książek, a powstawanie jej ostatnich przykładów wynikało z pragmatycznych potrzeb, takich jak posiadanie śpiewników kościelnych na wewnętrzny użytek danych ośrodków. Ta sama epoka uznawana jest zarazem za czas największego rozkwitu emblematyki, która znajdowała zastosowanie już nie tylko w książkach, ale i architekturze, malarstwie, zdobnictwie, a nawet muzyce. Choć szerokie oddziaływanie emblematyki w epoce nowożytnej jest powszechnie znanym faktem, jej zależność z muzyką nadal pozostaje tematem oczekującym na ujęcia monograficzne. Te dwie tradycje (jedna w schyłkowej postaci, druga w rozkwicie) znajdują realizację w obrębie jednego zabytku – karmelitańskiego Graduale de sanctis. Cechą wyróżniającą wspomniany kodeks jest bowiem obecność iluminacji inspirowanych emblematyką, w tym przede wszystkim dziełem polskiego humanisty Tomasza Tretera Symbolica vitae Christi meditatio (Braniewo 1612). Stanowi to jedyny znany przykład wykorzystania struktur emblematycznych (zawierających zarówno ikon, jak i motto) w dekoracji malarskiej graduału.

Zabytek będący przedmiotem naszej książki z jednej strony pełnił funkcję depozytorium repertuaru i miał być bogato ozdobiony, z drugiej – prawdopodobnie był używany podczas liturgii (brak informacji źródłowych, które dokumentowałyby korzystanie z innego graduału de sanctis). Praca nad tak złożonym kodeksem liturgiczno-muzycznym wymagała od jego twórców nie tylko wiedzy i umiejętności w zakresie przepisów liturgicznych, znajomości szerokiego repertuaru śpiewów, lecz również znajomości i rozumienia emblematyki. Kodeks ten dostarczał zatem zakonnikom nie tylko treści liturgiczno-muzycznej, lecz stanowił interesujący „multimedialny” obiekt. Toteż studia nad graduałem, którego treść odnosi się do wzroku i słuchu, a także do rozumu i ducha, wymagają skorzystania z wielu metod badawczych, wykształconych na gruncie nauk humanistycznych – zarówno literaturoznawstwa, jak i historii oraz nauk o sztuce. W niniejszym studium posłużono się metodami znanymi z kodykologii, tekstologii, paleografii (w tym paleografii muzycznej), liturgiki, muzykologii, historii sztuki itd.

Publikacja składa się z dwóch części. W pierwszej Marek Bebak, na podstawie analizy kodykologicznej i paleograficznej, a także charakterystyki repertuaru zawartego w księdze i zestawionego ze śpiewami znanymi z innych ksiąg potrydenckich (diecezjalnych i zakonnych), stara się odpowiedzieć na pytanie o specyfikę repertuaru karmelitów, a także podejmuje próbę datowania zabytku w świetle opisu fizycznego i jego zawartości. W drugiej części Alicja Bielak omawia sposoby współistnienia gatunku emblematu i notacji muzycznej w XVII wieku w Europie oraz opisuje rodzaje emblematycznych konstrukcji w krakowskim graduale, wskazując na ich wzorce graficzne i związane z nimi znaczenia oraz, bazując na analizie porównawczej, proponuje wyjaśnienie celowości wykorzystania wybranych emblematów w kontekście konkretnych świąt i uroczystości. Na końcu książki umieszczono przygotowane przez Marka Bebaka aneksy, w których zaprezentowano układ rękopisu oraz rozmieszczenie poszczególnych śpiewów w graduale wraz z ich odniesieniem do innych źródeł i katalogów, a także indeks osobowy, spis tabel oraz – we wklejce – wszystkie ilustracje (z wyłączeniem tabel z zestawieniem źródeł ikonograficznych inicjałów w graduale, które znajdują się na s. 76–82 i 84–86).

W tym miejscu autorzy chcieliby złożyć serdeczne podziękowania kustoszowi Biblioteki i Archiwum Karmelitów w Krakowie na Piasku, dr. Szymonowi Sułeckiemu, za życzliwe udostępnienie materiałów archiwalnych, konsultacje oraz cenne wskazówki bibliograficzne. Wyrażamy również wdzięczność dr. hab. Jakubowi Kubieńcowi, prof. UJ, oraz dr hab. Justynie Kiliańczyk-Ziębie, a także recenzentom tomu dr. hab. Pawłowi Gancarczykowi, prof. IS PAN, oraz dr hab. Magdalenie Kindze Górskiej, prof. IBL PAN, za uwagi i sugestie, które wykorzystaliśmy w ostatecznej redakcji tekstu.

Marek Bebak

Graduale de sanctis
w perspektywie muzykologicznej

W Bibliotece i Archiwum oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie zachowało się dwadzieścia pięć rękopiśmiennych ksiąg liturgicznych, spisanych od XIV do XIX wieku i należących do klasztorów w Krakowie i we Lwowie[1]. Pięć z nich to kodeksy średniowieczne (PL-Kkar sygn. rkps perg. 12, 14, 15, 20, 13), czternaście powstało z pewnością w XVII i XVIII wieku (w tym najlepiej rozpoznany przez badaczy graduał o. Stanisława ze Stolca z 1644 roku, PL-Kkar sygn. rkps perg. 1), a pozostałe sześć spisano w XVIII lub XIX wieku.

Księgi te już od początków XX wieku wzbudzały zainteresowanie wielu specjalistów: bibliologów, historyków sztuki, historyków, a także muzykologów, przy czym najczęściej przedmiotem opracowania stawał się graduał o. Stanisława, zarówno ze względu na kunsztowne malarstwo książkowe, jak i fakt, że był to jeden z pierwszych graduałów przekazujących zreformowaną liturgię karmelitańską, do jakiej doprowadziły postulaty Soboru Trydenckiego.

Stan badań

O sześciu kodeksach z księgozbioru karmelitańskiego napisał jako pierwszy Mathias Bersohn w 1900 roku w pracy O illuminowanych rękopisach polskich[2]. Poza graduałem o. Stanisława z 1644 roku, wspomniał o pięciu kodeksach pergaminowych, tzn. o czterech antyfonarzach średniowiecznych i graduale z XVII wieku (obecnie PL-Kkar sygn. rkps perg. 5), błędnie nazywając go antyfonarzem. Charakterystyka każdego woluminu obejmowała opis fizyczny, omówienie kompozycji graficznej strony (mise en page), a także opis wybranych miniatur i inicjałów, uznanych przez autora za cenniejsze lub bardziej interesujące.

Kolejne, dokładniejsze omówienie ksiąg liturgiczno-muzycznych zgromadzonych w klasztorze karmelitów na Piasku w Krakowie, znalazło się w rozprawie Feliksa Kopery i Leonarda Lepszego z 1926 roku[3]. Badacze omówili w porządku chronologicznym (według daty powstania) trzynaście kodeksów, które wówczas znajdowały się w bibliotece[4], zwracając uwagę na ich opis fizyczny, oprawę, przede wszystkim zaś malarstwo książkowe (miniatury). Podobnie jak w pracy Mathiasa Bersohna, również w tej rozprawie nie dokonano charakterystyki zawartości pod względem liturgiczno-muzycznym.

Pierwszym muzykologiem, który dokonał wstępnego rozpoznania ksiąg liturgicznych zgromadzonych w bibliotece na Piasku, był Jerzy Gołos[5]. Na końcu swojego artykułu, opublikowanego w „Muzyce” w 1966 roku, umieścił on spis muzykaliów, obejmujący dwadzieścia osiem rękopiśmiennych ksiąg liturgicznych (w tym kancjonałów)[6], pięć traktatów teoretycznych, dwa fragmenty rękopiśmienne oraz trzy druki z XVII i XVIII wieku. Księgi liturgiczne uporządkował według formatu – od największej do najmniejszej, dlatego graduał o. Stanisława znalazł się w jego wykazie na pierwszym miejscu.

Nie wiedząc, że w kościele na Piasku istniała w XVII i XVIII wieku kapela wokalno-instrumentalna, po której zachowały się dwa inwentarze muzykaliów[7], Jerzy Gołos próbował wyciągnąć ogólne wnioski dotyczące praktyki wykonawczej (zwłaszcza wielogłosowej) na podstawie zawartości ksiąg liturgiczno-muzycznych. Zwrócił przy tym uwagę, że księgi zawierają szeroki repertuar liturgiczny, nieznany szerzej w Polsce. Zgodnie ze stanem ówczesnej wiedzy i postrzeganiem siedemnasto- i osiemnastowiecznej monodii liturgicznej, stwierdził niski poziom artystyczny śpiewów, pisząc, że charakteryzowane przez niego księgi „dostarczają nowych dowodów do i tak już licznych przykładów rozkładu chorału gregoriańskiego na skutek wprowadzenia pseudo-chorału, menzury i praktyki «alternatim», tj. śpiewania na przemian jednogłosowo i wielogłosowo, zwanego w Polsce śpiewem «fraktowanym»”[8].

„Odkrycie” kolekcji ksiąg muzyczno-liturgicznych przez Jerzego Gołosa zainspirowało kolejnych badaczy do podjęcia kwerend archiwalno-bibliotecznych. W latach siedemdziesiątych XX wieku badania przeprowadził Tadeusz Maciejewski, który skupił się na tropieniu śladów kapeli wokalno-instrumentalnej i jej repertuaru. Bardzo cenne wyniki tych badań zostały zaprezentowane częściowo w 1976 roku w opracowaniu monograficznym graduału o. Stanisława, zatytułowanym Graduał karmelitański z 1644 roku o. Stanisława ze Stolca[9]. Kwestie związane z ikonografią omówił w tej publikacji Tadeusz Chrzanowski, zaś muzyczne – wspomniany T. Maciejewski. Zabytek został zaprezentowany na tle kultury muzycznej karmelitów krakowskich w XVII i XVIII wieku, którą omówiono w tak szerokim zakresie po raz pierwszy, dzięki lekturze ksiąg archiwalnych (inwentarzy, rachunków itp.).

W opracowaniu tym muzykolog wyszedł od zarysowania historii kształtowania się tradycji karmelitańskiej officium divinum, którą ukazał na tle prawodawstwa zakonnego dotyczącego kwestii liturgiczno-muzycznych (konstytucje, statuty generalne, uchwały kapituł generalnych) i przemian w historii muzyki europejskiej (zwłaszcza oddziaływanie muzyki profesjonalnej okresu Ars Nova i stylu barokowego na monodię liturgiczną). Tadeusz Maciejewski doszedł do wniosku, że graduał o. Stanisława ze Stolca miał „spełniać jednocześnie dwa zadania: przekazać uświęconą wielowiekową tradycją monodię karmelitańską i zaspokoić gusty współczesnych repertuarem ogólnie lubianym”[10]. Jego zdaniem, pierwszą funkcję spełniła część proprium missae graduału, natomiast drugą – ordinarium. Z tego względu dokładniejsze omówienie otrzymały śpiewy stałe. W wyniku przeprowadzonych badań autor doszedł do wniosku, że kompozycje zawarte w graduale przekazują w dużej mierze tradycję krakowską[11]. Postawił również hipotezę, że niektóre utwory powstały w środowisku karmelitańskim[12].

Dwanaście lat później, w rozprawie ks. Ireneusza Pawlaka Graduały piotrkowskie jako przekaz chorału gregoriańskiego po soborze trydenckim (Lublin 1988) graduał o. Stanisława ze Stolca stał się jednym ze źródeł porównawczych. W wyniku analiz, ks. Pawlak ukazał ten zabytek jako najwierniejszy przekaz treści znanych z tradycji rzymskiej, gdyż zgodność wariantów w stosunku do graduałów piotrkowskich wynosiła aż 85, czyli najwięcej spośród wszystkich ksiąg diecezjalnych i zakonnych wziętych przez niego pod uwagę[13].

Najpełniejsze badania nad kolekcją karmelitańskich kodeksów liturgicznych przeprowadził jak dotąd amerykański karmelita – muzykolog James Boyce, który po kilkuletnich studiach i ogłoszeniu kilku prac o charakterze przyczynków[14], w 2008 roku opublikował monografię Carmelite Liturgy and Spiritual Identity. The Choir Books of Kraków. Ukazała się ona w serii „Medieval Church Studies” (vol. 16) i dotyczyła w głównej mierze liturgii średniowiecznej. Autor uporządkował podstawę źródłową, na którą złożyło się dwadzieścia pięć rękopiśmiennych ksiąg liturgicznych, manuskrypty zawierające traktaty teologiczne, a także druki liturgiczne, zaprezentował repertuar śpiewów chorałowych karmelitów krakowskich i przeprowadził jego analizy, umieszczając go w szerokim kontekście historycznym i liturgicznym. Wykorzystał nie tylko same kodeksy, lecz także prawodawstwo zakonne. W wyniku tak przeprowadzonych kompleksowych studiów, zaprezentował tradycje liturgiczne krakowskich karmelitów w wiekach XIV–XV i podał jej źródła. Przeprowadził również badania nad księgami potrydenckimi, w tym nad graduałem PL-Kkar sygn. rkps perg. 5[15], wskazując dążenia karmelitów krakowskich do dostosowania liturgii do postanowień soboru. Zagadnieniu temu poświęcił czwarty rozdział swojej książki („Crossing the Boundary: The Carmelite Liturgy after the Council of Trent”, s. 293–409).

W wydanej w 2014 roku rozprawie Szymona Sułeckiego, zatytułowanej Księgozbiór klasztoru karmelitów na Piasku, znalazły się dwa podrozdziały poświęcone specjalnie muzycznym rękopisom liturgicznym sporządzonym przed 1587 rokiem (s. 94–102) i powstałym w XVII i XVIII wieku (s. 230–238)[16]. Na podstawie dokumentacji archiwalnej i analiz bibliologicznych przedstawił badacz losy graduału o. Stanisława, przytaczając m.in. Relację o. Władysława Plemieńskiego z 2 czerwca 1677 roku, zachowaną w Archiwum Generalnym Karmelitów w Rzymie, z której wynika, że o. Stanisław ze Stolca był twórcą dwóch wielkich ksiąg chórowych, ozdobionych bogatą dekoracją malarską[17]. To skłoniło go do postawienia hipotezy, że drugim wzmiankowanym graduałem może być księga PL-Kkar rkps perg. 5. Musiałaby ona zatem powstać w II połowie XVII wieku, z pewnością przed rokiem 1665, w którym wymieniona jest w inwentarzu muzykaliów, a być może nawet przed 29 stycznia 1660, gdyż wówczas o. Stanisław zmarł[18].

O ile zatem księgi średniowieczne, a także graduał o. Stanisława z 1644 roku zostały już dobrze udokumentowane i scharakteryzowane, o tyle manuskrypty z II połowy XVII i z XVIII wieku nadal czekają na uwagę badaczy. Szczęśliwie w ostatnim czasie karmelitańskimi księgami siedemnasto- i osiemnastowiecznymi zainteresował się Andrzej Godek, który przygotował cenną rozprawę magisterską zatytułowaną Studia nad repertuarem pseudochorałowych opracowań ordinarium missae zachowanym w osiemnastowiecznych rękopisach z krakowskich bibliotek i archiwów[19]. Przeanalizował on ponad osiemdziesiąt ksiąg liturgiczno-muzycznych z XVII i XVIII wieku, przechowywanych głównie w zbiorach kościelnych w Krakowie. Celem jego studiów było rozpoznanie praktyki pseudochorałowej, która dotyczyła nie tylko śpiewów Credo, ale wszystkich części stałych mszy i wybranych propriów. W wyniku przeprowadzonych badań, Andrzej Godek uznał, że największy wpływ na powstawanie nowego repertuaru w XVIII wieku mieli bernardyni, którzy „poprzez niezwykle intensywną wymianę źródeł i działające skryptoria wpłynęli na rozpowszechnienie komponowanych przez siebie śpiewów”[20]. W sferze zainteresowania A. Godka znalazło się także piętnaście rękopisów karmelitańskich[21]. Badacz doszedł do wniosku, że w środowisku karmelitańskim, w związku z działalnością kapeli wokalno-instrumentalnej, wypracowano większy niż w innych ośrodkach zakonnych (z wyjątkiem bernardynów) korpus kompozycji pseudochorałowych, ale nie był on mocno rozpowszechniony i zachował niezależność[22].

Z tej analizy stanu badań wynika, że odkrywanie przeszłości i studia nad śpiewem liturgicznym karmelitów przebiegały zgodnie z chronologią powstania ksiąg – najpierw skupiono się na repertuarze średniowiecznym, a następnie coraz bardziej szczegółowo omawiano repertuar późniejszy, potrydencki. Na wnikliwe studia czekają nadal manuskrypty i druki z XVIII wieku. W dawniejszym piśmiennictwie muzykologicznym niezbyt chętnie podejmowano studia nad jednogłosowym repertuarem liturgicznym XVII i XVIII wieku, uważając ten okres w historii za „upadek chorału” i podkreślając jego „banalność”[23]. Negatywne podejście do siedemnasto- i osiemnastowiecznych śpiewów zmieniło się w ostatnich latach. Zdano sobie sprawę, że to właśnie w XVII i XVIII wieku powstało wiele śpiewów, a część z nich funkcjonuje w liturgii kościoła rzymskokatolickiego do dzisiaj. Wciąż jednak temat ten nie został dobrze rozpoznany – brakuje przede wszystkim opracowań poszczególnych zabytków pochodzących z XVII i XVIII wieku[24].

Próbę częściowego wypełnienia tej „białej plamy” w polskiej historiografii muzykologicznej ma stanowić niniejsza praca, dotycząca jednego zabytku z kolekcji karmelitów krakowskich. Kodeks o sygn. PL-Kkar rkps perg. 5, choć znany badaczom[25], nie doczekał się dotąd omówienia monograficznego. Cele rozprawy to zatem: opis zabytku (kodykologiczny i paleograficzny), charakterystyka śpiewów w kontekście repertuaru polskiego, znanego z innych ksiąg potrydenckich (diecezjalnych i zakonnych), w tym próba odpowiedzi na pytanie o specyfikę repertuaru karmelitów, a także próba datowania zabytku w świetle opisu fizycznego i jego zawartości.

1 Oprócz nich w zbiorach odnaleźć można rękopiśmienne traktaty i kancjonały, a także księgi liturgiczne drukowane.

2 M. Bersohn, O illuminowanych rękopisach polskich, Warszawa 1900, s. 107–111.

3 F. Kopera, L. Lepszy, Iluminowane rękopisy księgozbiorów OO. Dominikanów i OO. Karmelitów w Krakowie, Kraków 1926.

4 Wymienione są: Kodeks I: Antiphonarium de sanctis aestivale z końca XIV wieku (ok. 1397), Kodeks II: Antiphonarium de sanctis tempore hiemali z końca XIV wieku (ok. 1394), Kodeks III: Antiphonarium de tempore aestiuale z 1397 r., Kodeks IV: antyfonarz z końca XV lub początku XVI wieku, Kodeks V: „Graduał z XVII wieku w oprawie z figuralnemi brązami”, Kodeks VI: graduał z 1644 r., Kodeks VII: antyfonarz z 1720 r., Kodeks VIII: antyfonarz z XVIII wieku, Kodeks IX: z 1738 r., Kodeks X: Antiphonarium de tempore z 1742 r., Kodeks XI: antyfonarz z XVIII wieku z około 1742 r., Kodeks XII: Antiphonarium de sanctis z 1743 r. oraz Kodeks XIII: antyfonarz z XVIII wieku. W grudniu 1945 r. do Krakowa wywieziono zbiory karmelitańskie ze Lwowa, zob. PL-Kkar sygn. 339: Kronika klasztorna oo. Karmelitów we Lwowie, 1937–1945, s. 45; zob. także: PL-Kkar sygn. 649a: Kronika klasztoru OO. Karmelitów Trzewiczkowych w Krakowie na Piasku od roku 1914, t. 2, s. 48–49.

5 J. Gołos, Muzykalia Biblioteki Klasztoru Karmelitów na Piasku w Krakowie, „Muzyka” 1966, nr 3–4, s. 86–97.

6 Na liście znalazł się również dziewiętnastowieczny kancjonał zawierający proweniencję „Ad usum fr. Augustini” (PL-Kkar sygn. rkps pap. 29) oraz siedemnastowieczny kodeks pochodzący prawdopodobnie z klasztoru sióstr karmelitanek (PL-Kkar sygn. rkps pap. 34).

7 Zob. T. Maciejewski, Inwentarz muzykaliów kapeli karmelickiej w Krakowie na Piasku z lat 1665–1684, „Muzyka” 1976, nr 2, s. 77–99; M. Bebak, Karmelitański inwentarz muzyczny z 1739 roku, „Muzyka” 2021, nr 1, s. 149–167.

8 Cyt. za: J. Gołos, Muzykalia Biblioteki Klasztoru Karmelitów na Piasku w Krakowie, dz. cyt., s. 87.

9 Graduał karmelitański z 1644 roku o. Stanisława ze Stolca, oprac. T. Chrzanowski, T. Maciejewski, Warszawa 1976.

10 Tamże, s. 62.

11 Treść muzyczna graduału o. Stanisława została przez T. Maciejewskiego porównana z zawartością Graduale Romanum, a także z księgami klarysek starosądeckich, augustianów, dominikanów, kanoników regularnych i cystersów.

12 Graduał karmelitański z 1644 roku o. Stanisława ze Stolca, dz. cyt., s. 80–81. Mowa m.in. o Agnus Dei (k. 47) i szóstej parze Sanctus (k. 48v) – Agnus Dei (k. 49), których T. Maciejewski nie odnalazł w innych księgach liturgiczno-muzycznych.

13 I. Pawlak, Graduały piotrkowskie jako przekaz chorału gregoriańskiego w Polsce po Soborze Trydenckim, Lublin 1988, s. 100–102.

14 Zob. m.in.: J. Boyce, The Carmelite Choir Books of Krakow. Carmelite Liturgy Before and After the Council of Trent, „Studia Musicologica Academiae Scientiarum Hungaricae” 2004, vol. 45 (Fasc. 1/2, 17th International Congress of the International Musicological Society IMS Study Group Cantus Planus), s. 17–34; tenże, Picturing the Sacred: The Carmelite Gradual of Krakow, „The Sword” 2004, nr 4, s. 42–53; tenże, Rhymed Offices in the Krakow Carmelite Liturgy, w: Cantus Planus: Paper Read at the 12th Meeting of the IMS Study Group, Lillafured, Hungary, 2004 Aug. 23–28, red. L. Dobszay, Budapest 2006, s. 767–802.

15 James Boyce przyjął, że księga powstała w XVII–XVIII wieku, zob. J. Boyce, Carmelite Liturgy and Spiritual Identity. The Choir Books of Kraków, Turnhout 2008, s. 435.

16 S. Sułecki, Księgozbiór klasztoru karmelitów na Piasku w Krakowie, Kraków 2014.

17 Tamże, s. 231. Zob. także: Graduał karmelitański o. Stanisława z 1644 r., oprac. S. Sułecki, Kraków 2015, s. 11.

18 W. Kolak, Stanisław ze Stolca, w: Polski Słownik Biograficzny, t. 42, Warszawa–Kraków 2003, s. 82–83.

19 A. Godek, Studia nad repertuarem pseudochorałowych opracowań ordinarium missae zachowanym w osiemnastowiecznych rękopisach z krakowskich bibliotek i archiwów, praca magisterska napisana pod kierunkiem dra hab. Jakuba Kubieńca, Kraków 2017 (komputeropis).

20 Tamże, s. 104–105.

21 Graduał o. Stanisława z 1644 r. (PL-Kkar sygn. rkps perg. 1), graduał PL-Kkar sygn. rkps perg. 5, Processionale z 1720 r. (PL-Kkar sygn. rkps perg. 23), [Kyriale] z 1727 r. (PL-Kkar sygn. rkps perg-pap. 21), graduał z 1738 r. (PL-Kkar sygn. rkps pap. 18), antyfonarz z 1744 r. (PL-Kkar sygn. rkps perg. 3), antyfonarz z 1744 r. (PL--Kkar sygn. rkps perg. 9), graduał z 1745 r. (PL-Kkar sygn. rkps perg. 4), antyfonarz z 1745 r. (PL-Kkar sygn. rkps perg. 2), psałterz z 1747 r. (PL-Kkar sygn. rkps perg. 25), graduał z 1747 r. (PL-Kkar sygn. rkps perg. 7), Ave Stella Matutina (PL-Kkar sygn. rkps perg-pap. 16), [Hymnarium i Kyriale] (PL-Kkar sygn. rkps perg. 11), [Kyriale] (PL-Kkar sygn. rkps pap. 19), [Kyriale] (PL-Kkar sygn. rkps pap. 17).

22 A. Godek, Studia nad repertuarem pseudochorałowych opracowań ordinarium missae zachowanym w osiemnastowiecznych rękopisach z krakowskich bibliotek i archiwów, dz. cyt., s. 104.

23 Zob. H. Feicht, Dzieje polskiej muzyki religijnej w zarysie, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 1965, t. 12, z. 4, s. 5–50; na temat postrzegania chorału osiemnastowiecznego w polskich badaniach muzykologicznych zob. także: A. Godek, Studia nad repertuarem pseudochorałowych opracowań ordinarium missae zachowanym w osiemnastowiecznych rękopisach z krakowskich bibliotek i archiwów, dz. cyt., s. 8.

24 W 2016 r. ukazały się trzy artykuły ks. Piotra Wiśniewskiego na temat ksiąg karmelitańskich z Obór, zob. P. Wiśniewski, Processionale z klasztoru oo. Karmelitów w Oborach, „Liturgia Sacra” 2016, nr 1, s. 165–175; tenże, Repertuar liturgiczno-muzyczny w rękopiśmiennym graduale karmelitańskim (b.s.) z Obór, „Roczniki Teologiczne” 2016, t. 63, z. 13, s. 221–239; tenże, Wersety allelujatyczne w graduale karmelitańskim (b.s.) z Obór, „Warszawskie Studia Pastoralne” 2016, nr 2, s. 21–34.

25 Przez Feliksa Koperę i Leonarda Lepszego został określony jako Kodeks V, przez Jerzego Gołosa wymieniony jako trzeci (Graduale, bez sygn.), przez Jamesa Boyce’a – zamiennie MS7 lub CarK7.

Table of Contents

- Wprowadzenie

- Marek Bebak: Graduale de sanctis w perspektywie muzykologicznej

- Table of Contents

- tyl.xhtml