Wydawnictwo Literackie

Kraków 2013

Spis treści

Karta redakcyjna

Nie moje życie

Tytuł oryginału: D’AUTRES VIES QUE LA MIENNE

Opieka redakcyjna: KATARZYNA KRZYŻAN-PEREK

Redakcja: ANNA RUDNICKA

Korekta: EWA KOCHANOWICZ, BARBARA TURNAU, MAŁGORZATA WÓJCIK

Projekt okładki i stron tytułowych: MAREK PAWŁOWSKI

Skład i łamanie: Scriptorium „TEXTURA”

Redaktor techniczny: BOŻENA KORBUT

Copyright © Editions P.O.L, 2009
Published by arrangement with Literary Agency„Agence de l’Est”
© Copyright for the Polish translation by Wydawnictwo Literackie, 2013

ISBN 978-83-08-05241-9

Wydawnictwo Literackie Sp. z o.o.
ul. Długa 1, 31-147 Kraków
tel. (+48 12) 619 27 70
fax. (+48 12) 430 00 96
bezpłatna linia telefoniczna: 800 42 10 40
e-mail: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl
Księgarnia internetowa: www.wydawnictwoliterackie.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Pamiętam, że w nocy, przed nadejściem fali, Hélène i ja rozmawialiśmy o rozstaniu. Nie wydawało się to skomplikowane: mieszkaliśmy osobno, nie mieliśmy wspólnych dzieci. Rozważaliśmy nawet możliwość zostania przyjaciółmi... A jednak było to smutne. Pamiętaliśmy inną noc, niedługo po tym, jak się poznaliśmy, noc, podczas której powtarzaliśmy sobie, że odnaleźliśmy się i wspólnie spędzimy resztę życia, zestarzejemy się razem, a nawet będziemy mieli córeczkę. Później rzeczywiście urodziła się nam dziewczynka i w chwili, gdy to piszę, oboje mamy nadzieję, że się razem zestarzejemy; lubimy też myśleć, że od początku się rozumieliśmy. Ale od naszego pierwszego spotkania upłynął trudny, chaotyczny rok, i to, co było dla nas czymś pewnym jesienią 2003 – w zachwycie właściwym miłości od pierwszego wejrzenia – wówczas, owej gwiazdkowej nocy 2004 roku, którą spędziliśmy w bungalowie hotelu Eva Lanka, nie wydawało się nam ani pewne, ani pożądane. Przeciwnie, byliśmy przekonani, że to ostatni wspólny urlop i że mimo wzajemnej dobrej woli popełniliśmy błąd. Leżąc obok siebie, nie śmieliśmy rozmawiać o naszym pierwszym razie, o obietnicy, w którą oboje tak żarliwie wierzyliśmy, i której, najwyraźniej, nie udało nam się dotrzymać. Nie czuliśmy do siebie niechęci, patrzyliśmy tylko z żalem, jak oddalamy się od siebie: czuliśmy, że to szkoda. Roztrząsałem własną niezdolność do miłości, tym bardziej rażącą, że Hélène jest naprawdę kimś, kogo łatwo pokochać. Pomyślałem, że zestarzeję się w samotności. Hélène zaś myślała o swojej siostrze, która tuż przed naszym wyjazdem trafiła do szpitala z powodu zatoru tętnicy płucnej. Bała się, że choroba Juliette jest poważna i że siostra umrze. Tłumaczyłem, że ten strach nie jest racjonalny, ale on wkrótce opanował umysł Hélène, i czułem do niej żal, że dała się pochłonąć czemuś, w czym ja nie miałem żadnego udziału. Wyszła na taras bungalowu, żeby zapalić. Czekałem na nią w łóżku, myśląc: jeśli zaraz wróci, jeśli będziemy się kochać, to być może się nie rozstaniemy, może zestarzejemy się razem. Ale ona nie wróciła, została na tarasie, patrząc, jak niebo stopniowo jaśnieje, słuchając pierwszych ptasich śpiewów, a ja zasnąłem w pokoju, osamotniony i smutny, przekonany, że moje życie będzie się odtąd układać coraz gorzej.

Zapisaliśmy się we czworo – Hélène, jej syn i ja ze swoim synem – na lekcję nurkowania w niewielkim klubie w sąsiedniej wiosce. Ale od ostatniej lekcji Jeana-Baptiste’a bolało ucho, nie chciał więc nurkować, my natomiast byliśmy zbyt zmęczeni po niemalże bezsennej nocy. Postanowiliśmy odwołać zajęcia. Rodrigue, który jako jedyny miał ochotę na nie pójść, był zawiedziony. – Możesz wykąpać się w basenie – powiedziała Hélène. Ale on miał nadzieję, że ktoś pójdzie z nim na plażę w pobliżu hotelu, tam gdzie nie mógł chodzić sam ze względu na niebezpieczne prądy morskie. Nikt jednak nie chciał mu towarzyszyć, ani jego matka, ani ja, ani Jean-Baptiste, który wolał czytać w bungalowie. Jean-Baptiste miał wówczas trzynaście lat, a ja trochę zmusiłem go do tych egzotycznych wakacji w towarzystwie kobiety, którą mało co znał, i jej znacznie młodszego syna, dlatego nudził się od początku pobytu i dawał nam to odczuć, stroniąc od nas. Gdy rozdrażniony pytałem, czy nie jest zadowolony z przyjazdu na Sri Lankę, zmuszał się do odpowiedzi, że owszem, cieszy się, ale tu jest zbyt gorąco i w sumie najlepiej czuje się w bungalowie, gdzie może czytać albo grać na Game Boyu. Był typowym chłopcem wkraczającym w wiek dojrzewania, a ja łapałem się na tym, że częstuję go – niemal słowo w słowo – tymi samymi uwagami, które tak mnie wkurzały, gdy będąc w jego wieku, słyszałem je z ust własnych rodziców: „powinieneś wychodzić, interesować się, zadajemy sobie trud, wożąc cię tak daleko...”. Próżny trud. Zaszył się w swojej norze, a Rodrigue, osamotniony, łaził z kąta w kąt i nagabywał Hélène, która próbowała drzemać na szezlongu obok ogromnego basenu z morską wodą, gdzie pewna wiekowa, lecz niewiarygodnie atletyczna i podobna do Leni Riefenstahl Niemka pływała codziennie przez dwie godziny. Ja, nie przestając użalać się nad swoją niezdolnością do miłości, poszedłem powłóczyć się w pobliżu ajurwedystów – jak nazywaliśmy grupę niemieckojęzycznych Szwajcarów, zajmujących bungalowy nieco na uboczu i uczestniczących w warsztatach tradycyjnych masaży indyjskich. Jeśli nie mieli akurat plenerowego seansu ze swoim mistrzem, zdarzało mi się czasem robić wraz z nimi kilka asan jogi. Później wróciłem w pobliże basenu, gdzie zakończono już podawanie śniadań i zaczęto nakrywać do obiadu. Wkrótce miało się pojawić kłopotliwe pytanie o to, co będziemy robić po południu. W ciągu trzech dni od przyjazdu zaliczyliśmy już zwiedzanie świątyni w lesie, karmienie małpek, oglądanie leżących posągów Buddy i – ponieważ nie kusiły nas ambitniejsze, kulturoznawcze wycieczki – wyczerpaliśmy możliwości, jakie oferowało to miejsce. Może powinniśmy zachowywać się jak ci, którzy potrafią spędzać całe dnie w wiosce rybackiej, pasjonując się wszystkim, co robią autochtoni – handlem na targowisku, sposobami naprawy sieci, społecznymi rytuałami wszelkiej maści. Nie byłem jednym z tych ludzi i wyrzucałem sobie, że nie uczę syna szlachetnej ciekawości, tej ostrości spojrzenia, którą podziwiam na przykład u Nicolasa Bouviera. Przywiozłem z sobą Rybę-Skorpiona, książkę, w której ów pisarz podróżnik opisuje rok spędzony w Galle, dużym, ufortyfikowanym mieście położonym około trzydziestu kilometrów od miejsca, w którym się znajdowaliśmy, na południowym brzegu wyspy. W przeciwieństwie do Oswajania świata – jego najsłynniejszego dzieła – nie jest to książka o zachwycie i celebrowaniu życia, lecz o upadku, stracie, o czymś więcej niż balansowanie na krawędzi przepaści. Cejlon określany jest tu słowem „urok” – w perfidnym znaczeniu, nie w tym, w jakim używają go nowożeńcy, ani w jakim znaleźć go można w luzackich przewodnikach turystycznych. Bouvier prawie postradał tam zmysły, a nasz pobyt – traktowany jako podróż przedślubna czy egzamin, jaki powinna przejść ewentualna rodzina patchworkowa – okazał się nieudany.

Zacząłem tęsknić za powrotem. Przechodząc przez oszklony, zarośnięty bugenwillami hol, minąłem gościa hotelowego, który wkurzał się, bo nie mógł wysłać faksu: odcięto prąd. Powiedziano mu w recepcji, że coś się stało w wiosce i to było przyczyną uszkodzenia, ale nie za bardzo zrozumiał, o co chodziło. Miał tylko nadzieję, że awaria nie potrwa długo, bo faks, który powinien nadać, był bardzo ważny. Poszedłem do Hélène. Nie spała i powiedziała mi, że stało się coś dziwnego.

Następny zapamiętany obraz: mała grupa – goście i personel hotelu – skupiona na tarasie na końcu górującego nad oceanem parku. Na pierwszy rzut oka – i jest to niezwykłe – niczego niepokojącego nie dostrzegamy. Wszystko wydaje się normalne. A później jest tak, jakbyśmy ustawiali ostrość obrazu. Widzimy, że woda jest bardzo daleko. Pomiędzy krawędzią fal a podnóżem klifu znajduje się plaża – zazwyczaj szeroka na dwadzieścia metrów. Teraz ciągnie się w nieskończoność, szara, płaska, lśniąca w zamglonym słońcu: czujemy się jak w Mont Saint-Michel podczas odpływu. Dostrzegamy też, że jest usłana przedmiotami – i początkowo trudno nam ocenić jakimi. Czy powykręcany patyk to zerwana gałąź czy drzewo? Bardzo duże drzewo? Ta rozbita łódka to chyba coś więcej... to raczej statek, trawler wyrzucony na brzeg i roztrzaskany niczym łupina orzecha. Nie słychać żadnego dźwięku, podmuch nie porusza pióropuszami palm kokosowych. Nie pamiętam pierwszych słów wypowiedzianych w grupie, do której dołączyliśmy, ale wiem, że w pewnej chwili ktoś szepnął: two hundred children died at school, in the village.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki