Spis treści

Karta redakcyjna

Część I

Tytuł oryginału: A MARKER TO MEASURE DRIFT

Wydawca: GRAŻYNA SMOSNA

Redaktor prowadzący: KATARZYNA KRAWCZYK

Redakcja: HELENA KLIMEK

Korekta: KRYSTYNA ŚLIWA, IRENA KULCZYCKA

Łamanie: JOANNA DUCHNOWSKA

Copyright © by Alexander Maksik 2013
All rights reserved
Copyright © for the Polish translation by Dominika Lewandowska 2014

Wszystkie postaci w tej książce, wyjąwszy historyczne, są fikcyjne. Jakiekolwiek podobieństwo do osób rzeczywistych – żywych czy zmarłych – jest całkowicie przypadkowe.

ISBN 978-83-7943-756-6

Świat Książki Sp. z o.o.
02-103 Warszawa, ul. Hankiewicza 2
Księgarnia internetowa: Fabryka.pl

Konwersja: eLitera s.c.

I

Teraz była noc.

Jacqueline nie miała nic w ustach od chwili, kiedy zjadła zmiażdżony batonik znaleziony na schodkach apteki.

Wola boska, powiedziała matka.

Uśmiech losu – znaleźć jedzenie, kiedy się go najbardziej potrzebuje. Pojawiło się właśnie wtedy, gdy zdawało jej się, że nie zdoła dłużej ustać na nogach.

Wola boska, tak powiedziała matka o samolocie – innym uśmiechu losu. Tak powiedziała o mężczyźnie z ciężarówką. I o zbieraczach owoców w Murcji. I o kobiecie, która miała brata, który też jeździł ciężarówką. I o młodej Senegalce w Alicante, która pomogła Jacqueline, kiedy ta przez sen stoczyła się z ławki w parku. Która zabrała ją do domu do swojej rodziny, która nakarmiła ją ryżem i ciecierzycą i napoiła wodą. Boża łaska, powiedziała matka. O kobiecie, która znalazła Jacqueline nieprzytomną na plaży za Walencją, która podprowadziła ją do morza i obmyła jej twarz szmatką o zapachu środka do czyszczenia szyb, która kupiła jej kawę z mlekiem i dwie słodkie magdalenki. Bóg: Marokańczycy, których aresztowano, podczas gdy Jacqueline wsiadła bez przeszkód na prom w Walencji. Wąwóz w Palmie, gdzie znalazła kartonowe pudła i złożony na płaskim kamieniu brudny niebieski koc.

Jeden uśmiech losu za drugim.

A ten mężczyzna, który pobił ją na plaży w Maladze?

A biegunka?

Brak jedzenia?

Brodaty mężczyzna o idealnych zębach?

Płacimy za swoje grzechy, za grzechy innych, powiedziała matka. A zresztą nie potrafimy zrozumieć.

Wiedziała, że nie może zostać w tym mieście. Kiedy z promów wysiadają tłumy ludzi. Siedziała wyprostowana na ławce. Patrzyła, jak jedzą frytki wciśnięte w gyros. Z ławki patrzyła, jak gyrosy są przyrządzane w małym sklepiku reklamującym się jako najlepszy na świecie. Patrzyła, jak mężczyzna odkrawa mięso z wielkiego obracającego się rożna, widziała, jak smaruje placki olejem i rzuca na grill, jak na gorącą pitę wyciska z butelki biały sos. Na to pomidor i cebula. Patrzyła, jak zwija pity, pakuje je w biały papier woskowany i podaje przez ladę wraz z zimnymi puszkami coca-coli. Docierał do niej zapach mięsa i tłuszczu, zapach tymianku i grillowanego pieczywa. Patrzyła na turystów czekających w kolejce. Patrzyła, jak kawałki mięsa spadają na ziemię, kanapki lądują w śmietniku, niedojedzone.

Ileż ją kosztowało, żeby nie wstać, nie przemierzyć placu i nie zacząć grzebać w poszukiwaniu jedzenia.

Ale wciąż miała w sobie dumę, zabrała się więc do jedzenia batonika i próbowała udawać szczęśliwą i znudzoną. Uznała, że to właściwa postawa. Nie można pokazywać po sobie rozpaczy.

Patrzyła, jak mijają ją policjanci; jadła batonik i starała się sprawiać wrażenie radosnej. Jadła tak, jakby mogła go w każdej chwili wyrzucić, jakby jedzenie było rozrywką, sposobem na zabicie czasu. Pomyślała: może jak zrobi się ciemno, pójdę zajrzeć do śmieci, ale wiedziała, że na placu nigdy nie będzie ciemno.

Jakiś zespół rozstawiał instrumenty. Wciąż pojawiali się nowi turyści i zapalono światła. Przybywało policji. Wstała i rozprostowała nogi. Poczuła, że może stracić przytomność, i usiadła z powrotem. Zaczekała, aż krew dopłynie jej do głowy, aż ustaną mdłości. Znowu wstała i opuściła plac, skręciła w jedną z małych uliczek, myśląc, że może w jakimś ciemnym zakątku znajdzie kosz na śmieci. Ale każda ulica płonęła białym światłem. Sklepy sprzedawały złoto i T-shirty, i alkohol, i jedzenie. Wszędzie było jedzenie. A turyści przepychali się i parli przed siebie, znudzeni jak sprzedawcy, którzy przyglądali się Jacqueline, kiedy ich mijała. Wszystko jaśniało: wąskie kamienne uliczki i białe ściany, i jedzenie, metalowe pojemniki z lodami za szkłem i obracające się mięso, i idealnie równe rzędy wysokich plastikowych butelek z wodą, zimnych w lodówkach, bielejących pod lampami.

Na zewnętrznym parapecie okna sklepu z biżuterią stał duży styropianowy kubek z lodami. Przez chwilę myślała, że to element wystawy, podkładka pod złote łańcuchy. Potem zobaczyła tkwiącą w nim łyżeczkę. Jakby kubek był jej. Jakby go zamówiła. Przesunęła się w bok, tak że znalazł się przed nią, tak że stanęła między nim a ulicą. Udała, że przygląda się złotu. Zsunęła czerwony szkolny plecak Saify z ramienia na dłoń, w nadziei że będzie przypominał torebki, które widziała u kobiet wędrujących wąskimi uliczkami. Wystarczyłby jeden ruch – otwarta dłoń, skręcone biodra, łuk zatoczony ręką – i szłaby dalej wraz z innymi, jedząc po drodze.

Czuła je. Kubek. Łyżeczkę. Zimno lodów w ustach. Kawałki czekolady.

W drzwiach sklepu pojawił się mężczyzna.

Wyjął z kieszeni na piersi paczkę papierosów i wytrząsnął jednego.

Miał na sobie czystą błękitną koszulę z kołnierzykiem niczym ostrze noża.

Zapalił papierosa i spojrzał na nią. Odpowiedziała mu spojrzeniem i uśmiechnęła się.

– Ładne – powiedziała.

Słowo zdawało się zniekształcone i suche w jej ustach.

Zerknął na jej stopy, na plecak i wrócił wzrokiem na twarz. Znowu się uśmiechnęła. Czuła, jak bije jej serce.

– Miłego wieczoru – powiedziała, odwróciła się i odeszła w kierunku placu, zostawiwszy rozpuszczające się lody.

Podążyła drogą wysadzaną eukaliptusami; pojawił się znak z rysunkiem parasola i fal. Droga stawała się coraz ciemniejsza. Była teraz na wzgórzu i w oddali widziała białe światła lotniska, pojedyncze samoloty wznoszące się płynnie z wyspy. Przemierzyła ciemną drogą kilometry, idąc za znakami prowadzącymi na plażę.

Plaża, ta plaża, postanowiła. Pójdzie tam i zapadnie w sen. Będzie spać i spać, i spać.

Jak umarli, szepnęła matka; lekko podpita, siedziała wczesnym rankiem przy stole kuchennym i patrzyła przez trawnik na ocean.

Przy ulicy wzdłuż plaży paliły się stalowe latarnie i Jacqueline zobaczyła ze wzgórza ich białe kręgi. Na jednym krańcu wznosiła się ku ciemności skalista góra. Jacqueline zeszła na dół, mijając zamknięte restauracje, ich ręcznie malowane szyldy i tablice reklamowe przymocowane łańcuchami do drzew. Zeszła po kilku stopniach na piasek i zniknęła w cieniu góry, której szczyt ginął pośród ciemniejącego nieba.

Zrzuciła plecak, zdjęła gumowe sandały i zanurzyła spuchnięte stopy w chłodnym gruboziarnistym piasku. Teraz usłyszała morze. Albo teraz zdała sobie sprawę z jego szumu.

Wiatr wędrował po jej skórze, chłodny jak nigdy, odkąd wczorajszej nocy przybyła na wyspę.

Oparła się o mur i wsłuchała w wodę, jak się cofa i załamuje, cofa i załamuje. Nad plażą pierwsza latarnia wybijała na betonowym chodniku świetlną monetę. Patrzyła, jak te monety ciągną się łagodnym łukiem wzdłuż ulicy biegnącej ku dyskotekom.

Boso przeszła kilka metrów w kierunku morza, ściągnęła majtki i kucnęła.

Mocz wywołał pieczenie i wydawał się gęsty, jakby zamieniał się w coś stałego. Potrzebowała wody. Skończyła, zaczekała, aż ostatnie krople spadną na piach, po czym potrząsnęła biodrami, tak jak to robiła Saifa. Potem wróciła do swojego ciemnego kąta. Wyjęła z plecaka koc, rozłożyła precyzyjnie poskładany kwadrat i położyła się na zimnej plaży. Naciągnęła materiał na ciało, następnie na twarz i zasnęła.

Tamtej nocy śnił jej się brodaty mężczyzna. Trzymali się za ręce i śmiali się razem na trawniku.

Rano, gdy się obudziła, ciemny gruboziarnisty piasek pokrywał jej twarz i tworzył łagodny stok wzdłuż pleców. Miała go we włosach i w buzi, między dolną wargą a dziąsłami. Delikatnie usunęła ziarenka z rzęs i kącików oczu. Podniosła się na kolana. Piasek osypał się jej z karku i zatrzymał na gumce spódnicy. Potrząsając głową, wytrzepała go z włosów, wypluła z ust, usunęła językiem z zębów i dziąseł. Potem, wciąż klęcząc, otworzyła oczy.

Słońce właśnie wstawało. Wiatr zmienił kierunek i dął od lądu z dużą siłą. W nocy słyszała śmiech. Był oddalony, dobiegał znad wody lub z drugiego końca ulicy. Teraz wokół nie było nikogo. W zasięgu jej wzroku nigdzie nie było nikogo. Ale z pewnością otworzą się sklepy i kawiarnie nad plażą, ze stolikami rozstawionymi pod kolorowymi daszkami. Przyjdą ludzie. Nie może tu nic zostawić. Musi się umyć.

Spojrzała na wodę. Silny wiatr zatrzymywał w powietrzu małe fale, drążył w nich, urywał grzebienie, a woda opadała z hukiem na piasek. Zeszła po stromej plaży nad wodę, uniosła spódnicę i wsunęła stopy w pianę jaśniejącą bielą na czarnym piachu. Poczuła pieczenie tam, gdzie szkło rozcięło prawą piętę, gdzie drut poranił lewą kostkę.

Pieczenie sprawiało jej przyjemność, bo było wyraziste.

Sól zapobiegnie infekcji, powiedziała matka.

Czerpała przyjemność z szorstkości piasku pod stopami, a także z tego, jak wyciąga go spod nich woda. Patrzyła, jak nadchodzą fale, jedna za drugą. Odchyliła się do tyłu na wietrze i czekała na swoją decyzję.

Nie wiedziała, jak zdecydować. Dotarła do tego punktu. Temu nie sposób zaprzeczyć. Jest tu, podczas gdy wcześniej była gdzieś indziej. Dotarła tu w wyniku decyzji. Nie pamiętała, jak ją podjęła. Ani nawet momentu jej podejmowania albo rozważania. Ale musiała ją podjąć. Tak dyktowała logika. Niemniej jednak teraz nie wiedziała, jak zdecydować. Więc czekała. A kiedy słońce od kilku minut wisiało nad niskimi wzgórzami i już, tak wcześnie, czuła jego żar, postanowiła zostać.

Tak. Zatrzyma się tutaj.

Może ze względu na wodę na stopach. Może dlatego, że jest zmęczona.

Spójrz, powiedziała matka. Spójrz na skrzącą się wodę. Spójrz na te barwy. Słońce na niebie, pomarańczowy poranek, to wszystko dowód interwencji, każdy element, wszystko połączone, wola boska.

A ten wstrętny żółty pies?

Jacqueline patrzyła, jak przemierza ulicę nad plażą, stukając pazurami o chodnik, z wywalonym jęzorem. Co? To też Bóg?

Matka tylko się uśmiechnęła i odwróciła wzrok.

Jacqueline wróciła do swojego obozu. Wytrzepała koc z piasku i złożyła go na pół, potem na cztery. Wsunęła do cienkiej białej reklamówki, wygładziła plastik, zebrała go i skręciła trzy razy, po czym związała w luźny supeł. Włożyła pakunek do plecaka. Z twarzą opromienioną słońcem oparła się o mur, otrzepała stopy i wsunęła do sandałów.

Trwał odpływ, zostawiał za sobą kałuże czystej wody i małe pasma piasku. Wspięła się na skały i oddaliła się po nich od szerokiej plaży. Po zaledwie kilku minutach nie widziała już za sobą rzędu hoteli.

Szukała miejsca, w którym mogłaby zamieszkać.

Nie myślała o tym w ten sposób, kiedy zadarła spódnicę do kolan i obeszła wodą ciemną i olbrzymią wychodnię. Ale do tego się to sprowadzało.

W skale było wiele jaskiń, ale wszystkie położone za nisko. W czasie przypływu wypełnią się wodą. Ale widziała, że są głębokie, i wkrótce znalazła jedną nad piaskiem, na samym krańcu plaży w kształcie długiego języka z czubkiem przyciśniętym do krawędzi ciemnego klifu. Wspięła się po skałach tuż pod otwór, spojrzała w dół na wciąż lśniący od wilgoci piach i przebiegła po nim wzrokiem do miejsca, gdzie stawał się matowy i czarny. Wylot jaskini, zaledwie parę metrów wyżej, układał się nie w kształt litery O, lecz M. Na małym zaokrąglonym występie przed wejściem odpoczywały trzy jasne jaskółki.

Musisz być ostrożna, powiedziała matka. Złamana kostka zniszczy ci życie. Już lepiej, żebyś spadła, rozbiła sobie czaszkę i umarła.

Jacqueline wspięła się do krawędzi jaskini. Ptaki krzyknęły i odleciały na pobliski głaz, gdzie stanęły i zaczęły się jej przyglądać.

Zamachnęła się plecakiem mocniej, niż zamierzała. Potoczył się po ziemi i zniknął w ciemnościach. Wtedy wciągnęła się na występ. Był to jedyny ruch, krok, dwa, który stanowił zagrożenie. Skała była wilgotna i niezupełnie płaska. Prawa stopa, na której musiała się oprzeć całym ciężarem, mogłaby się spod niej wyśliznąć, a gdyby się tak stało, Jacqueline spadłaby.

Stopa utrzymała się na miejscu. Jacqueline oparła się i pochyliła do przodu na rękach, i wśliznęła się do jaskini. Odwróciła się i usiadła, i wyjrzała z mroku na morze. Kręciło jej się w głowie i przez dłuższą chwilę myślała, że straci przytomność. Wsunęła się w głąb chłodnej jaskini, tak że tylko jej stopy znajdowały się na słońcu.

Poczuła zapach rozgniecionego imbiru w gorącym suchym garnku.

Minęły godziny i kiedy się obudziła, było późne popołudnie. Musi coś zjeść. Nie dało się już dłużej tego ignorować. Miała mdłości, była słaba i zziębnięta. Światło słoneczne wdzierało się głębiej do jaskini. Spała na plecach, ale teraz odwróciła się na brzuch i przesunęła tak, że miała morze przed sobą. Położyła brodę na splecionych dłoniach. Patrzyła, jak nadchodzi przypływ, pochłania wąską plażę. Światło nabierało miękkości i przez króciutką chwilę przypomniało jej żółty piasek w Robertsport. Ale teraz istnieje tylko jej ciało. Pamięci nie zostało nic poza wspomnieniem jedzenia. Gdyby nie mdłości i skurcze żołądka, mogłaby znowu pogrążyć się we śnie.

Nie możesz spać, powiedziała matka.

Jacqueline znała ten problem.

Umysł wie, że potrzebujesz pokarmu, ale ciało zarzuciło tę myśl. Właśnie wtedy trzeba coś zjeść. To ostatnia szansa. Kiedy umysł zgodzi się z ciałem, przychodzi śmierć.

W parku w Alicante słyszała opowieści trzech Tunezyjek. Opowieści o ludziach, którzy usnęli w miastach na Północy. Uśnij na zimnie, a umrzesz z zimna, mówiły. Opowiadały jej o pijanych mężczyznach, którzy się zsikali, a ich mokre spodnie przymarzły do chodnika. W Paryżu czy Berlinie, czy Pradze, Amsterdamie czy Londynie. Gdziekolwiek się udawały. Mówiły, że tam się umiera, a ludzie przekraczają twoje ciało, aż przyjdzie policja, ściągnie je z chodnika i zabierze.

Jacqueline nic nie mówiła. Słuchała i wspominała szary kaszmirowy płaszcz, który przysłała jej na święta matka. Leżał na łóżku, złożony w białym pudle. A kiedy kobiety szeptały ostrzeżenia, Jacqueline czuła w palcach miękką wełnę, widziała siebie z postawionym kołnierzem chroniącym przed porywistym wiatrem, jak przemierza most Blackfriars. Nie pamiętała żadnych ludzi na chodnikach.

Zostawiła plecak w ciemnościach i stawiając ostrożnie stopy, wyszła z jaskini i zeszła na dół. Z trudem utrzymywała równowagę. Było tak głośno. Wiatr i małe fale uderzające o brzeg, i przypływ. W piasku i w wodzie odbijało się światło.

Kiedy przemierzała kałuże pozostałe po przypływie i wytarte skały, zapomniała, dokąd idzie, a potem, gdzie się znajduje. Pamiętała, że postanowiła zostać w tym miejscu, ale nie umiała powiedzieć, co to za miejsce, upomniała się więc, że gdyby upadła, mogłaby rozbić sobie głowę albo utonąć, albo złamać nogę w kostce i że musi być ostrożna, gdziekolwiek się znajduje, że nie chce jeszcze umierać po tych wszystkich sposobnościach, które już ku temu miała, nie chce umrzeć akurat tutaj. Wtedy poczuła pod stopami gruboziarnisty piach czarnej plaży, na której spędziła pierwszą noc. Usiadła plecami do skał i znowu patrzyła na łuk chodnika.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki